RÚV Podcast 0.1 Rikisutvarpid itpc://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/podcast.xml 50:50 segir fjölskylda sem hefur tekið ástfóstri við Seychelles-eyjar og átti þátt í að senda skólum þar 500 tölvur .Seycelleseyjar, leiðsögn með Locatify, æðarækt og gönguleiðir á Þingvöllum er efni þáttarins segir fjölskylda sem hefur tekið ástfóstri við Seychelles-eyjar og átti þátt í að senda skólum þar 500 tölvur .Seycelleseyjar, leiðsögn með Locatify, æðarækt og gönguleiðir á Þingvöllum er efni þáttarins Þar er gott að gera sem minnst, http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.04.21.mp3 Sat, 21 Apr 2012 49:58 Gönguleiðir á Þingvöllum, landnýting, Seychelles-eyjar og neysluvatn Það getur verið skemmtilegt að leggja land undir fót í Þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þar eru gamlar götur sem sjást misvel í landslaginu. Auðveldast er að greina þær á vorin áður en gróðurinn hylur þær. Einnig er fjallað um landnýtingu, Seychelles-eyjar og neysluvatn. Landnotkun á Suðurlandi hefur breyst mikið undanfarin 100 ár. Þar er helst að nefna þurrkun votlendis, vegagerð og skógrækt. Við heyrum í þýskri stúlku sem rannsakaði landnotkunarþætti þessa landsvæðis í sögulegu og náttúrulegu samhengi. Bláfjöll og Hengillinn safna miklu vatni sem síast undir hraunin í Heiðmörk. Þess vegna hefur Reykjavík betri aðgang að neysluvatni en flestar aðrar höfuðborgir í heiminum. En er aðgangur að þessu neysluvatni ómetanlegur? Við fáum svar við því. Þingvellir eru í hugum margra einn mikilvægasti staður landsins. Flestir sem leggja þangað leið sína ganga niður Almannagjá og aka jafnvel meðfram vatninu. Margir fara til að veiða og aðrir til að tína ber en færri fara gagngert þangað í gönguferðir þótt þar sé af ýmsu að taka. Þar eru víða gamlar götur og spennandi gönguleiðir sem vert er að kynna sér. Að lokum liggur leiðin suður í höf, alla leið til Seychelles-eyja. Það er eyríki <http://is.wikipedia.org/wiki/Eyr%C3%ADki> í Indlandshafi <http://is.wikipedia.org/wiki/Indlandshaf> um 1.600 km <http://is.wikipedia.org/wiki/Km> austan við meginland <http://is.wikipedia.org/wiki/Meginland> Afríku <http://is.wikipedia.org/wiki/Afr%C3%ADka> og norðaustan við Madagaskar <http://is.wikipedia.org/wiki/Madagaskar>. Eyjarnar eru um 115 talsins, þar af 33 byggðar <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Bygg%C3%B0&action=edit&redlink=1>. Önnur eyríki sem liggja nærri Seychelles-eyjum eru Máritíus <http://is.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1rit%C3%ADus> og Réunioneyja <http://is.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9unioneyja> í suðri og Kómoreyjar <http://is.wikipedia.org/wiki/K%C3%B3moreyjar> í norðaustri. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Hóla í Hjaltadal. Hvenær var biskupsstóllinn þar stofnaður og hvenær var hann síðan lagður af? Hvenær var Hóladómkirkja vígð og hve margar kirkjur voru reistar á staðnum á undan henni? Að lokum, Auðunarstofa sem prýðir staðinn var endurgerð fyrir nokkru. Hvenær var það og hvenær var hinn upprunalega Auðunarstofa reist? Viðmælendur: Sigrún Helgadóttir rithöfundur, Elke Christine Wald meistari í umhverfis- og auðlindafræði frá Líf- og umhverfisvísindadeild. Daði Már Kristóferssonar dósent í náttúruauðlindahagfræði og Guðmundur Hólmsteinsson Gönguleiðir á Þingvöllum, landnýting, Seychelles-eyjar og neysluvatn Það getur verið skemmtilegt að leggja land undir fót í Þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þar eru gamlar götur sem sjást misvel í landslaginu. Auðveldast er að greina þær á vorin áður en gróðurinn hylur þær. Einnig er fjallað um landnýtingu, Seychelles-eyjar og neysluvatn. Landnotkun á Suðurlandi hefur breyst mikið undanfarin 100 ár. Þar er helst að nefna þurrkun votlendis, vegagerð og skógrækt. Við heyrum í þýskri stúlku sem rannsakaði landnotkunarþætti þessa landsvæðis í sögulegu og náttúrulegu samhengi. Bláfjöll og Hengillinn safna miklu vatni sem síast undir hraunin í Heiðmörk. Þess vegna hefur Reykjavík betri aðgang að neysluvatni en flestar aðrar höfuðborgir í heiminum. En er aðgangur að þessu neysluvatni ómetanlegur? Við fáum svar við því. Þingvellir eru í hugum margra einn mikilvægasti staður landsins. Flestir sem leggja þangað leið sína ganga niður Almannagjá og aka jafnvel meðfram vatninu. Margir fara til að veiða og aðrir til að tína ber en færri fara gagngert þangað í gönguferðir þótt þar sé af ýmsu að taka. Þar eru víða gamlar götur og spennandi gönguleiðir sem vert er að kynna sér. Að lokum liggur leiðin suður í höf, alla leið til Seychelles-eyja. Það er eyríki <http://is.wikipedia.org/wiki/Eyr%C3%ADki> í Indlandshafi <http://is.wikipedia.org/wiki/Indlandshaf> um 1.600 km <http://is.wikipedia.org/wiki/Km> austan við meginland <http://is.wikipedia.org/wiki/Meginland> Afríku <http://is.wikipedia.org/wiki/Afr%C3%ADka> og norðaustan við Madagaskar <http://is.wikipedia.org/wiki/Madagaskar>. Eyjarnar eru um 115 talsins, þar af 33 byggðar <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Bygg%C3%B0&action=edit&redlink=1>. Önnur eyríki sem liggja nærri Seychelles-eyjum eru Máritíus <http://is.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1rit%C3%ADus> og Réunioneyja <http://is.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9unioneyja> í suðri og Kómoreyjar <http://is.wikipedia.org/wiki/K%C3%B3moreyjar> í norðaustri. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Hóla í Hjaltadal. Hvenær var biskupsstóllinn þar stofnaður og hvenær var hann síðan lagður af? Hvenær var Hóladómkirkja vígð og hve margar kirkjur voru reistar á staðnum á undan henni? Að lokum, Auðunarstofa sem prýðir staðinn var endurgerð fyrir nokkru. Hvenær var það og hvenær var hinn upprunalega Auðunarstofa reist? Viðmælendur: Sigrún Helgadóttir rithöfundur, Elke Christine Wald meistari í umhverfis- og auðlindafræði frá Líf- og umhverfisvísindadeild. Daði Már Kristóferssonar dósent í náttúruauðlindahagfræði og Guðmundur Hólmsteinsson Þjóðleiðir á Þingvöllum http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2912.04.14.mp3 Sat, 14 Apr 2012 50:11 Í skóginum sem var plantað í Heiðmörk upp úr 1950 eru nú 11 þúsund tonn af timbri, þar af 5700 tonn af kolefni. Úr skóginum fæst mikið af jólatrjám, fólk tínir þar ber og jafnvel sveppi allt upp í 10 kíló á mann og í Heiðmörk eru vatnsból Reykjavíkur. Við fræðumst um þetta. Ferðaþjónusta verður æ mikilvægari atvinnuvegur hér á landi enda er Ísland með eftirsóttustu ferðamannalöndum árið 2012. Það er mikilvægt að ganga vel um landið sem fólk kemur til að skoða og huga vel að gæða- og öryggismálum. Gæða- og umhverfiskerfinu Vakanum er ætlað að taka á þessum málum. Við heyrum af því. Það eru Grásteinar um allt land en þeir eru þó algengastir á Austurlandi. Þar eru þeir sums staðar á hverjum bæ og þá aðllega á mörkum jarða og væntanlega hefur verið einhver helgi á þeim. Þetta virðist tengjast gjörðum Rómverja en þeir komu fyrir helgum steinum á landamerkjum til að vernda jörðina og landamerkin. Í síðustu viku heimsóttum við móttökuherbergi fyrir muni sem berast Minjasafni Reykjavíkur. Þar eru munirnir flokkaðir og síðan settir í viðeigandi geymslur. Við lítum inn í eina slíka og skoðum hluti sem vekja góðar minningar. Þar má nefna skíðasleða, gamlar ritvélar, búðarkassa og sitthvað fleira. Við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um Flateyri. Við hvaða fjörð stendur þorpið og hvað heitir fjallið sem það stendur undir? Hvaða hús sem nú er í Reykjavík var upphaflega reist á Flateyri, hverjir reistu húsið og hver voru tildrög þess að húsið var flutt til Reykjavíkur? Hvar stendur húsið nú og hvert er hlutverk þess? Í skóginum sem var plantað í Heiðmörk upp úr 1950 eru nú 11 þúsund tonn af timbri, þar af 5700 tonn af kolefni. Úr skóginum fæst mikið af jólatrjám, fólk tínir þar ber og jafnvel sveppi allt upp í 10 kíló á mann og í Heiðmörk eru vatnsból Reykjavíkur. Við fræðumst um þetta. Ferðaþjónusta verður æ mikilvægari atvinnuvegur hér á landi enda er Ísland með eftirsóttustu ferðamannalöndum árið 2012. Það er mikilvægt að ganga vel um landið sem fólk kemur til að skoða og huga vel að gæða- og öryggismálum. Gæða- og umhverfiskerfinu Vakanum er ætlað að taka á þessum málum. Við heyrum af því. Það eru Grásteinar um allt land en þeir eru þó algengastir á Austurlandi. Þar eru þeir sums staðar á hverjum bæ og þá aðllega á mörkum jarða og væntanlega hefur verið einhver helgi á þeim. Þetta virðist tengjast gjörðum Rómverja en þeir komu fyrir helgum steinum á landamerkjum til að vernda jörðina og landamerkin. Í síðustu viku heimsóttum við móttökuherbergi fyrir muni sem berast Minjasafni Reykjavíkur. Þar eru munirnir flokkaðir og síðan settir í viðeigandi geymslur. Við lítum inn í eina slíka og skoðum hluti sem vekja góðar minningar. Þar má nefna skíðasleða, gamlar ritvélar, búðarkassa og sitthvað fleira. Við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um Flateyri. Við hvaða fjörð stendur þorpið og hvað heitir fjallið sem það stendur undir? Hvaða hús sem nú er í Reykjavík var upphaflega reist á Flateyri, hverjir reistu húsið og hver voru tildrög þess að húsið var flutt til Reykjavíkur? Hvar stendur húsið nú og hvert er hlutverk þess? Verðmæti í Heiðmörk, Vakinn, grásteinar og skíðasleði http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.04.07.mp3 Sat, 07 Apr 2012 50:23 Átrúnaður og helgi á steinum og klettum virðast hafa verið furðu algeng á landinu jafnvel langt fram eftir öldum. það á til dæmis við um landdísasteina á Vestfjörðum. Þegar farið er að grúska í efni sem þessu tengist kemur margt óvænt og skemmtilegt í ljós. Við heyrum af Guðfinnu í Akrafjalli og hugmyndir um merkingu hinna ýmsu steinanafna. Þá fræðumst við um áhugaverðar rannsóknir á sandlóunni. Um árabil hafa sandlóur verið merktar í Bolungarvík, Önundarfirði og á Stokkseyri. Endurheimtur fugla og aflestrar af litmerkjum hérlendis og erlendis hafa varpað ljósi á ferðir, stofnstærð, útbreiðslu, varpárangur og fjölmargt annað í lifnaðarháttum þessa smávaxna og kvika vaðfugls. Við leitum uppi fróðleik um birki sem er algengt á láglendi um allt land. Talið er að útbreiðsla birkiskóga og kjarrs hafi verið a.m.k. 25% af flatarmáli landsins um og fyrir landnám. Maðurinn, ásamt húsdýrum sínum og landnýtingarvenjum frá Noregi og Bretlandseyjum, varð til þess að skógurinn eyddist. Að lokum heimsækjum við Minjasafn Reykjavíkur og lítum inn í geymslur uppi á Árbæjarsafni. Í einni þeirra er tekið á móti gripum sem safninu berast og þeir flokkaðir, skráðir, hreinsaðir og ljósmyndaðir. Síðan er þeim komið fyrir í öðrum geymslum eftir skipulagi. Þarna má til dæmis finna barnapeysu, afgreiðslusloppa, tréklossa og fleira. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum austur á Fljótsdalshérað. Í þeirri sveit er hæsti bær á landinu, hvað heitir hann og hver reisti kirkjuna sem þar er? Nefnið líka bæ sem tengist Hrafnkelssögu og heiðabýli sem gert hefur verið upp og er opið ferðamönnum. Í héraðinu var reist stærsta virkjun landsins fyrir nokkru, hvað heitir hún og hvað heitir hrikalegt gljúfur sem þar er? Átrúnaður og helgi á steinum og klettum virðast hafa verið furðu algeng á landinu jafnvel langt fram eftir öldum. það á til dæmis við um landdísasteina á Vestfjörðum. Þegar farið er að grúska í efni sem þessu tengist kemur margt óvænt og skemmtilegt í ljós. Við heyrum af Guðfinnu í Akrafjalli og hugmyndir um merkingu hinna ýmsu steinanafna. Þá fræðumst við um áhugaverðar rannsóknir á sandlóunni. Um árabil hafa sandlóur verið merktar í Bolungarvík, Önundarfirði og á Stokkseyri. Endurheimtur fugla og aflestrar af litmerkjum hérlendis og erlendis hafa varpað ljósi á ferðir, stofnstærð, útbreiðslu, varpárangur og fjölmargt annað í lifnaðarháttum þessa smávaxna og kvika vaðfugls. Við leitum uppi fróðleik um birki sem er algengt á láglendi um allt land. Talið er að útbreiðsla birkiskóga og kjarrs hafi verið a.m.k. 25% af flatarmáli landsins um og fyrir landnám. Maðurinn, ásamt húsdýrum sínum og landnýtingarvenjum frá Noregi og Bretlandseyjum, varð til þess að skógurinn eyddist. Að lokum heimsækjum við Minjasafn Reykjavíkur og lítum inn í geymslur uppi á Árbæjarsafni. Í einni þeirra er tekið á móti gripum sem safninu berast og þeir flokkaðir, skráðir, hreinsaðir og ljósmyndaðir. Síðan er þeim komið fyrir í öðrum geymslum eftir skipulagi. Þarna má til dæmis finna barnapeysu, afgreiðslusloppa, tréklossa og fleira. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum austur á Fljótsdalshérað. Í þeirri sveit er hæsti bær á landinu, hvað heitir hann og hver reisti kirkjuna sem þar er? Nefnið líka bæ sem tengist Hrafnkelssögu og heiðabýli sem gert hefur verið upp og er opið ferðamönnum. Í héraðinu var reist stærsta virkjun landsins fyrir nokkru, hvað heitir hún og hvað heitir hrikalegt gljúfur sem þar er? Landdísarsteinar, sandlóur, birki og safnmunir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.03.31.mp3 Sat, 31 Mar 2012 50:21 Í bænum Upernavik á 72. breiddargráðu á Grænlandi býr íslenskur flugumsjónarmaður. Frá því hún kom þangað í lok janúar hefur meira og minna verið 35 gráðu frost. Eins og vænta má eru bílar, tölvur og fleiri tæki ekki gerð fyrir slíkan kulda og eru því stundum til vandræða. En þarna er gott mannlíf og fólk stendur saman. Við heyrum af því.Vipmælendur Ingibjörg gísladóttir flugumsjónamaðir . Oddur Sigurðsson jöklafræðingur,og Þór Jakobsson veðurfræðingur Í bænum Upernavik á 72. breiddargráðu á Grænlandi býr íslenskur flugumsjónarmaður. Frá því hún kom þangað í lok janúar hefur meira og minna verið 35 gráðu frost. Eins og vænta má eru bílar, tölvur og fleiri tæki ekki gerð fyrir slíkan kulda og eru því stundum til vandræða. En þarna er gott mannlíf og fólk stendur saman. Við heyrum af því.Vipmælendur Ingibjörg gísladóttir flugumsjónamaðir . Oddur Sigurðsson jöklafræðingur,og Þór Jakobsson veðurfræðingur 72.breiddargráða,Bárðarbunga Oddi og Tjörnin í Reykjavík http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.03.24.wav Sat, 24 Mar 2012 50:53 . Í bænum Upernavik á 72. breiddargráðu á Grænlandi situr Ingibjörg Gísladóttir uppi í turni og hefur umsjón með flugumferð. Þegar hún kom þangað í lok janúar hafði sólin ekki sést síðan í nóvember, viku síðar gægðist hún yfir fjallsbrúnina og þá var hátíð í bænum. Hún sá nýverið birnu með tvo húna út um gluggann hjá sér og í vikunni mátti lesa í grænlensku dagblaði að umrædd fjölskylda hefði rótað í kirkjugarði bæjarins. http://sermitsiaq.ag/node/120725 2. Kjaftagelgjur eru einstaklega ófrýnilegir djúpsjávarfiskar, en skötuselur telst til þeirra. Þeir eru með eins konar lýsandi loftnet upp úr bakinu og er það ummyndaður bakuggi. Á endanum er þykkur sepi sem fiskurinn hreyfir eins og agn til að laða bráðina að en ljósið stafar af lífljómun <http://is.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADflj%C3%B3mun> frá bakteríum <http://is.wikipedia.org/wiki/Bakter%C3%ADa> sem lifa í samlífi <http://is.wikipedia.org/wiki/Saml%C3%ADfi> með fisknum. Við skoðum kjaftagelgjur. 3. Náttúra og umhverfi veita margvíslega þjónustu sem rannsaka má á hagrænan hátt og fá þannig fram verðgildi einstakra þjónustuþátta. Við Háskóla Íslands hefur undanfarið verið unnið að könnun á umferð um Heiðmörk. Það er liður í stórri og viðamikilli visthagfræðirannsókn sem ber heitið "Verðgildi Heiðmerkur". Við heyrum af því. 4. Við höldum niður að Reykjavíkurtjörn. Eins og kom fram í fréttum fyrir skömmu þá hefur öndunum á Tjörninni fækkað mjög mikið og æ færri ungar komast upp. Þaðmá eflaust rekja til ýmissa samverkandi þátta en mikilvægastur er þó fæðuskorturinn. Það má líta á Tjörnina eins og garð í miðri borginni og það þarf að gefa fuglunum og sinna þeim rétt eins og blómunum. 5. Í Bárðarsögu er sagt frá Bárði nokkrum sem nam hér land á 9. öld. Hann byggði sér bú á Snæfellsnesi hvað hét bær hans? Hvaða viðurnefni fékk hann og hvers vegna? Að lokum, nefnið þrjú önnur örnefni á Snæfellsnesi sem tengjast Bárði? Viðmælenru Íngibjörg gísladóttir flugumsjónamaður, ólafur Nílsen fuglafræðingur, Hilmar Malmkvist líffræðingur og Daði Már Kristófersson, dósent í náttúruauðlindahagfræði við Hagfræðideild Háskóla Íslands . Í bænum Upernavik á 72. breiddargráðu á Grænlandi situr Ingibjörg Gísladóttir uppi í turni og hefur umsjón með flugumferð. Þegar hún kom þangað í lok janúar hafði sólin ekki sést síðan í nóvember, viku síðar gægðist hún yfir fjallsbrúnina og þá var hátíð í bænum. Hún sá nýverið birnu með tvo húna út um gluggann hjá sér og í vikunni mátti lesa í grænlensku dagblaði að umrædd fjölskylda hefði rótað í kirkjugarði bæjarins. http://sermitsiaq.ag/node/120725 2. Kjaftagelgjur eru einstaklega ófrýnilegir djúpsjávarfiskar, en skötuselur telst til þeirra. Þeir eru með eins konar lýsandi loftnet upp úr bakinu og er það ummyndaður bakuggi. Á endanum er þykkur sepi sem fiskurinn hreyfir eins og agn til að laða bráðina að en ljósið stafar af lífljómun <http://is.wikipedia.org/wiki/L%C3%ADflj%C3%B3mun> frá bakteríum <http://is.wikipedia.org/wiki/Bakter%C3%ADa> sem lifa í samlífi <http://is.wikipedia.org/wiki/Saml%C3%ADfi> með fisknum. Við skoðum kjaftagelgjur. 3. Náttúra og umhverfi veita margvíslega þjónustu sem rannsaka má á hagrænan hátt og fá þannig fram verðgildi einstakra þjónustuþátta. Við Háskóla Íslands hefur undanfarið verið unnið að könnun á umferð um Heiðmörk. Það er liður í stórri og viðamikilli visthagfræðirannsókn sem ber heitið "Verðgildi Heiðmerkur". Við heyrum af því. 4. Við höldum niður að Reykjavíkurtjörn. Eins og kom fram í fréttum fyrir skömmu þá hefur öndunum á Tjörninni fækkað mjög mikið og æ færri ungar komast upp. Þaðmá eflaust rekja til ýmissa samverkandi þátta en mikilvægastur er þó fæðuskorturinn. Það má líta á Tjörnina eins og garð í miðri borginni og það þarf að gefa fuglunum og sinna þeim rétt eins og blómunum. 5. Í Bárðarsögu er sagt frá Bárði nokkrum sem nam hér land á 9. öld. Hann byggði sér bú á Snæfellsnesi hvað hét bær hans? Hvaða viðurnefni fékk hann og hvers vegna? Að lokum, nefnið þrjú önnur örnefni á Snæfellsnesi sem tengjast Bárði? Viðmælenru Íngibjörg gísladóttir flugumsjónamaður, ólafur Nílsen fuglafræðingur, Hilmar Malmkvist líffræðingur og Daði Már Kristófersson, dósent í náttúruauðlindahagfræði við Hagfræðideild Háskóla Íslands Ísbirnir, kjaftagelgjur, Heiðmörk og endur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.03.17.mp3 Sat, 17 Mar 2012 49:53 Grunur leikur á að eyruglan hafi orpið á landinu síðastliðin 10 ár. Við leitum uppi uglu í þættinum. Einnig er fjallað um Sæmund fróða og vöktun Þingvallavatns. 1. Uglur hafa haldið til í Laugardalnum í Reykjavík frá miðjum janúar. Bæði hafa sést branduglur og eyruglur, allt upp í 18 fuglar saman af hvorri tegund. Síðan í október hafa sést hér 40 eyruglur, en samkvæmt upplýsingum ber mjög mikið á þeim í Norður-Evrópu um þessar mundir. Við skoðum eyruglu í Laugardalnum. 2. Reglubundin vöktun á lífríki og vatnsgæðum Þingvallavatns hófst árið 2007. Markmið er að kortleggja ástand og breytingar sem kunna að verða á lífríki, efna- og eðlisþáttum vegna hugsanlegra álagsþátta. Niðurstöður benda til að þörungar hafi aukist frá því sem var á árabilinu 1970-1980. 3. Sæmundur fróði Sigfússon var goðorðsmaður og prestur í Odda á Rangárvöllum. Hann er frægur fyrir að hafa verið í Svartaskóla og fyrir að hafa klekkt á skrattanum oftar en einu sinni. Hann á t.d. samkvæmt þjóðsögum að hafa komið ríðandi frá meginlandi Evrópu á baki kölska í líki sels. En hvað er á bak við þessar sögur? Við heyrum af því. 4. Við minnum á fésbókarsíðu þáttarins endilega gerist vinir og svarið þar spurningunni: Hvað eru nú margar uglutegundir á landinu og hvað heita þær? Dregið verður úr réttum svörum og fær heppinn hlustandi bókina Lauftré á Íslandi sem Sumarhúsið og garðurinn gaf út. Þór Jakobsson veðurfræðingur,Hannes Þór Hafsteinsson, náttúrufræðingur Haraldur Rafn Ingvason Líffræðingur (M.Sc.) Grunur leikur á að eyruglan hafi orpið á landinu síðastliðin 10 ár. Við leitum uppi uglu í þættinum. Einnig er fjallað um Sæmund fróða og vöktun Þingvallavatns. 1. Uglur hafa haldið til í Laugardalnum í Reykjavík frá miðjum janúar. Bæði hafa sést branduglur og eyruglur, allt upp í 18 fuglar saman af hvorri tegund. Síðan í október hafa sést hér 40 eyruglur, en samkvæmt upplýsingum ber mjög mikið á þeim í Norður-Evrópu um þessar mundir. Við skoðum eyruglu í Laugardalnum. 2. Reglubundin vöktun á lífríki og vatnsgæðum Þingvallavatns hófst árið 2007. Markmið er að kortleggja ástand og breytingar sem kunna að verða á lífríki, efna- og eðlisþáttum vegna hugsanlegra álagsþátta. Niðurstöður benda til að þörungar hafi aukist frá því sem var á árabilinu 1970-1980. 3. Sæmundur fróði Sigfússon var goðorðsmaður og prestur í Odda á Rangárvöllum. Hann er frægur fyrir að hafa verið í Svartaskóla og fyrir að hafa klekkt á skrattanum oftar en einu sinni. Hann á t.d. samkvæmt þjóðsögum að hafa komið ríðandi frá meginlandi Evrópu á baki kölska í líki sels. En hvað er á bak við þessar sögur? Við heyrum af því. 4. Við minnum á fésbókarsíðu þáttarins endilega gerist vinir og svarið þar spurningunni: Hvað eru nú margar uglutegundir á landinu og hvað heita þær? Dregið verður úr réttum svörum og fær heppinn hlustandi bókina Lauftré á Íslandi sem Sumarhúsið og garðurinn gaf út. Þór Jakobsson veðurfræðingur,Hannes Þór Hafsteinsson, náttúrufræðingur Haraldur Rafn Ingvason Líffræðingur (M.Sc.) það hafa sést 18 uglur í Laugardalnum í vetur, bæði eyruglur og branduglur. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.03.10.mp3 Sat, 10 Mar 2012 50:32 Umdeildar virkjunarhugmyndir Virkjanahugmyndir, Austurland, Húsverndarstofa og Grímannsfell Í nýlegri skýrslu um orkustefnu fyrir Ísland kemur fram að við séum nú þegar búin með meira en helminginn af þeirri orku sem sýnist nýtanleg og í ramaáætlunin er áætlað að nýta einn fjórða af því sem eftir er. Tillögur í drögum að rammaáætlun er gert ráð fyrir að nýta að minnsta kosti fjórðung þess sem eftir er og eru sumar þeirra virkjunarhugmynda sem lenda í nýtingar flokki umdeildar af ýmsum ástæðum. má þar nefna Urriðafoss, Krísuvik og Hágöngur. Á ferðakaupstefnunni Mid Atlandisk kom fólk allstaðar að á landinu til að kynna og selja sitt landsvæði meðal annars fulltrúar austurlands. Það eru einstaklega skemmtilegar gönguleiðir góður matur og spennandi handverk. Í þorpunum er áhugaverð og ólík menning enda búa þau að mismunandi erlendri menningararfleifð . Í Húsverndarstofu á Árbæjarsafni er gott bókassafn með upplýsingum um gömum hús og viðgerðir á þeim og sýning á ýmsum láusnum og efnum sem æskilegt er að nota. Þá veita sérhæðir arkitektar þar ókeypis ráðgjöf alla miðvikudaga milli 16-18 við mætum á staðinn Grímannsfell er hæsta fjallið í Mosfellssveit, víðáttumikið og gott útsýnisfjall. Það er hluti af 1-2 miljónára megineldstöð sem kennd er við Stardal. Gljúfrasteinn er undir fjallinu og átti Halldór Laxnes mörg sporin þar upp. Við göngum á fjallið en byrjum að vanda á spurningu dagsins Við spyrjum um Snorra Sturluson . Hvenær er hann fæddur og hvar og hverjir voru foreldarar hans. Hvar er hann alinn upp til fullorðinsára og hvaða áhrif hafði það á störf hans og hvar átti hann bú nefni tvo staði . Svar við spurningu dagsins Snorri Sturluson fæddist að Hvammi í Dölum árið 1179. Foreldar hans voru Sturla Þórðarson og Guðný Böðvarsdóttir. Hann var ungur sendur í fóstur til Jóns Loftssonar í Odda og ólst hann þar upp til nítján ára aldurs og áttu uppeldið þar eflaust þátt í rithöfundarferli hans. Sturla bjó á Borg Mýrum og síðan í Reykholti Viðmælendur Ásta Þorleifsdóttir jarðfræðingur, Birta Bjargardóttir framtíðarlandinu .Ævar og Örvar Aðalsteinssynir faraðrstjórar hjá Fí ,Magnús Skúlason arktitekt Umdeildar virkjunarhugmyndir Virkjanahugmyndir, Austurland, Húsverndarstofa og Grímannsfell Í nýlegri skýrslu um orkustefnu fyrir Ísland kemur fram að við séum nú þegar búin með meira en helminginn af þeirri orku sem sýnist nýtanleg og í ramaáætlunin er áætlað að nýta einn fjórða af því sem eftir er. Tillögur í drögum að rammaáætlun er gert ráð fyrir að nýta að minnsta kosti fjórðung þess sem eftir er og eru sumar þeirra virkjunarhugmynda sem lenda í nýtingar flokki umdeildar af ýmsum ástæðum. má þar nefna Urriðafoss, Krísuvik og Hágöngur. Á ferðakaupstefnunni Mid Atlandisk kom fólk allstaðar að á landinu til að kynna og selja sitt landsvæði meðal annars fulltrúar austurlands. Það eru einstaklega skemmtilegar gönguleiðir góður matur og spennandi handverk. Í þorpunum er áhugaverð og ólík menning enda búa þau að mismunandi erlendri menningararfleifð . Í Húsverndarstofu á Árbæjarsafni er gott bókassafn með upplýsingum um gömum hús og viðgerðir á þeim og sýning á ýmsum láusnum og efnum sem æskilegt er að nota. Þá veita sérhæðir arkitektar þar ókeypis ráðgjöf alla miðvikudaga milli 16-18 við mætum á staðinn Grímannsfell er hæsta fjallið í Mosfellssveit, víðáttumikið og gott útsýnisfjall. Það er hluti af 1-2 miljónára megineldstöð sem kennd er við Stardal. Gljúfrasteinn er undir fjallinu og átti Halldór Laxnes mörg sporin þar upp. Við göngum á fjallið en byrjum að vanda á spurningu dagsins Við spyrjum um Snorra Sturluson . Hvenær er hann fæddur og hvar og hverjir voru foreldarar hans. Hvar er hann alinn upp til fullorðinsára og hvaða áhrif hafði það á störf hans og hvar átti hann bú nefni tvo staði . Svar við spurningu dagsins Snorri Sturluson fæddist að Hvammi í Dölum árið 1179. Foreldar hans voru Sturla Þórðarson og Guðný Böðvarsdóttir. Hann var ungur sendur í fóstur til Jóns Loftssonar í Odda og ólst hann þar upp til nítján ára aldurs og áttu uppeldið þar eflaust þátt í rithöfundarferli hans. Sturla bjó á Borg Mýrum og síðan í Reykholti Viðmælendur Ásta Þorleifsdóttir jarðfræðingur, Birta Bjargardóttir framtíðarlandinu .Ævar og Örvar Aðalsteinssynir faraðrstjórar hjá Fí ,Magnús Skúlason arktitekt http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.03.03.mp3 Sat, 03 Mar 2012 49:47 Ætlunin er að fjalla um nokkur hæstu fjöll landsins á næstu mánuðum og byrja á Öræfajökli. Fjallið hefur gosið tvisvar á sögulegum tíma og 1363 varð líklega stærsta eldgos Íslandssögunnar, jafnvel það stærsta í Evrópu á síðastliðnum 2000 árum. Öræfajökulsgosið 1362 eyddi allri byggð sem kölluð var Litlahérað eða Hérað milli sanda. Eftir gosið hlaut byggðin nafnið Öræfi og jökullinn dró þá nafn sitt af henni. Gosið er þriðja stærsta gjóskugos á landinu síðan ísa leysti fyrir um 15.000 árum og það stærsta eftir landnám. Grágæsirnar á Tjörninni í Reykjavík eru afkomendur nokkurra fugla sem maður nokkur ól upp og sleppti þar rétt fyrir 1960. Grágæsavarpstofninn sem nú verpir við Tjörnina er kominn út af þessum fuglum. Leysingjarnir höfðu síðan vetursetu og urpu í Vatnsmýrinni. Síðan hafa þeir líklega dregið að sér aðrar gæsir. Oddafélagið var stofnað til að halda sögu Odda á lofti. Í félaginu er áhugi fyrir að gera staðinn að miðstöð fyrir ráðstefnuhald og leggja áherslu á umhverfisfræðslu og umhverfisrannsóknir sem og tengsl sagnfræðinnar við náttúrufræðina. Við heyrum spennandi hugmyndir um það. Vestfirðir eru stundum sagðir ein af leyndum perlum landsins. Nú er mikill hugur í fólki fyrir vestan og fjölbreytt fyrirtæki sem leggja áherslu á afþreyingu og upplifun hafa sprottið upp. Lögð er áhersla á litla hópa og náttúru og umhverfisvernd svo perlan missi ekki glansinn. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um þinghald á Þingvöllum. Hvaða ár er talið að þinghald þar hafi hafist? Hversu lengi fór Alþingi með æðsta löggjafar- og dómsvald á Íslandi og hvenær og hvers vegna urðu breytingar á þinginu þannig að það dró úr vægi þess? Nefnið tvo nafngreinda menn sem unnu að undirbúningi fyrsta þingsins og hvert var hlutverk þeirra hvors um sig? Ætlunin er að fjalla um nokkur hæstu fjöll landsins á næstu mánuðum og byrja á Öræfajökli. Fjallið hefur gosið tvisvar á sögulegum tíma og 1363 varð líklega stærsta eldgos Íslandssögunnar, jafnvel það stærsta í Evrópu á síðastliðnum 2000 árum. Öræfajökulsgosið 1362 eyddi allri byggð sem kölluð var Litlahérað eða Hérað milli sanda. Eftir gosið hlaut byggðin nafnið Öræfi og jökullinn dró þá nafn sitt af henni. Gosið er þriðja stærsta gjóskugos á landinu síðan ísa leysti fyrir um 15.000 árum og það stærsta eftir landnám. Grágæsirnar á Tjörninni í Reykjavík eru afkomendur nokkurra fugla sem maður nokkur ól upp og sleppti þar rétt fyrir 1960. Grágæsavarpstofninn sem nú verpir við Tjörnina er kominn út af þessum fuglum. Leysingjarnir höfðu síðan vetursetu og urpu í Vatnsmýrinni. Síðan hafa þeir líklega dregið að sér aðrar gæsir. Oddafélagið var stofnað til að halda sögu Odda á lofti. Í félaginu er áhugi fyrir að gera staðinn að miðstöð fyrir ráðstefnuhald og leggja áherslu á umhverfisfræðslu og umhverfisrannsóknir sem og tengsl sagnfræðinnar við náttúrufræðina. Við heyrum spennandi hugmyndir um það. Vestfirðir eru stundum sagðir ein af leyndum perlum landsins. Nú er mikill hugur í fólki fyrir vestan og fjölbreytt fyrirtæki sem leggja áherslu á afþreyingu og upplifun hafa sprottið upp. Lögð er áhersla á litla hópa og náttúru og umhverfisvernd svo perlan missi ekki glansinn. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um þinghald á Þingvöllum. Hvaða ár er talið að þinghald þar hafi hafist? Hversu lengi fór Alþingi með æðsta löggjafar- og dómsvald á Íslandi og hvenær og hvers vegna urðu breytingar á þinginu þannig að það dró úr vægi þess? Nefnið tvo nafngreinda menn sem unnu að undirbúningi fyrsta þingsins og hvert var hlutverk þeirra hvors um sig? Öræfajökull,gæsirnar á Tjörninni, Oddafélaga og stæsta eldgos íslandssögunnar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.02.18.mp3 Sat, 18 Feb 2012 50:36 . Dagana 30. nóvember til 16. desember verður sólin í Naðurvalda, þrettánda stjörnumerkinu. Naðurvaldi heldur á stjörnumerki sem heitir höggormurinn. Það er ekki til nein stjörnuspá fyrir þá sem eru fæddir í Naðurvalda. 2. Mosar eru ríkjandi í íslenskum vistkerfum enda um sexhundruð tegundir á landinu. Mosi er viðkvæmur fyrir ágangi og sár sem myndast í mosaþekjuna geta verið lengi að gróa. Við heyrum af tilraunum til að fjölga nokkrum algengum íslenskum mosategundum bæði í gróðurhúsi og á víðavangi. 3. Á Mid-Atlantic kaupstefnuna sem haldin var um síðustu helgi kom fólk alls staðar að af landinu til að kynna sitt landvæði og þá þjónustu sem þar er í boði fyrir ferðamenn. Á Bíldudal er hægt að fara í ýmis konar siglingar meðal annars inn í Geirþjófsfjörð þar sem Auður kona Gísla Súrssonar bjó og hann var veginn. 4. Á Reykjavíkurtjörn hefur öndunum hefur fækkað jafnt og þétt undanfarin ár. Ástæður eru meðal annars skerðing búsvæða, afrán og fæðuskortur sem virðist vera mikilvægasti þátturinn. Andarungar lifa ekki á brauðinu einu saman. Þeir þurfa dýraprótein í uppvextinum. Áður var mikið af mýlirfum og öðrum smádýrum í Tjörninni en þau eru nú horfin. 5. En þá er það spurnung dagsins. Við spyrjum um Mývatn: Hversu stórt er vatnið og margar eyjar og hólmar eru í vatninu? Vatnið er þekkt fyrir fjölbreytt dýralíf, hve margar andategundir verpa á eða í nágrenni við vatnið? Hvaða sérstæða lífvera er á botni vatnsins og hvaða efni hefur verið dælt úr vatninu og það nýtt þar til nýlega? Viðmælendur.Sverrir Guðmundsson stjörnuáhugamaður, Magnea Magnúsdóttir líffræðingur og Ása L. Aradóttir prófersor Jón Þórðarson Bíldudal og ólafur nielsson fuglafræðingur . Dagana 30. nóvember til 16. desember verður sólin í Naðurvalda, þrettánda stjörnumerkinu. Naðurvaldi heldur á stjörnumerki sem heitir höggormurinn. Það er ekki til nein stjörnuspá fyrir þá sem eru fæddir í Naðurvalda. 2. Mosar eru ríkjandi í íslenskum vistkerfum enda um sexhundruð tegundir á landinu. Mosi er viðkvæmur fyrir ágangi og sár sem myndast í mosaþekjuna geta verið lengi að gróa. Við heyrum af tilraunum til að fjölga nokkrum algengum íslenskum mosategundum bæði í gróðurhúsi og á víðavangi. 3. Á Mid-Atlantic kaupstefnuna sem haldin var um síðustu helgi kom fólk alls staðar að af landinu til að kynna sitt landvæði og þá þjónustu sem þar er í boði fyrir ferðamenn. Á Bíldudal er hægt að fara í ýmis konar siglingar meðal annars inn í Geirþjófsfjörð þar sem Auður kona Gísla Súrssonar bjó og hann var veginn. 4. Á Reykjavíkurtjörn hefur öndunum hefur fækkað jafnt og þétt undanfarin ár. Ástæður eru meðal annars skerðing búsvæða, afrán og fæðuskortur sem virðist vera mikilvægasti þátturinn. Andarungar lifa ekki á brauðinu einu saman. Þeir þurfa dýraprótein í uppvextinum. Áður var mikið af mýlirfum og öðrum smádýrum í Tjörninni en þau eru nú horfin. 5. En þá er það spurnung dagsins. Við spyrjum um Mývatn: Hversu stórt er vatnið og margar eyjar og hólmar eru í vatninu? Vatnið er þekkt fyrir fjölbreytt dýralíf, hve margar andategundir verpa á eða í nágrenni við vatnið? Hvaða sérstæða lífvera er á botni vatnsins og hvaða efni hefur verið dælt úr vatninu og það nýtt þar til nýlega? Viðmælendur.Sverrir Guðmundsson stjörnuáhugamaður, Magnea Magnúsdóttir líffræðingur og Ása L. Aradóttir prófersor Jón Þórðarson Bíldudal og ólafur nielsson fuglafræðingur Árið 2011-2012 gengur sólin ekki í gegnum 12 stjörnumerki heldur 13. Þrettánda merkið kallast Naðurvaldi en naður er gamalt orð fyrir slöngu. Einnig fjallað um ræktun mosa,Geirþj&#3 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.02.11.mp3 Sat, 11 Feb 2012 50:05 Á Árbæjarsafni heyrist tónlist og hamarshögg frá húsi sem hefur verið pakkað inn í plast. Þetta er Ívarssel sem verið er að endurgera enda hefur það bæði byggingarsögu- og menningarsögulegt gildi. Húsið Ívarssel sem stóð við Vesturgötu 66b var flutt upp í Árbæ árið 2005. Nú vinna smiðir hörðum höndum að því að koma því í upprunalega mynd. Ívarssel var einn af Selsbæjunum, tómthúsbýlum sem voru byggð í landi Sels á 19. öld. Húsið hefur mikið varðveislugildi sem elsti vitnisburður sem nú er til um híbýli reykvískra tómthúsmanna. Um hverja páska flykkjast kristnir ferðamenn hvaðanæva að til landsins helga og undanfarin ár hafa allmargir Íslendingar verið í þeim hópi. Það er án efa mjög sérstakt að horfa á gönguna inn í gömlu Jerúsalem á pálmasunnudag ofan af Ólívufjallinu og hlýða á páskamessu þar í lútherskri kirkju. Undanfarin ár hefur Ferðafélag Íslands boðið upp á vikulegar eða mánaðarlegar gönguferðir á fjöll í nágrenni Reykjavíkur. Það er áskorun fyrir marga að rífa sig upp um hverja helgi eða eina helgi í mánuði hvernig sem viðrar og leggja á brattann og ekki síst þá sem eru óvanir fjallgöngum. Við höldum á Helgafell með 130 manns í verkefninu 12 fjöll. Þá er það spurning dagsins. Við spyrjum um Mývatnssveit. Nefnið frægan gíg eða eldfjall í Mývatnssveit sem og sérkennilegar hraunmyndanir sem gera garðinn frægan. Það hefur gosið tvisvar í sveitinni á sögulegum tíma, hvar gaus og hvenær? ViðmælendurGuðný Gerður Gunnarsdóttir borgarminjavörður,Kristján B. Ólafsson, húsasmíðameistari Ráðsmaður Árbæjarsafns. Borgþór Kærnested leiðsögumaður,ólafía Aðalsteinsdóttir fararstjóri og þáttakendur í göngunni 12 fjöll Á Árbæjarsafni heyrist tónlist og hamarshögg frá húsi sem hefur verið pakkað inn í plast. Þetta er Ívarssel sem verið er að endurgera enda hefur það bæði byggingarsögu- og menningarsögulegt gildi. Húsið Ívarssel sem stóð við Vesturgötu 66b var flutt upp í Árbæ árið 2005. Nú vinna smiðir hörðum höndum að því að koma því í upprunalega mynd. Ívarssel var einn af Selsbæjunum, tómthúsbýlum sem voru byggð í landi Sels á 19. öld. Húsið hefur mikið varðveislugildi sem elsti vitnisburður sem nú er til um híbýli reykvískra tómthúsmanna. Um hverja páska flykkjast kristnir ferðamenn hvaðanæva að til landsins helga og undanfarin ár hafa allmargir Íslendingar verið í þeim hópi. Það er án efa mjög sérstakt að horfa á gönguna inn í gömlu Jerúsalem á pálmasunnudag ofan af Ólívufjallinu og hlýða á páskamessu þar í lútherskri kirkju. Undanfarin ár hefur Ferðafélag Íslands boðið upp á vikulegar eða mánaðarlegar gönguferðir á fjöll í nágrenni Reykjavíkur. Það er áskorun fyrir marga að rífa sig upp um hverja helgi eða eina helgi í mánuði hvernig sem viðrar og leggja á brattann og ekki síst þá sem eru óvanir fjallgöngum. Við höldum á Helgafell með 130 manns í verkefninu 12 fjöll. Þá er það spurning dagsins. Við spyrjum um Mývatnssveit. Nefnið frægan gíg eða eldfjall í Mývatnssveit sem og sérkennilegar hraunmyndanir sem gera garðinn frægan. Það hefur gosið tvisvar í sveitinni á sögulegum tíma, hvar gaus og hvenær? ViðmælendurGuðný Gerður Gunnarsdóttir borgarminjavörður,Kristján B. Ólafsson, húsasmíðameistari Ráðsmaður Árbæjarsafns. Borgþór Kærnested leiðsögumaður,ólafía Aðalsteinsdóttir fararstjóri og þáttakendur í göngunni 12 fjöll Ívarssel, páskar í landinu helga og 12 fjöll http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.02.04.mp3 Sat, 04 Feb 2012 49:52 Álftirnar sem voru settar á tjörnina 1920 voru mjög skæðar og oftar en einu sinni var börnum bjargað undan steggjum sem voru að verja óðöl sín. Auk álftanna verður fjallað um stjörnuskoðun, landið helga og Smiðshús í Árbæjarsafni í þættinum í dag Álftirnar sem voru settar á Tjörnina 1920 urðu mjög kræfar og réðust á fólk. Að lokum voru álftirnar sendar sem vinabæjargjöf til Hamborgar og þaðan fékk Reykjavík hnúðsvani í staðinn. En þá beinum við sjónum okkar til himins. Undanfarin ár hefur áhugi landans á stjörnufræði aukist verulega. Kemur þar ýmislegt til svo sem markviss útbreiðslustarfsemi Stjörnuskoðunarfélagsins, stjörnufræðiþættir í sjónvarpi og einstæðar myndir frá Hubble sjónaukanum og ekki síst stjörnufræðiforrit sem hægt er að hlaða niður í símann sinn. Þá liggur leiðin að botni Miðjarðarhafs. Kristnir menn þekkja ýmis örnefni í landinu helga sem tengjast mikilvægum atburðum í Biblíunni. Fjárhirðarnir voru á Betlehemsvöllum, í Getsemanegarðinum við rætur Ólífufjallsins sveik Júdas Krist og svo framvegis. Þeir eru því margir sem fýsir að líta þessa staði augum. Við heyrum af því. Að lokum er það Árbæjarsafn en á næstu mánuðum munum við beina athyglinni að fjölbreyttu starfi minjasafns Reykjavíkur sem rekur safnið. Nú hugum við að tveimur húsum sem verið er að endurgera. Smiðshús er tilbúið að utan en Ívarsseli hefur verið pakkað inn í plast og unnið er að viðgerð á viðum hússins. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um næststærsta skóglendi landsins. Hvað heitir það og hvar á landinu er það? Svæðið er nú í eigu Skógræktar ríkisins, hvenær komst það í hennar eigu og hver átti svæðið áður en það varð? viðmælendur ólafur Nielsen fuglafræðingur, Sverrir Guðmundsson stjörnuáhugamaður,borgþór Kærnested leiðsögumaður og guðný Gerður gunnarsdóttir borgarminjavörður Álftirnar sem voru settar á tjörnina 1920 voru mjög skæðar og oftar en einu sinni var börnum bjargað undan steggjum sem voru að verja óðöl sín. Auk álftanna verður fjallað um stjörnuskoðun, landið helga og Smiðshús í Árbæjarsafni í þættinum í dag Álftirnar sem voru settar á Tjörnina 1920 urðu mjög kræfar og réðust á fólk. Að lokum voru álftirnar sendar sem vinabæjargjöf til Hamborgar og þaðan fékk Reykjavík hnúðsvani í staðinn. En þá beinum við sjónum okkar til himins. Undanfarin ár hefur áhugi landans á stjörnufræði aukist verulega. Kemur þar ýmislegt til svo sem markviss útbreiðslustarfsemi Stjörnuskoðunarfélagsins, stjörnufræðiþættir í sjónvarpi og einstæðar myndir frá Hubble sjónaukanum og ekki síst stjörnufræðiforrit sem hægt er að hlaða niður í símann sinn. Þá liggur leiðin að botni Miðjarðarhafs. Kristnir menn þekkja ýmis örnefni í landinu helga sem tengjast mikilvægum atburðum í Biblíunni. Fjárhirðarnir voru á Betlehemsvöllum, í Getsemanegarðinum við rætur Ólífufjallsins sveik Júdas Krist og svo framvegis. Þeir eru því margir sem fýsir að líta þessa staði augum. Við heyrum af því. Að lokum er það Árbæjarsafn en á næstu mánuðum munum við beina athyglinni að fjölbreyttu starfi minjasafns Reykjavíkur sem rekur safnið. Nú hugum við að tveimur húsum sem verið er að endurgera. Smiðshús er tilbúið að utan en Ívarsseli hefur verið pakkað inn í plast og unnið er að viðgerð á viðum hússins. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um næststærsta skóglendi landsins. Hvað heitir það og hvar á landinu er það? Svæðið er nú í eigu Skógræktar ríkisins, hvenær komst það í hennar eigu og hver átti svæðið áður en það varð? viðmælendur ólafur Nielsen fuglafræðingur, Sverrir Guðmundsson stjörnuáhugamaður,borgþór Kærnested leiðsögumaður og guðný Gerður gunnarsdóttir borgarminjavörður Álftirnar héldu tjörninni í heljargreipum. Álftir,stjörnuskoðun, landið helga og Smiðshús http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.01.28.mp3 Sat, 28 Jan 2012 Bráðnun jökla, X Ísland, ill umgengni við jarðminjar og ræktun Tjarnarinnar er efni þáttarins Út um græna grundu 1. Svo getur farið að jörðin herði á snúningi sínum og dagarnir styttist ef allir jöklar heimsins bráðna og yfirborð sjávar hækkar um 70 metra eins og allt bendir til að gerist á næstu öldum, segir jöklafræðingur. Langflestir íbúar jarðarinnar búa neðan þeirra marka og flestar núverandi byggðir munu því fara á kaf. 2. Hann er búinn að ganga frá Reykjanesi á Font og lagður af stað frá Hornströndum á Hornafjörð. Þeirri göngu ætlar hann að ljúka á árinu, það er fyrir næstu kosningar. Þá hefur hann gengið í x yfir landið og þar með kosið Ísland. 3. Laus jarðefni í námunda við þéttbýli eru að verða af skornum skammti og gengið er á friðaða gerfigíga. Slíkir gígar eru sjaldæfir á heimsvísu og þeim hefur verið líkt við sambærilegar myndanir á Mars. Umgengni við jarðminjar og friðuð svæði er of víða slæm og eftirlit alls ekki nógu öflugt, segir jarðfræðingur. 4. Tjörnin í Reykjavík er manngerð og hún er eins og hver annar garður sem þarf að hlúa að og rækta. Ræktunarstarf og mótun tjarnarsvæðisins hófst þegar árið 1920 þegar þangað voru fluttar álftir. Fram að því voru fuglarnir á Tjörninni hafðir til matar. við fræðumst um fuglana á Tjörninni. 5. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Grímsey: Hversu stór er eyjan að flatarmáli og hve langt er hún frá landi? Hvaða íþrótt hefur borið hróður eyjarskeggja víða og hve margir eru íbúarnir? viðmælendur Oddur Sigurðsson jöklafræðingur. Bjarki Sveinbjörsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur og ólafur Níelsen fuglafræðingur Bráðnun jökla, X Ísland, ill umgengni við jarðminjar og ræktun Tjarnarinnar er efni þáttarins Út um græna grundu 1. Svo getur farið að jörðin herði á snúningi sínum og dagarnir styttist ef allir jöklar heimsins bráðna og yfirborð sjávar hækkar um 70 metra eins og allt bendir til að gerist á næstu öldum, segir jöklafræðingur. Langflestir íbúar jarðarinnar búa neðan þeirra marka og flestar núverandi byggðir munu því fara á kaf. 2. Hann er búinn að ganga frá Reykjanesi á Font og lagður af stað frá Hornströndum á Hornafjörð. Þeirri göngu ætlar hann að ljúka á árinu, það er fyrir næstu kosningar. Þá hefur hann gengið í x yfir landið og þar með kosið Ísland. 3. Laus jarðefni í námunda við þéttbýli eru að verða af skornum skammti og gengið er á friðaða gerfigíga. Slíkir gígar eru sjaldæfir á heimsvísu og þeim hefur verið líkt við sambærilegar myndanir á Mars. Umgengni við jarðminjar og friðuð svæði er of víða slæm og eftirlit alls ekki nógu öflugt, segir jarðfræðingur. 4. Tjörnin í Reykjavík er manngerð og hún er eins og hver annar garður sem þarf að hlúa að og rækta. Ræktunarstarf og mótun tjarnarsvæðisins hófst þegar árið 1920 þegar þangað voru fluttar álftir. Fram að því voru fuglarnir á Tjörninni hafðir til matar. við fræðumst um fuglana á Tjörninni. 5. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Grímsey: Hversu stór er eyjan að flatarmáli og hve langt er hún frá landi? Hvaða íþrótt hefur borið hróður eyjarskeggja víða og hve margir eru íbúarnir? viðmælendur Oddur Sigurðsson jöklafræðingur. Bjarki Sveinbjörsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur og ólafur Níelsen fuglafræðingur Getur hert á snúningi jarða Sat, 21 Jan 2012 46:17 Bráðnun jökla, X Ísland, ill umgengni við jarðminjar og ræktun Tjarnarinnar er efni þáttarins Út um græna grundu 1. Svo getur farið að jörðin herði á snúningi sínum og dagarnir styttist ef allir jöklar heimsins bráðna og yfirborð sjávar hækkar um 70 metra eins og allt bendir til að gerist á næstu öldum, segir jöklafræðingur. Langflestir íbúar jarðarinnar búa neðan þeirra marka og flestar núverandi byggðir munu því fara á kaf. viðmælendur Oddur Sigurðsson jöklafræðingur. Bjarki Sveinbjörsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur og ólafur Níelsen fuglafræðingur 2. Hann er búinn að ganga frá Reykjanesi á Font og lagður af stað frá Hornströndum á Hornafjörð. Þeirri göngu ætlar hann að ljúka á árinu, það er fyrir næstu kosningar. Þá hefur hann gengið í x yfir landið og þar með kosið Ísland. 3. Laus jarðefni í námunda við þéttbýli eru að verða af skornum skammti og gengið er á friðaða gerfigíga. Slíkir gígar eru sjaldæfir á heimsvísu og þeim hefur verið líkt við sambærilegar myndanir á Mars. Umgengni við jarðminjar og friðuð svæði er of víða slæm og eftirlit alls ekki nógu öflugt, segir jarðfræðingur. 4. Tjörnin í Reykjavík er manngerð og hún er eins og hver annar garður sem þarf að hlúa að og rækta. Ræktunarstarf og mótun tjarnarsvæðisins hófst þegar árið 1920 þegar þangað voru fluttar álftir. Fram að því voru fuglarnir á Tjörninni hafðir til matar. við fræðumst um fuglana á Tjörninni. 5. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Grímsey: Hversu stór er eyjan að flatarmáli og hve langt er hún frá landi? Hvaða íþrótt hefur borið hróður eyjarskeggja víða og hve margir eru íbúarnir? Bráðnun jökla, X Ísland, ill umgengni við jarðminjar og ræktun Tjarnarinnar er efni þáttarins Út um græna grundu 1. Svo getur farið að jörðin herði á snúningi sínum og dagarnir styttist ef allir jöklar heimsins bráðna og yfirborð sjávar hækkar um 70 metra eins og allt bendir til að gerist á næstu öldum, segir jöklafræðingur. Langflestir íbúar jarðarinnar búa neðan þeirra marka og flestar núverandi byggðir munu því fara á kaf. viðmælendur Oddur Sigurðsson jöklafræðingur. Bjarki Sveinbjörsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur og ólafur Níelsen fuglafræðingur 2. Hann er búinn að ganga frá Reykjanesi á Font og lagður af stað frá Hornströndum á Hornafjörð. Þeirri göngu ætlar hann að ljúka á árinu, það er fyrir næstu kosningar. Þá hefur hann gengið í x yfir landið og þar með kosið Ísland. 3. Laus jarðefni í námunda við þéttbýli eru að verða af skornum skammti og gengið er á friðaða gerfigíga. Slíkir gígar eru sjaldæfir á heimsvísu og þeim hefur verið líkt við sambærilegar myndanir á Mars. Umgengni við jarðminjar og friðuð svæði er of víða slæm og eftirlit alls ekki nógu öflugt, segir jarðfræðingur. 4. Tjörnin í Reykjavík er manngerð og hún er eins og hver annar garður sem þarf að hlúa að og rækta. Ræktunarstarf og mótun tjarnarsvæðisins hófst þegar árið 1920 þegar þangað voru fluttar álftir. Fram að því voru fuglarnir á Tjörninni hafðir til matar. við fræðumst um fuglana á Tjörninni. 5. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Grímsey: Hversu stór er eyjan að flatarmáli og hve langt er hún frá landi? Hvaða íþrótt hefur borið hróður eyjarskeggja víða og hve margir eru íbúarnir? Getur hert á snúnini jarðar? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.01.21.mp3 Sat, 21 Jan 2012 50:20 Hann fékk alvarlega kransæðastíflu og gekk síðan frá Reykjanesi á Font. Eftir að hann uppgötvaði feguð landsns og ánægjuna af því að ganga um það hefur hann verið óstöðvandi. Fyrst var það frá Grindavík út á Reykjanes og síðan áfanga og áfanga alla leið á Font. Í milli tíðinni skrapp hann á Hvannadalshnjúk. Í þættinum er líka fjallað um veðurspár, kava og konungsvegurinn. viðmælendur Bjarki Sveinbjörnsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Þór Jakobsson veðurfræðingur,Stewen á Hawaii. Lesið úr bókinni Þingvellir eftir Sigrúnu Helgadóttur Hann fékk alvarlega kransæðastíflu og gekk síðan frá Reykjanesi á Font. Eftir að hann uppgötvaði feguð landsns og ánægjuna af því að ganga um það hefur hann verið óstöðvandi. Fyrst var það frá Grindavík út á Reykjanes og síðan áfanga og áfanga alla leið á Font. Í milli tíðinni skrapp hann á Hvannadalshnjúk. Í þættinum er líka fjallað um veðurspár, kava og konungsvegurinn. viðmælendur Bjarki Sveinbjörnsson tónlistafræðingur og göngugarpur. Þór Jakobsson veðurfræðingur,Stewen á Hawaii. Lesið úr bókinni Þingvellir eftir Sigrúnu Helgadóttur Eftir kransæðastíflu gerðist sófaferðalangur göngugarpur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.01.14.mp3 Sat, 14. Jan 2012 49:53 1. Hinga koma fjölmargir ferðmenn á veturna til að sjá norðurljósin en líka til að upplifa myrkrið, jólin og áramótin, fjöldinn eykst jafnt og þétt milli ára. Á gamlársdag var rætt við leiðsögumann sem hefur mikla reynslu af norðurljósaferðum og það var komið við á Umferðamiðstöðinni til að fylgjast með r um 500 manns leggja upp í leit að norðurljósum. Nú fáum við fáum far í einni af rútunum níu sem eru að leggja upp í leiðangur, heyrum í nokkrum farþeganna og fylgjumst með hvernig leitin að norðurljósunum gengur. 2. Að þessari ferð lokinni liggur leiðin til Dubai. Flestir hafa heyrt af og séð myndir af ævintýralegum byggingum sem þar hafa risið á síðustu árum. En það er fleira að sjá og upplifa í borginni en nútímalegar byggingar. Þar eru gömul upprunaleg hverfi og skemmtilegir frumstæði markaðir. Þar hafa líka verið hönnuð hverfi þar sem líkt er eftir náttúrunni eins og hægt er. Á stuttum tíma er hægt að fara á milli gjörólíkra heima. 3. En við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um fjögur klaustur þar af eitt nunnuklaustur sem voru á landinu á miðöldum. Spurningin er: Hvar voru þau og hvenær voru þau stofnuð. Rætt við Starfsmann kynnisferða, Höskuld leiðsögumann Helga guðmundsson leiðsögumann og bílstjora hjá kynnisferðum Helgu Marín Bergsteinsdóttur lífsstílsfræðing 1. Hinga koma fjölmargir ferðmenn á veturna til að sjá norðurljósin en líka til að upplifa myrkrið, jólin og áramótin, fjöldinn eykst jafnt og þétt milli ára. Á gamlársdag var rætt við leiðsögumann sem hefur mikla reynslu af norðurljósaferðum og það var komið við á Umferðamiðstöðinni til að fylgjast með r um 500 manns leggja upp í leit að norðurljósum. Nú fáum við fáum far í einni af rútunum níu sem eru að leggja upp í leiðangur, heyrum í nokkrum farþeganna og fylgjumst með hvernig leitin að norðurljósunum gengur. 2. Að þessari ferð lokinni liggur leiðin til Dubai. Flestir hafa heyrt af og séð myndir af ævintýralegum byggingum sem þar hafa risið á síðustu árum. En það er fleira að sjá og upplifa í borginni en nútímalegar byggingar. Þar eru gömul upprunaleg hverfi og skemmtilegir frumstæði markaðir. Þar hafa líka verið hönnuð hverfi þar sem líkt er eftir náttúrunni eins og hægt er. Á stuttum tíma er hægt að fara á milli gjörólíkra heima. 3. En við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um fjögur klaustur þar af eitt nunnuklaustur sem voru á landinu á miðöldum. Spurningin er: Hvar voru þau og hvenær voru þau stofnuð. Rætt við Starfsmann kynnisferða, Höskuld leiðsögumann Helga guðmundsson leiðsögumann og bílstjora hjá kynnisferðum Helgu Marín Bergsteinsdóttur lífsstílsfræðing Í þessum þætti leitum við að norðurljósum og höldum síðan til Dubai http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2012.01.08.mp3 Sat, 07 Jan 2012 50:38 Ferðamenn koma hingað á veturna til að sjá norðurljósin. Sérstalega margir koma frá Japan en þar í landi er því trúað að það sé gæfumerki að geta barn undir norðurljósum. Við heyrum í leiðsögumanni sem hefur farið í fjölmargar norðurljósaferðir og lítm inn hjá Kynnisferðum þegar um 500 manns eru á leið í norðurljósaferð. Rétt fyrir jólin kom út mjög áhugaverður diskur sem heitir Áramóta- og þrettándagleði. Á honum eru ekki aðeins nokkur helstu áramóta og þrettandalög og -ljóð okkar heldur einnig frásagnir af áramótum og lesnar þjóðsögur um álfa og huldufólk. Við njótum góðs af þessu framtaki hér í þættinum og heyrum Árna Björnsson fjalla um áramót sem hafa ekki alltaf verið á sama tíma heldur breytileg eftir tímabilum, heimsálfum, löndum og jafnvel héröðum. Við heyrum líka álfasögur, sem finna má á diskinum, en eins og flestir vita er eins gott að tala ekki við álfana sem hafa í ýmsu að snúast á nýársnótt. Langmest af flugeldum Slysavarnafélagsins Landsbjargar kemur frá þekktum flugeldaframleiðanda í Hunan héraði í Kína . Við fræðumst um flugeldana sem við skjótum upp í kvöld og ferðalag þeirra til landsins. Þá heyrum við í leiðsögumanni sem fer með erlenda gesti í norðurljósaferðir. Oftar en ekki sjást ljósin ekki og þá ríður á að hafa ýmislegt fróðlegt að segja. Við fáum líka smá innsýn í hvernig svona ferð gengur fyrir sig og lítum inn hjá Kynnisferðum þegar um 500 manns eru á leið í norðurljósaferð Við endum þáttinn með henni Evu lani á Hawaii. Hún vinnur þar á farfuglaheimili og nýtur þess að fræða fólk allstaðar að um eyjuna sína. Meðal annars eldfjallaþjóðgarðinn sem er sá mest heimsótti í heimi og fjallið Mauna Kea. En þá að spurningu dagsins. Í vikunni var fjallað um mengandi efni í brennum og flugeldum. Hvaða hættulegu efni myndast í brennunum? Hversu mikið hlutfall af myndun þess hér á landi er talið koma frá brennunum og hvað hyggjast menn gera til að kanna hvort svo sé? Hvaða efni er það sem varað hefur verið í flugeldum til hvers er það sett í flugeldana? viðmælendur Ragna Sveinsdóttir leiðsögumaður leikin tónlist og upplestur af disknum Áramót Kristinn ólafsson framkvæmdastjóri Landsbjargar og Evalani frá Hawaii Ferðamenn koma hingað á veturna til að sjá norðurljósin. Sérstalega margir koma frá Japan en þar í landi er því trúað að það sé gæfumerki að geta barn undir norðurljósum. Við heyrum í leiðsögumanni sem hefur farið í fjölmargar norðurljósaferðir og lítm inn hjá Kynnisferðum þegar um 500 manns eru á leið í norðurljósaferð. Rétt fyrir jólin kom út mjög áhugaverður diskur sem heitir Áramóta- og þrettándagleði. Á honum eru ekki aðeins nokkur helstu áramóta og þrettandalög og -ljóð okkar heldur einnig frásagnir af áramótum og lesnar þjóðsögur um álfa og huldufólk. Við njótum góðs af þessu framtaki hér í þættinum og heyrum Árna Björnsson fjalla um áramót sem hafa ekki alltaf verið á sama tíma heldur breytileg eftir tímabilum, heimsálfum, löndum og jafnvel héröðum. Við heyrum líka álfasögur, sem finna má á diskinum, en eins og flestir vita er eins gott að tala ekki við álfana sem hafa í ýmsu að snúast á nýársnótt. Langmest af flugeldum Slysavarnafélagsins Landsbjargar kemur frá þekktum flugeldaframleiðanda í Hunan héraði í Kína . Við fræðumst um flugeldana sem við skjótum upp í kvöld og ferðalag þeirra til landsins. Þá heyrum við í leiðsögumanni sem fer með erlenda gesti í norðurljósaferðir. Oftar en ekki sjást ljósin ekki og þá ríður á að hafa ýmislegt fróðlegt að segja. Við fáum líka smá innsýn í hvernig svona ferð gengur fyrir sig og lítum inn hjá Kynnisferðum þegar um 500 manns eru á leið í norðurljósaferð Við endum þáttinn með henni Evu lani á Hawaii. Hún vinnur þar á farfuglaheimili og nýtur þess að fræða fólk allstaðar að um eyjuna sína. Meðal annars eldfjallaþjóðgarðinn sem er sá mest heimsótti í heimi og fjallið Mauna Kea. En þá að spurningu dagsins. Í vikunni var fjallað um mengandi efni í brennum og flugeldum. Hvaða hættulegu efni myndast í brennunum? Hversu mikið hlutfall af myndun þess hér á landi er talið koma frá brennunum og hvað hyggjast menn gera til að kanna hvort svo sé? Hvaða efni er það sem varað hefur verið í flugeldum til hvers er það sett í flugeldana? viðmælendur Ragna Sveinsdóttir leiðsögumaður leikin tónlist og upplestur af disknum Áramót Kristinn ólafsson framkvæmdastjóri Landsbjargar og Evalani frá Hawaii Hvað eru norðuljós?Áramót, álfasögur, flugeldar, norðurljósaferðir og Hawaii http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.12.31.mp3 Sat, 31 Dec 2011 47:45 Jólasveinarnir voru jú flestir að leita að mat. Eins og vera ber er þátturinn Út um græna grundu í jólaskapi á aðfangadag,við heimsækjum Árbæ skoðum kirkjuna hugum að fuglunum og förum til Havaii. Kirkjan í Árbæ á sér sérstæða sögu. Hún var reist að Silfrastöðum í Skagafirði um miðja 19. öld, var síðan afhelguð og nýtt sem baðstofa og að lokum flutt á Árbæjarsafn þar sem hún hefur verið í um 50 ár. Gengið er í bæinn til að skoða hlóðaeldhúsið og hlusta á jólasögu sem gjarnan er sögð börnum sem heimsækja safnið. En fyrst er vert að huga að smáfuglunum og hentugu góðgæti fyrir þá núna um hátíðarnar. Að lokum liggur leiðin til Havaii en þar ríkir jólaandinn árið um kring. Við heyrum í Evu lani frá stóru eyjunni Hawaii. Hún óst upp í nágrenni við eldfjöllin Mauna Kea og Kileau og hefur tvisvar horft á hraunið renna örfáa kílómetra frá heimili sínu. Hún segir frá uppvexti sínum og foreldrum af mikilli virðingu, ást og væntumþykju. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um bókina Aðventu eftir Gunnar Gunnarsson. Hvað heitir aðalpersóna sögunnar? Með honum eru tvö dýr, hvaða dýr eru það og hvað heita þau? Bókin byggir á sannsögulegum atburðum, hvað hét fyrirmyndin og hvenær gerðust þeir atburðir sem sagan byggir á? Hvað hét sagan í upphaflegri mynd? Hvenær var Aðventa fyrst gefin út og hvar? Viðmælendur: Gerður Róbertsdóttir safnvörður Árbæ, ólafur einarsson fuglafræðingur,Dagný Guðmundsdóttir safnvörður Árbæ, Evalani Hawaii Jólasveinarnir voru jú flestir að leita að mat. Eins og vera ber er þátturinn Út um græna grundu í jólaskapi á aðfangadag,við heimsækjum Árbæ skoðum kirkjuna hugum að fuglunum og förum til Havaii. Kirkjan í Árbæ á sér sérstæða sögu. Hún var reist að Silfrastöðum í Skagafirði um miðja 19. öld, var síðan afhelguð og nýtt sem baðstofa og að lokum flutt á Árbæjarsafn þar sem hún hefur verið í um 50 ár. Gengið er í bæinn til að skoða hlóðaeldhúsið og hlusta á jólasögu sem gjarnan er sögð börnum sem heimsækja safnið. En fyrst er vert að huga að smáfuglunum og hentugu góðgæti fyrir þá núna um hátíðarnar. Að lokum liggur leiðin til Havaii en þar ríkir jólaandinn árið um kring. Við heyrum í Evu lani frá stóru eyjunni Hawaii. Hún óst upp í nágrenni við eldfjöllin Mauna Kea og Kileau og hefur tvisvar horft á hraunið renna örfáa kílómetra frá heimili sínu. Hún segir frá uppvexti sínum og foreldrum af mikilli virðingu, ást og væntumþykju. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um bókina Aðventu eftir Gunnar Gunnarsson. Hvað heitir aðalpersóna sögunnar? Með honum eru tvö dýr, hvaða dýr eru það og hvað heita þau? Bókin byggir á sannsögulegum atburðum, hvað hét fyrirmyndin og hvenær gerðust þeir atburðir sem sagan byggir á? Hvað hét sagan í upphaflegri mynd? Hvenær var Aðventa fyrst gefin út og hvar? Viðmælendur: Gerður Róbertsdóttir safnvörður Árbæ, ólafur einarsson fuglafræðingur,Dagný Guðmundsdóttir safnvörður Árbæ, Evalani Hawaii Át Kertasníkir jólakertin? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.12.24.mp3 Sat, 24 dec 2011 48:00 1. Markaðshlutdeild íslensks æðardúns er um 80-90% af heimsmarkaði enda er um mjög sjaldgæfa og verðmæta afurð að ræða. Æðardúnssængur eru miklu ódýrari hér en erlendis. Til dæmis borgar sig fyrir Japani að koma alla leið til Íslands til að kaupa sæng. 2. Jarðminjar sem vert er að vernda eru margar hér á landi. Sumar eru mikilvægar á alþjóðlega vísu eða fágætt dæmi um jarðfræðilega myndun. Aðrar hafa menningargildi, t.d. vegna trúar eða sögu,umhverfisbreytinga og loftslagssögu eða vegna þróunar lífsins. Við heyrum af verndun jarðminja. Sumarið 1930 þegar kirkjugarðinn við Gaulverjabæ á Suðurlandi var færður fannst hrúga af silfurpeningum frá víkingaöld, samtals 360 stykki. Hvort sá eða sú sem gróf fjársjóðinn í jörð í Gaulverjabæ hefur grætt fé af ránskap og hernaði er ekki vitað en við skoðum sjóðinn. 3. Þegar þátturinn var á ferðinni í Þjóðminjasafninu var Giljagaur þar að ræða við grunnskóla- og leikskólabörn sem komu til að hitta hann. Við leggjum við hlustirnar þegar jólasveinninn talar um rjómafroðu, frosna mjólk og fleira. 4. Þátturinn hefst að vanda á spurningu dagsins sem tengd er jólum og jólasveinum. Allir vita hve margir íslenskir jólasveinar koma af fjöllum í desember og gefa börnum í skóinn enda eru þeir á fullu þessa dagana. Hvað heita þeir í réttri röð og hver eru áhugamál þeirra? Það eru til heimildir um mun fleiri jólasveina en 13, hversu margir hafa verið nefndir? Hvenær varð rauðklæddi jólasveinnin fyrst frægur vestan hafs? Nefnið þekkt kvæði sem þá var samið og er enn lesið á jólunum víða í Bandaríkjunum? Rætt við guðbjörg Helga jóhannesdóttur Bændasamtökunum Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur,Guðmundur Ólafsson fornleifafræðingur og svo jólasveinn 1. Markaðshlutdeild íslensks æðardúns er um 80-90% af heimsmarkaði enda er um mjög sjaldgæfa og verðmæta afurð að ræða. Æðardúnssængur eru miklu ódýrari hér en erlendis. Til dæmis borgar sig fyrir Japani að koma alla leið til Íslands til að kaupa sæng. 2. Jarðminjar sem vert er að vernda eru margar hér á landi. Sumar eru mikilvægar á alþjóðlega vísu eða fágætt dæmi um jarðfræðilega myndun. Aðrar hafa menningargildi, t.d. vegna trúar eða sögu,umhverfisbreytinga og loftslagssögu eða vegna þróunar lífsins. Við heyrum af verndun jarðminja. Sumarið 1930 þegar kirkjugarðinn við Gaulverjabæ á Suðurlandi var færður fannst hrúga af silfurpeningum frá víkingaöld, samtals 360 stykki. Hvort sá eða sú sem gróf fjársjóðinn í jörð í Gaulverjabæ hefur grætt fé af ránskap og hernaði er ekki vitað en við skoðum sjóðinn. 3. Þegar þátturinn var á ferðinni í Þjóðminjasafninu var Giljagaur þar að ræða við grunnskóla- og leikskólabörn sem komu til að hitta hann. Við leggjum við hlustirnar þegar jólasveinninn talar um rjómafroðu, frosna mjólk og fleira. 4. Þátturinn hefst að vanda á spurningu dagsins sem tengd er jólum og jólasveinum. Allir vita hve margir íslenskir jólasveinar koma af fjöllum í desember og gefa börnum í skóinn enda eru þeir á fullu þessa dagana. Hvað heita þeir í réttri röð og hver eru áhugamál þeirra? Það eru til heimildir um mun fleiri jólasveina en 13, hversu margir hafa verið nefndir? Hvenær varð rauðklæddi jólasveinnin fyrst frægur vestan hafs? Nefnið þekkt kvæði sem þá var samið og er enn lesið á jólunum víða í Bandaríkjunum? Rætt við guðbjörg Helga jóhannesdóttur Bændasamtökunum Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur,Guðmundur Ólafsson fornleifafræðingur og svo jólasveinn Í þættinum er fjallað um æðardún, verndun, jarðminja, silfursjóði og Giljagaur. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.12.17.wav Sat, 17 dec 2011 37:16 Við förum með hópi leikskólabarna sem kalla sig Flakkara inn í Laugardal. Þar hengja þau fuglafræ í tré sem þau hafa eignað sér, fá sér kakó, leika sér, syngja og spjalla saman. Það var mikið frost þennan dag og sumum varð um og ó þegar einn festi tunguna við járn. Hann var þó fljótur að ná sér og taka þátt í ærslum og leikjum hinna barnanna. Í þættinum verður einnig fjallað um Hávamál og eldfjöll en þátturinn er að þessu sinni helgaður börnum og samveru fjölskyldunnar. Við fræðumst um myndskreytingu og hugmyndafræði bókarinnar Hávamál sem er nýkomin út. Í henni enduryrkir Þórarinn Eldjárn spakmæli Óðins þannig að þau verða mjög aðgengileg öllum, bæði börnum og fullorðnum. Myndirnar eru mjög líflegar og koma ímyndunaraflinu af stað. Við skoðum þær með höfundi þeirra Kristínu Rögnu Gunnarsdóttur. Spurning dagsins er að þessu sinni tengd bókinni Af hverju gjósa eldfjöll? Í henni eru spurningar og svör um eldgos af Vísindavefnum. Við spyrjum: Hvað er eldgos, hvað er heitur reitur og hvar er mest um eldgos á jörðinni? Rætt við Særúnu Ármannsdóttir leikskólakennara og börn á leikskólandum Hofi,Kristínu Rögnu gunnarsdóttir myndskreyti og lesið úr bokinni Af hcverju gjósa eldfjöll erftir Þorstein vilhjálmsson og jón Gunnar Þorsteinsson Við förum með hópi leikskólabarna sem kalla sig Flakkara inn í Laugardal. Þar hengja þau fuglafræ í tré sem þau hafa eignað sér, fá sér kakó, leika sér, syngja og spjalla saman. Það var mikið frost þennan dag og sumum varð um og ó þegar einn festi tunguna við járn. Hann var þó fljótur að ná sér og taka þátt í ærslum og leikjum hinna barnanna. Í þættinum verður einnig fjallað um Hávamál og eldfjöll en þátturinn er að þessu sinni helgaður börnum og samveru fjölskyldunnar. Við fræðumst um myndskreytingu og hugmyndafræði bókarinnar Hávamál sem er nýkomin út. Í henni enduryrkir Þórarinn Eldjárn spakmæli Óðins þannig að þau verða mjög aðgengileg öllum, bæði börnum og fullorðnum. Myndirnar eru mjög líflegar og koma ímyndunaraflinu af stað. Við skoðum þær með höfundi þeirra Kristínu Rögnu Gunnarsdóttur. Spurning dagsins er að þessu sinni tengd bókinni Af hverju gjósa eldfjöll? Í henni eru spurningar og svör um eldgos af Vísindavefnum. Við spyrjum: Hvað er eldgos, hvað er heitur reitur og hvar er mest um eldgos á jörðinni? Rætt við Særúnu Ármannsdóttir leikskólakennara og börn á leikskólandum Hofi,Kristínu Rögnu gunnarsdóttir myndskreyti og lesið úr bokinni Af hcverju gjósa eldfjöll erftir Þorstein vilhjálmsson og jón Gunnar Þorsteinsson Flakkarar í frosthörkum í Laugardal,Hávamál og eldfjöll. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.12.10.mp3 Sat, 10 Dec 2011 49:53 Hugmyndina að því að rækta grænmeti í garðinum sínum allt árið fékk hann frá garðyrkjumanni í Maine í Bandarríkjunum. Enn sem komið er hefur tilraunin gengið vel. Hann talar líka við hrafna og páfagauka, og eplatré vaxa upp af fuglafóðrinu. 15 skógræktarfélög á landinu bjóða fólki að koma í skógarreitina og höggva eignin tré. þær eru margar fjölskyldurnar sem njóta þess að halda út í náttúruna og eiga þar góða stund saman, fjarri öllu stressi. Þegar rétta tréð er fundið gæða menn sér gjarnan á piparkökum og heitu súkkulaði og stundum bregða jólasveinar á leik í skóginum. Við heyrum af íslemskum jólatrjám og hugum síðan að annars konar ræktun Í sumar skapaðist umræða um opinber svæði sem ekki voru slegin jafn oft og fólk á að venjast. En hvers vegna þarf að eyða vinnu og peningum í stöðugan slátt? Er ekki hægt að velja gróður á umferðareyjar og fleiri opin svæði sem er fallegur án viðhalds svo sem lávaxinn gróður ,smára og villtan íslenskan gróður? við ræðum um það og höldum síðan til Þingvalla „Þingvellir geyma sögu þjóðarinnar, mestu sigra hennar, dýpstu niðurlæginguna og stærstu gleðistundirnar. Þangað leita skáld til að yrkja og mála og vísindamenn til að sannreyna furður veraldar. Þetta má lesa í inngangi bókarinnar Þingvellir Þjóðgarður og heimsminjar. við skoðum bókina. en fyrst er það þó spurning dagsins Við Spyrjum um Reykholt í Borgarfirði. Hvaða sögufræga persóna bjó þar og hvenær . Fyrir hvað er þessi persóna þekktust og hvar,hvenær og hvernig lét hún lífið? Viðkomandi átti 2 albræður sem settu svip á söguna hverjir voru þeir og hver voru endalok Rætt við ólaf einarsson fuglafræðing Þórólfur jónsson garðyrkjustjóri Reykjavíkur . Þuríður Ingadóttir skóræktarkona,Bókin Þingvellir og rætt við Sigrúnu Helgadóttur höfund bókarinninnar Hugmyndina að því að rækta grænmeti í garðinum sínum allt árið fékk hann frá garðyrkjumanni í Maine í Bandarríkjunum. Enn sem komið er hefur tilraunin gengið vel. Hann talar líka við hrafna og páfagauka, og eplatré vaxa upp af fuglafóðrinu. 15 skógræktarfélög á landinu bjóða fólki að koma í skógarreitina og höggva eignin tré. þær eru margar fjölskyldurnar sem njóta þess að halda út í náttúruna og eiga þar góða stund saman, fjarri öllu stressi. Þegar rétta tréð er fundið gæða menn sér gjarnan á piparkökum og heitu súkkulaði og stundum bregða jólasveinar á leik í skóginum. Við heyrum af íslemskum jólatrjám og hugum síðan að annars konar ræktun Í sumar skapaðist umræða um opinber svæði sem ekki voru slegin jafn oft og fólk á að venjast. En hvers vegna þarf að eyða vinnu og peningum í stöðugan slátt? Er ekki hægt að velja gróður á umferðareyjar og fleiri opin svæði sem er fallegur án viðhalds svo sem lávaxinn gróður ,smára og villtan íslenskan gróður? við ræðum um það og höldum síðan til Þingvalla „Þingvellir geyma sögu þjóðarinnar, mestu sigra hennar, dýpstu niðurlæginguna og stærstu gleðistundirnar. Þangað leita skáld til að yrkja og mála og vísindamenn til að sannreyna furður veraldar. Þetta má lesa í inngangi bókarinnar Þingvellir Þjóðgarður og heimsminjar. við skoðum bókina. en fyrst er það þó spurning dagsins Við Spyrjum um Reykholt í Borgarfirði. Hvaða sögufræga persóna bjó þar og hvenær . Fyrir hvað er þessi persóna þekktust og hvar,hvenær og hvernig lét hún lífið? Viðkomandi átti 2 albræður sem settu svip á söguna hverjir voru þeir og hver voru endalok Rætt við ólaf einarsson fuglafræðing Þórólfur jónsson garðyrkjustjóri Reykjavíkur . Þuríður Ingadóttir skóræktarkona,Bókin Þingvellir og rætt við Sigrúnu Helgadóttur höfund bókarinninnar vetrargrænmeti, íslensk jólatré, umferðareyjar , og Þingvelli http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.12.03.mp3 Fri, 3 Dec 2011 50:03 Laugardaginn 26.nóvember. Réttur almennings til farar um óræktuð eignarlönd, Guðrún og Kjartan, afsláttarkort og afþreying, og verðgildi Heiðmerkur, er efni þáttarins. Viðmælendur Katrín Teódórsdóttir lögmaður, Magnús Jónsson sagnfræðingur, Hlíf Ingibjörnsdóttir sölustjóri,Daði Már Kristófersson, Háskóla Íslands. Laugardaginn 26.nóvember. Réttur almennings til farar um óræktuð eignarlönd, Guðrún og Kjartan, afsláttarkort og afþreying, og verðgildi Heiðmerkur, er efni þáttarins. Viðmælendur Katrín Teódórsdóttir lögmaður, Magnús Jónsson sagnfræðingur, Hlíf Ingibjörnsdóttir sölustjóri,Daði Már Kristófersson, Háskóla Íslands. Almnnaréttur,Guðrún og Kjartan,afsláttakort og Heiðmörk http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.11.26.mp3 Sat, 26 Nov 2011 50:39 þættinum Út um græna grundu á laugardag verður fjallað um almannarétt í náttúruverndarlögum, kvonfang Ólafs Pás og flutning hans að Goddastöðum, staldrað við á Lindarhvoli í Þverárhlíð í Borgarfiði og fræðast um minningartöflu um Magnús prúða í Þjóðminjasafninu, en hann á um 456 þúsund afkomendur Katrín Teodórsdóttir lögmaður,Magnús jónsson Sagnfræðingur. Jón G. Guðbjörnsson,bóndiLindarhvoli,Þóra Kristjánsdóttir Þjóðminjasafninu þættinum Út um græna grundu á laugardag verður fjallað um almannarétt í náttúruverndarlögum, kvonfang Ólafs Pás og flutning hans að Goddastöðum, staldrað við á Lindarhvoli í Þverárhlíð í Borgarfiði og fræðast um minningartöflu um Magnús prúða í Þjóðminjasafninu, en hann á um 456 þúsund afkomendur Katrín Teodórsdóttir lögmaður,Magnús jónsson Sagnfræðingur. Jón G. Guðbjörnsson,bóndiLindarhvoli,Þóra Kristjánsdóttir Þjóðminjasafninu Almannaréttur,í Hjarðarholti, Lindarhvoll og minningartafla http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.11.19.mp3 Sat, 19 Nov 2011 50:11 Í þættinum er talað við landvörð í Skaftafelli, Ólafi Pá fylgt til Mýrkjartans afa síns á Írlandi, rætt við bónda í Borgarfirði og fræðst um íslenska steina sem eru til sýnis í Tryggvagötunni í Reykjavík.Rætt er við Málfríði Ómarsdóttur fyrrv.landvörð.Magnús Jónsson Sagnfræðing.Jón guðbjörnsson Bánda á Lindarhvoli Borgarfiði og Hlíf Ingibjörnsdóttur Vulcano House Í þættinum er talað við landvörð í Skaftafelli, Ólafi Pá fylgt til Mýrkjartans afa síns á Írlandi, rætt við bónda í Borgarfirði og fræðst um íslenska steina sem eru til sýnis í Tryggvagötunni í Reykjavík.Rætt er við Málfríði Ómarsdóttur fyrrv.landvörð.Magnús Jónsson Sagnfræðing.Jón guðbjörnsson Bánda á Lindarhvoli Borgarfiði og Hlíf Ingibjörnsdóttur Vulcano House Skaftafell,ólafur Pá,Borgarfjörður og íslenskir steinar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.11.12.mp3 Tue, 12 Nov 2011 50:00 Í þættinum fræðumst við um bjarnarkló í Reykjavík, fjöllum um vegaslóða og friðun hálendisins, fræðumst um kvikmyndasýningar um eldgos og heimsækjum bæinn Lindarhvol í Þverárhlíð í Borgarfirði. Rætt við Þórólf Jónsson Garðyrkjustjóra Reykjavíkur,Þóra Ellen Þórhallsdóttir Próferssor. Jón Guðbjörnsson bóni Lindarhvoli Borgarfiði og Hlíf Ingibjörnsdóttir Volcano house Í þættinum fræðumst við um bjarnarkló í Reykjavík, fjöllum um vegaslóða og friðun hálendisins, fræðumst um kvikmyndasýningar um eldgos og heimsækjum bæinn Lindarhvol í Þverárhlíð í Borgarfirði. Rætt við Þórólf Jónsson Garðyrkjustjóra Reykjavíkur,Þóra Ellen Þórhallsdóttir Próferssor. Jón Guðbjörnsson bóni Lindarhvoli Borgarfiði og Hlíf Ingibjörnsdóttir Volcano house Bjarnarkló,víðerni,Lindarhvoll og eldgosamyndir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.11.05.mp3 Tue, 05 Nov 2011 50:32 Við höldum í jarðfræðiferð út á Reykjanesskaga og fræðumst um eðli hrauna. Hraun eru þung og seigfljótandi og því erfitt að stoppa þau en það tókst þó í Vestmannaeyjagosinu. A Reykjanesskaga eru bæði slétt hraun, svokölluð helluhraun sem eru auðveld yfirferðar, og úfin og óaðgengileg hraun sem nefnast apalhraun.Rætt við Ármann höskuldsson Jarðfræðing Björn jóhannsson landslagsarkitekt, Ágústu Kristaófersdóttir safnvörð,og Sigurborgu Hilmarsdóttur og Helgu Maurin Gylfadóttur hjá mynjasafni Reykjavíkur Við höldum í jarðfræðiferð út á Reykjanesskaga og fræðumst um eðli hrauna. Hraun eru þung og seigfljótandi og því erfitt að stoppa þau en það tókst þó í Vestmannaeyjagosinu. A Reykjanesskaga eru bæði slétt hraun, svokölluð helluhraun sem eru auðveld yfirferðar, og úfin og óaðgengileg hraun sem nefnast apalhraun.Rætt við Ármann höskuldsson Jarðfræðing Björn jóhannsson landslagsarkitekt, Ágústu Kristaófersdóttir safnvörð,og Sigurborgu Hilmarsdóttur og Helgu Maurin Gylfadóttur hjá mynjasafni Reykjavíkur Hraun, Bretland, tóbak og kvenskörungar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.22.mp3 Sat, 22 Oct 2011 49:44 Í þættinum er fræðst um áhugaverða eyðibyggð við Snæfjallaströnd. Bragðað á ljúffengum íslenskum eplum, forvitnast um þvottakonur og eyrarkonur í Reykjavík á 18.öld og farið í jarðfræði ferð í Reykjavík Í þættinum er fræðst um áhugaverða eyðibyggð við Snæfjallaströnd. Bragðað á ljúffengum íslenskum eplum, forvitnast um þvottakonur og eyrarkonur í Reykjavík á 18.öld og farið í jarðfræði ferð í Reykjavík Snæfjallaströnd, epli, þvottakonur og jarðfræði http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.15.wav Fri, 15 Oct 2011 44:00 Í þættinum fræðumst við um vatnsforða okkar íslendinga og sóun vatns og fetum í fótspor kvenna sem hafa sett svip á Reykjavík. Við forvitnumst um hæð jökla og afkomu þeirra og heyrum af Kötlu jarðvangi sem nýverið var tekin inn í jarðvanganet UNESCO. Í þættinum fræðumst við um vatnsforða okkar íslendinga og sóun vatns og fetum í fótspor kvenna sem hafa sett svip á Reykjavík. Við forvitnumst um hæð jökla og afkomu þeirra og heyrum af Kötlu jarðvangi sem nýverið var tekin inn í jarðvanganet UNESCO. Vatnsforði, konur í Reykjavík, hæð jökla og Katla jarðvangur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.01.mp3 Sat, 01 Oct 2011 50:32 Í þættinum heyrum við sagt frá því að jöklar landsins verði að mestu horfnir eftir 200 ár, fræðumst um lýsi og fleira í matargöngu í Reykjavík, forvitnumst um skemmtilega gönguleið í Jökulfjörðum og um starfsemi Sjálfboðaliðasamtaka um náttúruvernd. Í þættinum heyrum við sagt frá því að jöklar landsins verði að mestu horfnir eftir 200 ár, fræðumst um lýsi og fleira í matargöngu í Reykjavík, forvitnumst um skemmtilega gönguleið í Jökulfjörðum og um starfsemi Sjálfboðaliðasamtaka um náttúruvernd. Bráðnun jökla,lýsi,Snæfjallahringur og Sjálfboðaliðasamtök http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.24.mp3 Sat, 24 Sep 2011 50:43 1. Við förum í gönguferð í Garðahrauni sem er hluti af hrauninu sem rann úr Búrfelli fyrir um 8000 þúsund árum. Við fylgjum vel troðinni slóð,Fógetastígur en um hann hefur verið mikil umferð gegnum aldirnar. Þó landið sé ekki hátt þá er útsýni til fjalla mjög gott og við fræðumst meðal annars um fjallahringinn. 2. Þá liggur leiðin til sólskinseyjarinnar Ibiza. Fyrr á árum lá straumur íslenskra sóldýrkenda þangað en á síðari árum hefur hún verið þekkt sem partýeyja. Það er hægt að gera margt annað á Ibiza en flatmaga á ströndinni eða fara á diskótek. Þangað koma til dæmis fjölmörg keppnishjólalið til að æfa og Ibiza er að verða þekkt sem hjólaeyja. 3. Við fræðumst einnig um ýmislegt sem tengist mat og matarmenningu Reykjavikur fyrr á tímum. Heyrum af ógerilsneyddri mjólk sem seld var í Reykjavik fram yfir 1952, Hamborgarabúlunni við Slippinn sem upphaflega var vigtarhús, skiptingu aflans í hluti og sitt hvað fl. Að lokum liggur leiðin á Þjóðminjasafnið. 4. Lifrarpylsu er fyrst getið í íslenskum heimildum á 18. öld en verður ekki algeng fyrr en í lok 19. aldar. Áður var algengast að sjóða lifrar heilar og súrsa síðan. Fyrir daga hakkavélanna var lifrin ásamt nýrum marin með tréhnalli, svonefndum „lifrarhnalli" Við skoðum eitt slíkt áhald sem er í brúðulíki. 1. Við förum í gönguferð í Garðahrauni sem er hluti af hrauninu sem rann úr Búrfelli fyrir um 8000 þúsund árum. Við fylgjum vel troðinni slóð,Fógetastígur en um hann hefur verið mikil umferð gegnum aldirnar. Þó landið sé ekki hátt þá er útsýni til fjalla mjög gott og við fræðumst meðal annars um fjallahringinn. 2. Þá liggur leiðin til sólskinseyjarinnar Ibiza. Fyrr á árum lá straumur íslenskra sóldýrkenda þangað en á síðari árum hefur hún verið þekkt sem partýeyja. Það er hægt að gera margt annað á Ibiza en flatmaga á ströndinni eða fara á diskótek. Þangað koma til dæmis fjölmörg keppnishjólalið til að æfa og Ibiza er að verða þekkt sem hjólaeyja. 3. Við fræðumst einnig um ýmislegt sem tengist mat og matarmenningu Reykjavikur fyrr á tímum. Heyrum af ógerilsneyddri mjólk sem seld var í Reykjavik fram yfir 1952, Hamborgarabúlunni við Slippinn sem upphaflega var vigtarhús, skiptingu aflans í hluti og sitt hvað fl. Að lokum liggur leiðin á Þjóðminjasafnið. 4. Lifrarpylsu er fyrst getið í íslenskum heimildum á 18. öld en verður ekki algeng fyrr en í lok 19. aldar. Áður var algengast að sjóða lifrar heilar og súrsa síðan. Fyrir daga hakkavélanna var lifrin ásamt nýrum marin með tréhnalli, svonefndum „lifrarhnalli" Við skoðum eitt slíkt áhald sem er í brúðulíki. Búrfellshraun, hjólað á Ibiza,mjólkurbúðir og lifrarhnallur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.17.mp3 Sat, 17 Sep 2011 50:33 Við fræðumst um endurheimt votlendis og losun gróðurhúsalofttegunda, heyrum af tengslum Seattle og Reykjavíkur, skoðum lágbarið grjót í Borgarholtinu í Kópavogi og forvitnumst um ransóknir á eynni Viðey í Þjórsá. Við fræðumst um endurheimt votlendis og losun gróðurhúsalofttegunda, heyrum af tengslum Seattle og Reykjavíkur, skoðum lágbarið grjót í Borgarholtinu í Kópavogi og forvitnumst um ransóknir á eynni Viðey í Þjórsá. Votlendi, Seattle, Borgarholt, og Viðey í Þjórsá. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.03.mp3 Sat, 03 Sep 2011 50:34 Við fræðumst um áhugaverðar stríðsminjar á Hvítanesi í Hvalfirði, skoðum 5000 ára gömul jarðlög í Elliðaárdalnum, heyrum af vestur Íslendingum í Seattle og skoðum kórkápu Jóns Arasonar á Þjóðminjasafninu Við fræðumst um áhugaverðar stríðsminjar á Hvítanesi í Hvalfirði, skoðum 5000 ára gömul jarðlög í Elliðaárdalnum, heyrum af vestur Íslendingum í Seattle og skoðum kórkápu Jóns Arasonar á Þjóðminjasafninu Elliðaárhraun, Hvítanes, leit að rótunum og kórkápa http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.08.27.mp3 Sat, 27 Aug 2011 50:53 þættinum heyrum við af þjóðsögum og kenningum varðandi nafnið Katla og höldum síðan áfram í jarðfræðinni og fræðumst um Rauðhóla. Þá liggur leiðin á Þjóðminjasafnið þar sem við skoðum bátinn Ingjald og endum á fróðleik um Þorlák helga og utanlandsferðir hans. þættinum heyrum við af þjóðsögum og kenningum varðandi nafnið Katla og höldum síðan áfram í jarðfræðinni og fræðumst um Rauðhóla. Þá liggur leiðin á Þjóðminjasafnið þar sem við skoðum bátinn Ingjald og endum á fróðleik um Þorlák helga og utanlandsferðir hans. Katla, jarðfræði Reykjavíkur, báturinn Ingjaldur og Þorlákur Helgi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.08.20.mp3 Sat, 20 Aug 2011 50:34 Í þættinum heyrum við af þjóðsögum og kenningum varðandi nafnið Katla og höldum síðan áfram í jarðfræðinni og fræðumst um Rauðhóla. Þá liggur leiðin á Þjóðminjasafnið þar sem við skoðum bátinn Ingjald og endum á fróðleik um Þorlák helga og utanlandsferðir hans. Í þættinum heyrum við af þjóðsögum og kenningum varðandi nafnið Katla og höldum síðan áfram í jarðfræðinni og fræðumst um Rauðhóla. Þá liggur leiðin á Þjóðminjasafnið þar sem við skoðum bátinn Ingjald og endum á fróðleik um Þorlák helga og utanlandsferðir hans. Katla, jarðfræði Reykjavíkur, báturinn Ingjaldur og Þorlákur Helgi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.08.27.mp3 Sat, 05 Aug 2011 50:40 Í þættinum fræðumst við um örnefni í Húnavatnssýslu og landnám Ingimundar gamla. Þá heyrum við af spennandi ferðum á jarðhitasvæði á vegum Landverndar, skoðum uppeldisplöntur í Grasagarðinum í Reykjavík og fræðumst um hrossagaukinn sem er fugl skerplu á Náttúrufræðistofnun Kópavogs. Í þættinum fræðumst við um örnefni í Húnavatnssýslu og landnám Ingimundar gamla. Þá heyrum við af spennandi ferðum á jarðhitasvæði á vegum Landverndar, skoðum uppeldisplöntur í Grasagarðinum í Reykjavík og fræðumst um hrossagaukinn sem er fugl skerplu á Náttúrufræðistofnun Kópavogs. Örnefni, ferðir á jarðhitasvæði, forræktun og hrossagaukur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.06.19.mp3 Sat, 19 Jul 2011 50:25 Svarfaðardalur og afdalir hans eru umkringdir sérlega fallegum en jafnframt hrikalegum fjöllum sem voru lítt könnuð árið 1995 þegar fjórir göngufélagar ákváðu að ganga allan fjallahring. Það tók félagana fimmtán göngudaga á átta árum að ljúka verkefninu. Nú er komin út bók um þetta ævintýri og við flettum henni Einbúi er stór hóll hjá steinsmiðju lágu landamerki bæjanna Breiðholts,Bústaða Digraness og Fífuhvamms í hólnum eru leifar tilhögginna grágrýtissteina sem voru ætlaðir undir járnbraut en þetta var atnuinnubótavinna á kreppuárunum og í hónum ku hafa búið álfur eða huldumaður við skoðum staðinn Geir Zoega eldri fékk verslunarleifi 1880 rak umfangsmikla starfsemi á húsum við Vesturgötuna sem við þekkjum undi nafninu Naustið. Þarna var lengi rekin verslun Geirs Zóega þar fékst bárujarn en líka bing og Gröndal . Um 1958 var veitingarstðurinn naustið stofnaður í húsnæðin Geirs Zóega og Geir yngri kom að nokkru að rekstrinum Frá þjóðveginum fyrir ofan Hvítanes sem er innanlega í sunnanverðum sunnanalega í Hvalfirði er þar ekkert sérstakt að sjá nema fallegt útsýni inn eftir Hvalfirði. Gegnt nesinu skagar Þyrilsnes fram í fjörðinn og sundið á milli er aðeins hálfur annar kílómetri. Til austurs sést inn í Brynjudal, til suðurs er Reynivallaháls. Á Hvítanesi var bújörð en hún er fyrir löngu farin í eyði en Stríðsárunum voru þarna mikil umsvif þarn voru reystar 250 byggingarog standa sumar enn að hluta til. Svarfaðardalur og afdalir hans eru umkringdir sérlega fallegum en jafnframt hrikalegum fjöllum sem voru lítt könnuð árið 1995 þegar fjórir göngufélagar ákváðu að ganga allan fjallahring. Það tók félagana fimmtán göngudaga á átta árum að ljúka verkefninu. Nú er komin út bók um þetta ævintýri og við flettum henni Einbúi er stór hóll hjá steinsmiðju lágu landamerki bæjanna Breiðholts,Bústaða Digraness og Fífuhvamms í hólnum eru leifar tilhögginna grágrýtissteina sem voru ætlaðir undir járnbraut en þetta var atnuinnubótavinna á kreppuárunum og í hónum ku hafa búið álfur eða huldumaður við skoðum staðinn Geir Zoega eldri fékk verslunarleifi 1880 rak umfangsmikla starfsemi á húsum við Vesturgötuna sem við þekkjum undi nafninu Naustið. Þarna var lengi rekin verslun Geirs Zóega þar fékst bárujarn en líka bing og Gröndal . Um 1958 var veitingarstðurinn naustið stofnaður í húsnæðin Geirs Zóega og Geir yngri kom að nokkru að rekstrinum Frá þjóðveginum fyrir ofan Hvítanes sem er innanlega í sunnanverðum sunnanalega í Hvalfirði er þar ekkert sérstakt að sjá nema fallegt útsýni inn eftir Hvalfirði. Gegnt nesinu skagar Þyrilsnes fram í fjörðinn og sundið á milli er aðeins hálfur annar kílómetri. Til austurs sést inn í Brynjudal, til suðurs er Reynivallaháls. Á Hvítanesi var bújörð en hún er fyrir löngu farin í eyði en Stríðsárunum voru þarna mikil umsvif þarn voru reystar 250 byggingarog standa sumar enn að hluta til. Svarfaðardalsfjöll, Einbúi, Naustið og Hvítanes er efni þáttarins í dag Svarfaðardalsfjöll, Einbúi, Naustið og Hvítanes er efni þáttarins í dag http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.07.02.mp3 Sat, 02 Jul 2011 50:25 Í þættinum forvitnumst við um skaðræðisgrip sem nefnist spánarsnigill. Heyrum sitt hvað um jarðfræði Rauðavatns og Rauðhóla. Höldum á Njáluslóðir og hlustum á frásögn af Merði Valgarðssyni og skoðum grip júnímánaðar sem er hnefataflið frá Baldursheimi Í þættinum forvitnumst við um skaðræðisgrip sem nefnist spánarsnigill. Heyrum sitt hvað um jarðfræði Rauðavatns og Rauðhóla. Höldum á Njáluslóðir og hlustum á frásögn af Merði Valgarðssyni og skoðum grip júnímánaðar sem er hnefataflið frá Baldursheimi Rauðavatn, spánarsnigill, Mörður Valgarðsson og hnefatafl http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.06.25.mp3 sat, 25 Jun 2011 Í þættinum forvitnumst við um áhugaverðar náttúruminjar að Melabökkum í Melasveit , fræðumst um sitthvað sem tengist sögu Þjórsárdals, heyrum af ósnortnum fjörum og fleiru varðandi jarðfræði Reykjavíkur sem og degi hinna villtu blóma núna 19. júní. Í þættinum forvitnumst við um áhugaverðar náttúruminjar að Melabökkum í Melasveit , fræðumst um sitthvað sem tengist sögu Þjórsárdals, heyrum af ósnortnum fjörum og fleiru varðandi jarðfræði Reykjavíkur sem og degi hinna villtu blóma núna 19. júní. Melabakkar, byggð í Þjórsárdal, ósnortin fjara og blómadagur Sat, 18 Jun 2011 Í þættinum heyrum við af áhugaverðri könnun á áhrifum gróðurs og vegglitar á biðstofu og fræðumst um safa sem tappað er af birkitrjám. Þá heyrum við af kirkjubyggingu við Þjóðveldisbæinn í Þjórsárdal og höldum í jarðfræðiferð í Reykjavík Í þættinum heyrum við af áhugaverðri könnun á áhrifum gróðurs og vegglitar á biðstofu og fræðumst um safa sem tappað er af birkitrjám. Þá heyrum við af kirkjubyggingu við Þjóðveldisbæinn í Þjórsárdal og höldum í jarðfræðiferð í Reykjavík Torfkirkja, birkisafi, umhverfi og vellíðan og grágrýtishæði Sat, 11 Jun 2011 50:53 Í þættinum fræðumst við um legsteina og önnur minningamörk í kirkjugörðum í Borgarfirði og skemmtilega gönguleið í Tíðaskarð í Hvalfirði . Við heyrum líka af væntanlegu spákonuhofi á Skagaströnd sem og landnámskonunni Auðui djúpúðgu. Í þættinum fræðumst við um legsteina og önnur minningamörk í kirkjugörðum í Borgarfirði og skemmtilega gönguleið í Tíðaskarð í Hvalfirði . Við heyrum líka af væntanlegu spákonuhofi á Skagaströnd sem og landnámskonunni Auðui djúpúðgu. Minningamörk, Tíðaskarð, Spákonuhof og Auður djúpúðga http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.06.04.mp3 Sat, 04 Jun 2011 50:25 í þættinum fræðumst við um geirfuglinn sem var mjög norrænn fugl og trjávespu sem líklega nemur hér land innan tíðar. Við heyrum af Höskuldi Dalakollssyni og Melkorku og heimsækjum Grasagarðinn í Reykjavík en þar eru um 90 afbrigði af páskaliljum í þættinum fræðumst við um geirfuglinn sem var mjög norrænn fugl og trjávespu sem líklega nemur hér land innan tíðar. Við heyrum af Höskuldi Dalakollssyni og Melkorku og heimsækjum Grasagarðinn í Reykjavík en þar eru um 90 afbrigði af páskaliljum Geirfugl, trjávespa, Melkorka og páskaliljur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.05.28.mp3 Sat, 28 May 2011 50:38 í þættinum heyrum við af kaupum uppstoppaðs geirfugls, fræðumst um hvítabjarnakomur gegnum aldirnar, flettum nýútkominni bók um 25 gönguleiðir á Hvalfjarðarsvæðinu og skoðum Grundarstól eða stóla á Þjóminjasafninu Fyrir skömmu voru 40 ár frá því því íslenskur blaðamaður og fuglafræðingur festu kaup á uppstoppuðum geirfugli á uppboði hjá Sotheby's í Lundúnum. Fuglinn var keyptur fyrir söfnunarfé og kostaði sem svaraði þá til verðs á einbýlishúsi. Geirfuglinn var útdauður með öllu um miðja 19. öldina. Á einni viku tókst að safna fyrir líklegu verði fuglsins, eða tveimur milljónum, góðu húsverði 1971. Við heyrum af því. Geirfuglinn er útdauður en ísbirnir eða hvítabirnir eru í útrýmingarhættu. Þeir hafa flækst hingað til lands annað slagið allt frá því að land byggðist og sennilega mun lengur. Komur ísbjarna til Íslands eru oftast í tengslum við hafís, aðallega á svæðinu frá Hornströndum og austur um Norðurland. Elsta frásögn um ísbjarnakomu er frá um 890, en þá á Ingimundur gamli, landnámsmaður í Vatnsdal, að hafa séð birnu með tvo húna og varð þá til örnefnið Húnavatn í Austur-Húnavatnssýslu. Við heyrum af ísbjörnum og rostungum. Á síðasta ári kom út bókin 25 gönguleiðir á höfuðborgarsvæðinu eftir Reyni Ingibjartsson. Hann lætur ekki deigan síga því nýverið kom út bókin 25 gönguleiðir á Hvalfjarðarsvæðinu. Í bókinnni er lýst 25 gönguleiðum á svæði sem teygir sig kringum Esjuna, Akrafjall og Skarðsheiði, auk undirlendisins við Hvalfjörð. Gönguleiðirnar eru flestar hringleiðir, að jafnaði 3-6 kílómetra langar og tekur um eina til tvær klukkustundir að ganga þær. Tilvalin bók í sunnudagsbíltúrinn í sumar. Gripur maímánaðar á Þjóðminjasafninu er fádæma listilega útskorinn stóll sem nefndur hefur verið Grundarstóllinn. Í bréfabók Guðbrands biskups Þorlákssonar er bréf frá 1551 þar sem þriggja nýskorinna stóla er getið í kirkjunni á Grund og er þetta einn þeirra. Stóllinn er úr birki og er skurðurinn í rómönskum stíl. Á baki stólsins stendur með rúnum að húsfrú Þórunn eigi stólinn en að Benedikt Narfa hafi gert. Við skoðum stólinn En byrjum að vanda á spurningu dagsins en henni ekki svarað fyrr en í næsta þætti. Hlustendur eru h vattir til að senda inn svör við spurningunni á þáttinn Út um græna grundu Rás 1, RÚV, Efstaleiti 1, 150 Reykjavík eða til steinunnh@ruv.is <mailto:steinunnh@ruv.is> Við höldum að Hólum í Hjaltadal og spyrjum: Hvenær var þar settur á fót biskupsstóll og hvenær var hann aflagður? Hvenær var Dómkirkjan á Hólum vígð og hvenær var stofnaður búnaðarskóli á staðnum? Hversu margir biskupar sátu þar gegnum aldirnar? Nefnið þrjá þeirra, þann fyrsta, þann heilaga og biblíuútgefandann. Hvenær voru þeir biskupar? í þættinum heyrum við af kaupum uppstoppaðs geirfugls, fræðumst um hvítabjarnakomur gegnum aldirnar, flettum nýútkominni bók um 25 gönguleiðir á Hvalfjarðarsvæðinu og skoðum Grundarstól eða stóla á Þjóminjasafninu Fyrir skömmu voru 40 ár frá því því íslenskur blaðamaður og fuglafræðingur festu kaup á uppstoppuðum geirfugli á uppboði hjá Sotheby's í Lundúnum. Fuglinn var keyptur fyrir söfnunarfé og kostaði sem svaraði þá til verðs á einbýlishúsi. Geirfuglinn var útdauður með öllu um miðja 19. öldina. Á einni viku tókst að safna fyrir líklegu verði fuglsins, eða tveimur milljónum, góðu húsverði 1971. Við heyrum af því. Geirfuglinn er útdauður en ísbirnir eða hvítabirnir eru í útrýmingarhættu. Þeir hafa flækst hingað til lands annað slagið allt frá því að land byggðist og sennilega mun lengur. Komur ísbjarna til Íslands eru oftast í tengslum við hafís, aðallega á svæðinu frá Hornströndum og austur um Norðurland. Elsta frásögn um ísbjarnakomu er frá um 890, en þá á Ingimundur gamli, landnámsmaður í Vatnsdal, að hafa séð birnu með tvo húna og varð þá til örnefnið Húnavatn í Austur-Húnavatnssýslu. Við heyrum af ísbjörnum og rostungum. Á síðasta ári kom út bókin 25 gönguleiðir á höfuðborgarsvæðinu eftir Reyni Ingibjartsson. Hann lætur ekki deigan síga því nýverið kom út bókin 25 gönguleiðir á Hvalfjarðarsvæðinu. Í bókinnni er lýst 25 gönguleiðum á svæði sem teygir sig kringum Esjuna, Akrafjall og Skarðsheiði, auk undirlendisins við Hvalfjörð. Gönguleiðirnar eru flestar hringleiðir, að jafnaði 3-6 kílómetra langar og tekur um eina til tvær klukkustundir að ganga þær. Tilvalin bók í sunnudagsbíltúrinn í sumar. Gripur maímánaðar á Þjóðminjasafninu er fádæma listilega útskorinn stóll sem nefndur hefur verið Grundarstóllinn. Í bréfabók Guðbrands biskups Þorlákssonar er bréf frá 1551 þar sem þriggja nýskorinna stóla er getið í kirkjunni á Grund og er þetta einn þeirra. Stóllinn er úr birki og er skurðurinn í rómönskum stíl. Á baki stólsins stendur með rúnum að húsfrú Þórunn eigi stólinn en að Benedikt Narfa hafi gert. Við skoðum stólinn En byrjum að vanda á spurningu dagsins en henni ekki svarað fyrr en í næsta þætti. Hlustendur eru h vattir til að senda inn svör við spurningunni á þáttinn Út um græna grundu Rás 1, RÚV, Efstaleiti 1, 150 Reykjavík eða til steinunnh@ruv.is <mailto:steinunnh@ruv.is> Við höldum að Hólum í Hjaltadal og spyrjum: Hvenær var þar settur á fót biskupsstóll og hvenær var hann aflagður? Hvenær var Dómkirkjan á Hólum vígð og hvenær var stofnaður búnaðarskóli á staðnum? Hversu margir biskupar sátu þar gegnum aldirnar? Nefnið þrjá þeirra, þann fyrsta, þann heilaga og biblíuútgefandann. Hvenær voru þeir biskupar? Uppstoppaður fugl, ísbirnir, gönguleiðir, og Grundarstóll http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.05.21.mp3 Sat, 21 May 2011 50:36 Í þættinum í dag fræðumst við meðal annars um fyrstu árin í Breiðholtshverfinu, ístöku og íshúsin við Tjörnina, hlustum á frásögn af Njálsbrennu og fræðumst um fornleifauppgröft og bunnin hús á Berþórshvoli. 1. Við höldum upp í Breiðholt en nafn hverfisins er komið frá Breiðholtsbænum. Rústir hans eru vel merktar og eru við svæði þar sem Gróðrarstöðin Alaska stóð áður. Árið 1965 þegar ákveðið var að að byggja stórt hverfi í landi Breiðholts í samvinnu við verkalýðshreyfinguna voru íbúar á svæðinu aðeins 18 en árið 1989 voru þeir orðnir 24.500. Við fjöllum um Breiðholtið. 2. Frá því fyrir aldamótin 1900 og fram á fjórða áratug 20. aldar var tekinn ís af tjörninni og hann notaður til að kæla matvæli. Margir verkamenn fengu vinnu þegar ís var tekinn og fluttur í íshús <http://is.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dsh%C3%BAs> á sleðum <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sle%C3%B0i&action=edit&redlink=1>. Veturinn 1919 <http://is.wikipedia.org/wiki/1919> og 1920 <http://is.wikipedia.org/wiki/1920> voru teknir um 11.000 rúmmetrar af ís á Tjörninni og var hann notaður í íshúsin í Reykjavík. Við heyrum af ístöku og ýmsu fleira sem tengist Tjörninni. 3. Nú árið 2011 eru liðin 1000 ár frá hinum sögufræga bruna á Bergþórshvoli í Landeyjum, svokallaðri Njálsbrennu, þegar Njáll bóndi var brenndur inni ásamt Bergþóru konu sinni, þremur sonum og fleira heimilisfólki, eins og segir frá í Brennu-Njálssögu. Við setjumst upp í rútu með Magnúsi Jónssyni og ökum um söguslóðir á meðan hann segir okkur frá brennunni. 3. Njálsbrenna eins og henni er lýst í Njálssögu er einstaklega dramatískur atburður og leikur mörgum forvitni á að vita hvort hún geti hafa átt sér stað. Það hefur þrisvar verið grafið að Bergþórshvoli og tvisvar fundist merki um bruna. Árið 1950 fundust brunnin útihús frá því um 1000 og telja fræðimenn ekki ómögulegt að þau geti hafa brunnið í framhaldi af íbúðarhúsbruna. Við heyrum af því . 4. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins. Við höldum norður í Mývatnssveit, byrjum á Mývatni og spyrjum: Hversu stórt er vatnið og hvað eru margar eyjar í því? Vatnið er þekkt fyrir fuglalíf. Hversu margar andategundir verpa þar? Nefnið formfagran gíg sem setur svip sinn á sveitina. Hversu gamall er hann? Við vatnið og í því er mikið af gíglaga hólum. Hvernig hafa þeir myndast og hvað heitir stæsta þyrping þeirra? Í þættinum í dag fræðumst við meðal annars um fyrstu árin í Breiðholtshverfinu, ístöku og íshúsin við Tjörnina, hlustum á frásögn af Njálsbrennu og fræðumst um fornleifauppgröft og bunnin hús á Berþórshvoli. 1. Við höldum upp í Breiðholt en nafn hverfisins er komið frá Breiðholtsbænum. Rústir hans eru vel merktar og eru við svæði þar sem Gróðrarstöðin Alaska stóð áður. Árið 1965 þegar ákveðið var að að byggja stórt hverfi í landi Breiðholts í samvinnu við verkalýðshreyfinguna voru íbúar á svæðinu aðeins 18 en árið 1989 voru þeir orðnir 24.500. Við fjöllum um Breiðholtið. 2. Frá því fyrir aldamótin 1900 og fram á fjórða áratug 20. aldar var tekinn ís af tjörninni og hann notaður til að kæla matvæli. Margir verkamenn fengu vinnu þegar ís var tekinn og fluttur í íshús <http://is.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dsh%C3%BAs> á sleðum <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sle%C3%B0i&action=edit&redlink=1>. Veturinn 1919 <http://is.wikipedia.org/wiki/1919> og 1920 <http://is.wikipedia.org/wiki/1920> voru teknir um 11.000 rúmmetrar af ís á Tjörninni og var hann notaður í íshúsin í Reykjavík. Við heyrum af ístöku og ýmsu fleira sem tengist Tjörninni. 3. Nú árið 2011 eru liðin 1000 ár frá hinum sögufræga bruna á Bergþórshvoli í Landeyjum, svokallaðri Njálsbrennu, þegar Njáll bóndi var brenndur inni ásamt Bergþóru konu sinni, þremur sonum og fleira heimilisfólki, eins og segir frá í Brennu-Njálssögu. Við setjumst upp í rútu með Magnúsi Jónssyni og ökum um söguslóðir á meðan hann segir okkur frá brennunni. 3. Njálsbrenna eins og henni er lýst í Njálssögu er einstaklega dramatískur atburður og leikur mörgum forvitni á að vita hvort hún geti hafa átt sér stað. Það hefur þrisvar verið grafið að Bergþórshvoli og tvisvar fundist merki um bruna. Árið 1950 fundust brunnin útihús frá því um 1000 og telja fræðimenn ekki ómögulegt að þau geti hafa brunnið í framhaldi af íbúðarhúsbruna. Við heyrum af því . 4. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins. Við höldum norður í Mývatnssveit, byrjum á Mývatni og spyrjum: Hversu stórt er vatnið og hvað eru margar eyjar í því? Vatnið er þekkt fyrir fuglalíf. Hversu margar andategundir verpa þar? Nefnið formfagran gíg sem setur svip sinn á sveitina. Hversu gamall er hann? Við vatnið og í því er mikið af gíglaga hólum. Hvernig hafa þeir myndast og hvað heitir stæsta þyrping þeirra? Breiðholtshverfið, ístaka, Njálsbrenna og Bergþórshvoll http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.14.05.mp3 Sat, 14 May 2011 51:54 Hornstrandir, humlur, Breiðholtsbærinn, salvía og Tjörnin http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.04.mp3 Sat, 07 May 2011 50:38 Í þættinum í dag heyrum við í landverðinum á Hornströndum og fræðumst um kryddjurtir eins og salvíu og rósmarín. Þá skoðum við rústir Breiðholtsbæjarins í Breiðholti og fræðumst um sögu hans. Við forvitnumst líka um húshumluna sem nú er farin að sýna sig í görðum landsmanna og fáum fróðleik um tilurð og sögu Tjarnarinnar í Reykjavík. 1. Hornstrandir eru mikil útivistaparadís sem stórir hópar sækja aftur og aftur og eru flestir þeirra vel undirbúnir. Þetta er sérstakt svæði sem hefur ýmis einkenni heimskautasvæða svo þar má finna heimskautaflóru, mikla grósku og ríkulegt fugla- og dýralíf. Þarna er mikið af áhugaverðum gönguleiðum en margar hverjar eru frekar erfiðar og víða mikið á fótinn því þarna er fjöllótt og lítið undirlendi. Við fjöllum um Hornstrandir. 2. Salvía sem er upprunnin í löndunum umhverfis Miðjarðarhaf var ein af mest notuðu lækningajurtum í Evrópu. Í dag mæla grasalæknar með salvíutei við bólgum í tannholdi, munni og eymslum í hálsi. Salvía er mikið notuð sem kryddjurt í ítalskri og franskri matargerð þar sem hún er sögð henta með næstum öllu kjöti og grænmetisréttum. Við fræðumst um salvíu og fleiri kryddjurtir. 3. Á skilti, sem komið hefur verið fyrir við rústir Breiðholtsbæjarins, má lesa eftirfarandi: „Hér er bæjarhóll Breiðholtsbýlisins, sem Breiðholtshverfið er kennt við." Elstu öruggu heimildirnar um Breiðholt eru í skrá um jarðir sem komu undir Viðeyjarklaustur árið 1395 en líklegt má telja að byggð hér sé nokkru eldri. Við skoðum rústir Breiðholtsbæjarins. 4. Nú ætti fólk að vera farið á sjá húshumlur sem eru svo algengar í görðunum okkar. Þessi tegund er mjög nákvæm í tímatali að stilla má dagatal eftir henni. Flestar skríða úr híði sínu þann 19. apríl en aðeins örfáar sýna sig fyrr. Eitt sinn mætti öll hersingin 18. apríl en þær voru þó á sínum vanalega tíma því það var hlaupár. Við heyrum af humlum. 5. Tjörnin í Reykjavík er dæmi um sjávarlón <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sj%C3%A1varl%C3%B3n&action=edit&redlink=1> þar sem sandur <http://is.wikipedia.org/wiki/Sandur> og möl <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B6l&action=edit&redlink=1> hefur myndað malarrif <http://is.wikipedia.org/wiki/Malarrif> sem lokaði lónið smám saman af. Gamli miðbærinn í Reykjavík stendur á þessu rifi en það var ekki fullmyndað fyrr en fyrir um það bil 1200 árum og þá hófst lífræn setmyndun í Tjörninni en undir þeim setlögum eru sand- og malarlög. Við heyrum sitt hvað fleira um Tjörnina og lífríki hennar en 6. Við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um Gullfoss. Í hvaða á er fossinn, hversu hár er hann og hvað er gljúfrið sem hann fellur í djúpt? Á staðnum er gestastofa. Eftir hverjum er hún nefnd og hvers vegna? Við fossinn er líka minnismerki. Um hvern er það, hver gerði það og hvenær? Í þættinum í dag heyrum við í landverðinum á Hornströndum og fræðumst um kryddjurtir eins og salvíu og rósmarín. Þá skoðum við rústir Breiðholtsbæjarins í Breiðholti og fræðumst um sögu hans. Við forvitnumst líka um húshumluna sem nú er farin að sýna sig í görðum landsmanna og fáum fróðleik um tilurð og sögu Tjarnarinnar í Reykjavík. 1. Hornstrandir eru mikil útivistaparadís sem stórir hópar sækja aftur og aftur og eru flestir þeirra vel undirbúnir. Þetta er sérstakt svæði sem hefur ýmis einkenni heimskautasvæða svo þar má finna heimskautaflóru, mikla grósku og ríkulegt fugla- og dýralíf. Þarna er mikið af áhugaverðum gönguleiðum en margar hverjar eru frekar erfiðar og víða mikið á fótinn því þarna er fjöllótt og lítið undirlendi. Við fjöllum um Hornstrandir. 2. Salvía sem er upprunnin í löndunum umhverfis Miðjarðarhaf var ein af mest notuðu lækningajurtum í Evrópu. Í dag mæla grasalæknar með salvíutei við bólgum í tannholdi, munni og eymslum í hálsi. Salvía er mikið notuð sem kryddjurt í ítalskri og franskri matargerð þar sem hún er sögð henta með næstum öllu kjöti og grænmetisréttum. Við fræðumst um salvíu og fleiri kryddjurtir. 3. Á skilti, sem komið hefur verið fyrir við rústir Breiðholtsbæjarins, má lesa eftirfarandi: „Hér er bæjarhóll Breiðholtsbýlisins, sem Breiðholtshverfið er kennt við." Elstu öruggu heimildirnar um Breiðholt eru í skrá um jarðir sem komu undir Viðeyjarklaustur árið 1395 en líklegt má telja að byggð hér sé nokkru eldri. Við skoðum rústir Breiðholtsbæjarins. 4. Nú ætti fólk að vera farið á sjá húshumlur sem eru svo algengar í görðunum okkar. Þessi tegund er mjög nákvæm í tímatali að stilla má dagatal eftir henni. Flestar skríða úr híði sínu þann 19. apríl en aðeins örfáar sýna sig fyrr. Eitt sinn mætti öll hersingin 18. apríl en þær voru þó á sínum vanalega tíma því það var hlaupár. Við heyrum af humlum. 5. Tjörnin í Reykjavík er dæmi um sjávarlón <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sj%C3%A1varl%C3%B3n&action=edit&redlink=1> þar sem sandur <http://is.wikipedia.org/wiki/Sandur> og möl <http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B6l&action=edit&redlink=1> hefur myndað malarrif <http://is.wikipedia.org/wiki/Malarrif> sem lokaði lónið smám saman af. Gamli miðbærinn í Reykjavík stendur á þessu rifi en það var ekki fullmyndað fyrr en fyrir um það bil 1200 árum og þá hófst lífræn setmyndun í Tjörninni en undir þeim setlögum eru sand- og malarlög. Við heyrum sitt hvað fleira um Tjörnina og lífríki hennar en 6. Við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum um Gullfoss. Í hvaða á er fossinn, hversu hár er hann og hvað er gljúfrið sem hann fellur í djúpt? Á staðnum er gestastofa. Eftir hverjum er hún nefnd og hvers vegna? Við fossinn er líka minnismerki. Um hvern er það, hver gerði það og hvenær? Hornstrandir, humlur, Breiðholtsbærinn, salvía og Tjörnin http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.07.05.mp3 Sat, 07 May 2011 50:31 1. í þættinum fræðumst við um jurtir sem hægt er að rækta í eldhúsglugganum og svölunum.Tökum þátt í að telja árhringi með hressum krökkum í Grasagarðinum, heyrum af kynningu á sögutengdri ferðaþjónustu sem verður í Norræna húsinu nú á eftir og skoðum grip mánaðarins á Þjóðminjasafninu sem að þessu sinni er kross Appolóníu 2. Þeir eru æ fleiri sem rækta kryddjurtir í eldhúsglugganum og svölunum. Innanhúss er hægt að rækta kryddjurtir allt árið og utanhúss á sumrin. Við fræðumst meðal annars um dill, sem er notað með fiski og kartöflum. Meriam sem er gott í grænmetisrétti, og ómissandi á pizzuna ásamt basilikum sem einnig er vinsælt í tómat- og spaghettirétti. 3. Í tilefni af grænum apríl og alþjóðlegu ári skóga 2011 buðu Grasagarðurinn og Náttúruskóli Reykjavíkur elstu börnum leikskólanna að heimsækja Grasagarðinn til að kynnast forvitnilegum hliðum trjánna í skóginum vikuna 4.-8. apríl. Fjallað var um spurningar eins og hvar finnum við tré? Hvað heyrist í þeim? Hvernig lykt er af þeim? Hvers vegna stækka þau? Hvað verða þau eiginlega gömul? Við mætum á staðinn. 4. Samtök um sögutengda ferðaþjónustu eru orðin 5 ára. Af því tilefni verður kynning á starfsemi samtakanna í Norræna húsinu í dag. Þar fá gestir að fræðast um þá ótrúlega fjölbreyttu starfsemi sem félagar samtakanna standa fyriri vítt og breitt um landið. Má þar nefna Sögusetrið á Hvolsvelli, Landnámssetrið Borgarnesi, Vatnsdalinn, Víkingaheima, heimskautagerði og fleira og fleira. 5. Að lokum skoðum við grip aprílmánaðar á Þjóðminjasafninu. Það er brjóstkross sem kenndur er við Appolloníu Schwarzkopf en Daniel Schwartzkopf faðir hennar gerði gripinn. Appollonía sem var unnusta Niels Fuhrmanns amtmanns á Bessastöðum sem lést á voveiflegan hátt. Hún fullyrti í banalegunni að sér hafði verið byrlað eitur og síðan hefur orðið vart við afturgöngu hennar á Bessastöðum. Á heimasíðu Þjóðminjasafnsins eru nánari upplýsingar um krossinn og mynd af honum. 1. í þættinum fræðumst við um jurtir sem hægt er að rækta í eldhúsglugganum og svölunum.Tökum þátt í að telja árhringi með hressum krökkum í Grasagarðinum, heyrum af kynningu á sögutengdri ferðaþjónustu sem verður í Norræna húsinu nú á eftir og skoðum grip mánaðarins á Þjóðminjasafninu sem að þessu sinni er kross Appolóníu 2. Þeir eru æ fleiri sem rækta kryddjurtir í eldhúsglugganum og svölunum. Innanhúss er hægt að rækta kryddjurtir allt árið og utanhúss á sumrin. Við fræðumst meðal annars um dill, sem er notað með fiski og kartöflum. Meriam sem er gott í grænmetisrétti, og ómissandi á pizzuna ásamt basilikum sem einnig er vinsælt í tómat- og spaghettirétti. 3. Í tilefni af grænum apríl og alþjóðlegu ári skóga 2011 buðu Grasagarðurinn og Náttúruskóli Reykjavíkur elstu börnum leikskólanna að heimsækja Grasagarðinn til að kynnast forvitnilegum hliðum trjánna í skóginum vikuna 4.-8. apríl. Fjallað var um spurningar eins og hvar finnum við tré? Hvað heyrist í þeim? Hvernig lykt er af þeim? Hvers vegna stækka þau? Hvað verða þau eiginlega gömul? Við mætum á staðinn. 4. Samtök um sögutengda ferðaþjónustu eru orðin 5 ára. Af því tilefni verður kynning á starfsemi samtakanna í Norræna húsinu í dag. Þar fá gestir að fræðast um þá ótrúlega fjölbreyttu starfsemi sem félagar samtakanna standa fyriri vítt og breitt um landið. Má þar nefna Sögusetrið á Hvolsvelli, Landnámssetrið Borgarnesi, Vatnsdalinn, Víkingaheima, heimskautagerði og fleira og fleira. 5. Að lokum skoðum við grip aprílmánaðar á Þjóðminjasafninu. Það er brjóstkross sem kenndur er við Appolloníu Schwarzkopf en Daniel Schwartzkopf faðir hennar gerði gripinn. Appollonía sem var unnusta Niels Fuhrmanns amtmanns á Bessastöðum sem lést á voveiflegan hátt. Hún fullyrti í banalegunni að sér hafði verið byrlað eitur og síðan hefur orðið vart við afturgöngu hennar á Bessastöðum. Á heimasíðu Þjóðminjasafnsins eru nánari upplýsingar um krossinn og mynd af honum. Kryddjurtir, árhringir og börn, söguslóðir og kross Appolloníu http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.30.04.mp3 Sat, 30 Apr 2011 50:38 23. apríl er dagur bókarinnar og því mun Ríkisútvarpið leggja meiri áherslu á bækur í dag en ella. Hér í þættinum verða bækur í brennidepli. Handbækur um útivist, garðahönnun og tröll og síðan verður athyglinni beint að bókasöfnum. Góða ferð-Handbók um útivist Nýverið kom út hjá bókaútgáfunni Sæmundi á Selfossi bókin Góða ferð sem er handbók um útivist eftir tvær hjálparsveitarkonur. Þetta er einskonar alfræðirit fyrir útivistariðkendur, bæði byrjendur og lengra komna. Í bókinni er farið yfir alla grunnþætti útivistariðkunar, eins og klæða- og útbúnaðarval, rötun og leiðarval, næringu, veður og fyrstu hjálp svo eitthvað sé nefnt. Draumagarðurinn Næst er það bók fyrir þá sem vilja heldur vera í garðinum sínum en ganga á fjöll. Í bókinni Draumagarðurinn" sem Sumarhúsið og garðurinn" gefur út eru myndir af fjölmörgum einstaklega fallegum görðum hér á landi. Í bókinni fá garðeigendur ýmis góð ráð og leiðbeiningar um má auka vellíðan og lífsgæði með vel hönnuðum garði. Þar má sjá lausnir á heildarútliti garða, lögun göngustíga, umhverfi palla o.fl. Tröllaspor Þá höldum við í heim ævintýra og þjóðfræða. Í bókinni Tröllaspor eru dregnar saman flestallar þekktar frásagnir af íslenskum tröllum sem þekktar eru. Þeim er raðað eftir landshlutum og í þessu fyrra bindi eru frásagnir frá Mýrdal vestur um land og norður í Skagafjörð. Þegar menn tóku að flytjast til Íslands urðu þeir þess fljótt varir að í landinu voru fyrir á fleti ýmsar huldar vættir. Fyrirferðarmestar þeirra voru tröllin sem bjuggu á fjöllum uppi um land allt. Einnig slæddist nokkuð af tröllum eða hálftröllum hingað til lands á landnámsöld, einkum frá Noregi. Við endum svo þáttinn á bókasafninu. Borgarbókasafnið Á bókasöfnunum má fá lánaðar mikið af þeim bókum sem gefnar eru út á landinu og þangað er gott að fara áður en lagt er í ferðalag hvort sem er innanlands eða utan. En það er fleira á bókasöfn en bækur. Þeir sem ekki hafa tölvur fá aðgang að þeim þar og það er jafnvel hægt að biðja bókasafnsfræðing að hjálpa sér að bóka ferðir og fá hjá honum ráð og upplýsingar um gagnlegar heimasíður. Við byrjum á spurningu dagsins að vanda. Við höldum út í Viðey og spyrjum: Hvenær var þar stofnað klaustur og hversu lengi starfaði það? Hver stofnaði klaustrið og hvernig bar endalokin að? Hvaða embættismenn bjuggu síðan í Viðey og hvenær? 23. apríl er dagur bókarinnar og því mun Ríkisútvarpið leggja meiri áherslu á bækur í dag en ella. Hér í þættinum verða bækur í brennidepli. Handbækur um útivist, garðahönnun og tröll og síðan verður athyglinni beint að bókasöfnum. Góða ferð-Handbók um útivist Nýverið kom út hjá bókaútgáfunni Sæmundi á Selfossi bókin Góða ferð sem er handbók um útivist eftir tvær hjálparsveitarkonur. Þetta er einskonar alfræðirit fyrir útivistariðkendur, bæði byrjendur og lengra komna. Í bókinni er farið yfir alla grunnþætti útivistariðkunar, eins og klæða- og útbúnaðarval, rötun og leiðarval, næringu, veður og fyrstu hjálp svo eitthvað sé nefnt. Draumagarðurinn Næst er það bók fyrir þá sem vilja heldur vera í garðinum sínum en ganga á fjöll. Í bókinni Draumagarðurinn" sem Sumarhúsið og garðurinn" gefur út eru myndir af fjölmörgum einstaklega fallegum görðum hér á landi. Í bókinni fá garðeigendur ýmis góð ráð og leiðbeiningar um má auka vellíðan og lífsgæði með vel hönnuðum garði. Þar má sjá lausnir á heildarútliti garða, lögun göngustíga, umhverfi palla o.fl. Tröllaspor Þá höldum við í heim ævintýra og þjóðfræða. Í bókinni Tröllaspor eru dregnar saman flestallar þekktar frásagnir af íslenskum tröllum sem þekktar eru. Þeim er raðað eftir landshlutum og í þessu fyrra bindi eru frásagnir frá Mýrdal vestur um land og norður í Skagafjörð. Þegar menn tóku að flytjast til Íslands urðu þeir þess fljótt varir að í landinu voru fyrir á fleti ýmsar huldar vættir. Fyrirferðarmestar þeirra voru tröllin sem bjuggu á fjöllum uppi um land allt. Einnig slæddist nokkuð af tröllum eða hálftröllum hingað til lands á landnámsöld, einkum frá Noregi. Við endum svo þáttinn á bókasafninu. Borgarbókasafnið Á bókasöfnunum má fá lánaðar mikið af þeim bókum sem gefnar eru út á landinu og þangað er gott að fara áður en lagt er í ferðalag hvort sem er innanlands eða utan. En það er fleira á bókasöfn en bækur. Þeir sem ekki hafa tölvur fá aðgang að þeim þar og það er jafnvel hægt að biðja bókasafnsfræðing að hjálpa sér að bóka ferðir og fá hjá honum ráð og upplýsingar um gagnlegar heimasíður. Við byrjum á spurningu dagsins að vanda. Við höldum út í Viðey og spyrjum: Hvenær var þar stofnað klaustur og hversu lengi starfaði það? Hver stofnaði klaustrið og hvernig bar endalokin að? Hvaða embættismenn bjuggu síðan í Viðey og hvenær? Handbók um útivist, Draumagarðurinn,Tröllaspor og bókasöfn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.04.23.mp3 Sat, 23 apr 2011 50:22 í þættinum í dag fræðumst við um merkingu fornminja í Þjórsárdal,förum með leikskólabörnum að skoða um tré í Laugardalnum skðum íþróttamyndir og fleiri myndir á Akranesi og forvitnumst um pödduvefinn Nýverið var það tekið upp hér í þættinum að gefa hlustendum kost á því einu sinni í mánuði að senda inn svar við spurningu dagsins. Síðast var spurt um Þjóðveldisbæinn. Þá barst svar frá hlustenda sem hafði búið í Þjórsárdal í þrjátíu ár og hefur mikinn áhuga fyrir sögu hans og fornminjum í dalnum. Hann hefur til dæmis staðið fyrir merkingum á nokkrum þeirra bæjarrústa sem grófust undir ösku í Heklugosinu 1104 við heyrum af því. Í tilefni af grænum apríl og alþjóðlegu ári skóga 2011 buðu Grasagarðurinn og Náttúruskóli Reykjavíkur elstu börnum leikskólanna að heimsækja Grasagarðinn og kynnast forvitnilegum hliðum trjánna í skóginum vikuna 4. - 8. apríl. Fjallað var um spurningar eins og hvar finnum við tré? Hvað heyrist í þeim? Hvernig lykt er af þeim? Hvers vegna stækka þau? Hvað verða þau eiginlega gömul? Við mætum á staðinn. Úr Grasagarððinum upp á Akranes sem er mikill íþróttabær. Það eru til myndir af íþróttamönnum og íþróttaiðkan frá síðustu 100 árum en það hafa jafnan búið góðir ljósmyndarar í bænum. Við skoðum meðal annars sýningu í kjallara Haraldarhúss á Akranesi sem nefnist íþróttir í 100 ár og hugum síðan að minnstu íbúum landsins. Með tilkomu fróðleikspistla um pöddur jókst notkun á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands margfallt. Þar má finna upplýsingar um ýmsar tegundir smádýra sem lifa á Íslandi, jafnt utan húss sem innan. Einnig ru þarna tegundir sem flækjast til landsins á eigin forsendum eða slæðast hingað með varningi. Við fræðumst um pöddur og skoðum pödduvefinn. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um merka staði í Hvalfjarðarsveit. Þar er hæsti foss landsins hvað heytir hann hversu hár er hann og í hvaða dal' Upp af honum er eitt dýpsta vatns landsins hvað heytir það og hversu djúpt er það. Við spyrjum líka um göngu og reiðleið sem er á þessum slóðum. Úr hvaða Hvalfjarðardölum er haldið á þá leið og hvert liggur hún? Við spyrjum að lokum um kirkju í sveitinni sem nefnd er eftir þekktum Íslendingi sem þar þjónaði. Hvar er kirkjan hvaða Íslendinur er þetta og fyrir hvað er hann þekktastur í þættinum í dag fræðumst við um merkingu fornminja í Þjórsárdal,förum með leikskólabörnum að skoða um tré í Laugardalnum skðum íþróttamyndir og fleiri myndir á Akranesi og forvitnumst um pödduvefinn Nýverið var það tekið upp hér í þættinum að gefa hlustendum kost á því einu sinni í mánuði að senda inn svar við spurningu dagsins. Síðast var spurt um Þjóðveldisbæinn. Þá barst svar frá hlustenda sem hafði búið í Þjórsárdal í þrjátíu ár og hefur mikinn áhuga fyrir sögu hans og fornminjum í dalnum. Hann hefur til dæmis staðið fyrir merkingum á nokkrum þeirra bæjarrústa sem grófust undir ösku í Heklugosinu 1104 við heyrum af því. Í tilefni af grænum apríl og alþjóðlegu ári skóga 2011 buðu Grasagarðurinn og Náttúruskóli Reykjavíkur elstu börnum leikskólanna að heimsækja Grasagarðinn og kynnast forvitnilegum hliðum trjánna í skóginum vikuna 4. - 8. apríl. Fjallað var um spurningar eins og hvar finnum við tré? Hvað heyrist í þeim? Hvernig lykt er af þeim? Hvers vegna stækka þau? Hvað verða þau eiginlega gömul? Við mætum á staðinn. Úr Grasagarððinum upp á Akranes sem er mikill íþróttabær. Það eru til myndir af íþróttamönnum og íþróttaiðkan frá síðustu 100 árum en það hafa jafnan búið góðir ljósmyndarar í bænum. Við skoðum meðal annars sýningu í kjallara Haraldarhúss á Akranesi sem nefnist íþróttir í 100 ár og hugum síðan að minnstu íbúum landsins. Með tilkomu fróðleikspistla um pöddur jókst notkun á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands margfallt. Þar má finna upplýsingar um ýmsar tegundir smádýra sem lifa á Íslandi, jafnt utan húss sem innan. Einnig ru þarna tegundir sem flækjast til landsins á eigin forsendum eða slæðast hingað með varningi. Við fræðumst um pöddur og skoðum pödduvefinn. Við byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um merka staði í Hvalfjarðarsveit. Þar er hæsti foss landsins hvað heytir hann hversu hár er hann og í hvaða dal' Upp af honum er eitt dýpsta vatns landsins hvað heytir það og hversu djúpt er það. Við spyrjum líka um göngu og reiðleið sem er á þessum slóðum. Úr hvaða Hvalfjarðardölum er haldið á þá leið og hvert liggur hún? Við spyrjum að lokum um kirkju í sveitinni sem nefnd er eftir þekktum Íslendingi sem þar þjónaði. Hvar er kirkjan hvaða Íslendinur er þetta og fyrir hvað er hann þekktastur Þjórsárdalur, börn og tré, íþróttir í 100 ár og pöddur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.16.04.mp3 Sat, 16 Apr 2011 50:37 Við fræðumst um rústirnar að Stöng í Þjórsárdal, heyrum af fjölbreyttri vinnu kvenna í landbúnaðarskólanum í Ólafsdal, sprengingu sem varð í Haraldarhúsi á Akranesi og ástæður þess að margir ferðamenn sækjast eftir því að fara í göngu-eða jeppaferð á Íslandi Við fræðumst um rústirnar að Stöng í Þjórsárdal, heyrum af fjölbreyttri vinnu kvenna í landbúnaðarskólanum í Ólafsdal, sprengingu sem varð í Haraldarhúsi á Akranesi og ástæður þess að margir ferðamenn sækjast eftir því að fara í göngu-eða jeppaferð á Íslandi Stöng,vinna kvenna, ferðamenn og sprenging í Haraldarhúsi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.04.02.mp3 Sat, 09 Apr 2011 51:54 í þættinum heyrum við af gossögu Kötlu, skoðum skírnarkjól og fleira áhugavert í Haraldarhúsi, heyrum af tilurð styttunnar af Ingólfi Arnarsyni á Arnahóli og förum á námskeið í ræktun kryddjurta. Katla er eitt þekktasta eldfjall Íslands, en hún er hluti af u.þ.b. 80 km löngu eldstöðvakerfi sem er staðsett á Eystra gosbeltinu. Ef litið er til gostíðni er Katla fjórða virkasta eldstöðvakerfi landsins á eftir Grímsvötnum, Bárðarbungu og Heklu, en miðað við framleiðni eldstöðvakerfanna á sögulegum tíma (eftir 870) hefur Katla vinninginn. Við heyrum sitthvað um Kötlu Í kjallara Haraldarhúss á Akranesi er lítið safn um sögu útgerðarfélags Haraldar Böðvarssonar. Þar má til dæmis sjá nákvæmt bókhald allt frá 1916 og meðal annars hvað móðir 94 ára núlifandi gamals Akurnesings tók út þegar hún gekk með hann. Hann er fæddur 1. nóvember 1916. Þarna eru líka persónulegri munir eins og fjölskylduskírnarkjóllinn og fleira. Ingólfur Arnarson, fyrsti landnámsmaðurinn, settist að í Reykjavík eftir að hafa leitað öndvegissúlna sinna í 3 ár. Árið 1906 gekkst Iðnaðarmannafélag Reykjavíkur fyrir því að reist yrði standmynd af Ingólfi og fékk til verksins fátækan listamann, Einar Jónsson frá Galtafelli sem bjó í Kaupmannahöfn. En um verkið spunnumst deilur og fjáöflun gekk brösulega svo styttan var ekki vígð fyrr en 24. febrúar 1924. Við heyrum af því. Undanfarin ár, það er allt frá kreppu, hefur áhugi Íslendinga fyrir ræktun aukist mikið og ýmiskonar námskeið á því sviði eru mjög vinsæl . Á mörgum þessara námskeiða er fjöldi þess fólks sem hefur aldrei rótað í mold áður allt upp í 60-80%. Fólk spreytir sig á ávaxtarækt, matjurtagarðurinn er vinsæll og svo eru auðvitað kryddjurtirnar og við heimsækjum eitt slíkt námskeið. Við byrjum á spurningu dagsins, höldum upp í Borgarfjörð og staðnæmumst á Húsafelli. Í hvaða sveit er bærinn, hvaða frægi prestur sat þann stað og hvenær? Hvað heitir hellan sem hann notaði til að reyna krafta sína og hvar er hún nú ? Að lokum, hvað heitir afkomandi hans sem heggur í stein og hvar í nágrenni Húsafells hefur hann sótt efni í mörg verka sinna? í þættinum heyrum við af gossögu Kötlu, skoðum skírnarkjól og fleira áhugavert í Haraldarhúsi, heyrum af tilurð styttunnar af Ingólfi Arnarsyni á Arnahóli og förum á námskeið í ræktun kryddjurta. Katla er eitt þekktasta eldfjall Íslands, en hún er hluti af u.þ.b. 80 km löngu eldstöðvakerfi sem er staðsett á Eystra gosbeltinu. Ef litið er til gostíðni er Katla fjórða virkasta eldstöðvakerfi landsins á eftir Grímsvötnum, Bárðarbungu og Heklu, en miðað við framleiðni eldstöðvakerfanna á sögulegum tíma (eftir 870) hefur Katla vinninginn. Við heyrum sitthvað um Kötlu Í kjallara Haraldarhúss á Akranesi er lítið safn um sögu útgerðarfélags Haraldar Böðvarssonar. Þar má til dæmis sjá nákvæmt bókhald allt frá 1916 og meðal annars hvað móðir 94 ára núlifandi gamals Akurnesings tók út þegar hún gekk með hann. Hann er fæddur 1. nóvember 1916. Þarna eru líka persónulegri munir eins og fjölskylduskírnarkjóllinn og fleira. Ingólfur Arnarson, fyrsti landnámsmaðurinn, settist að í Reykjavík eftir að hafa leitað öndvegissúlna sinna í 3 ár. Árið 1906 gekkst Iðnaðarmannafélag Reykjavíkur fyrir því að reist yrði standmynd af Ingólfi og fékk til verksins fátækan listamann, Einar Jónsson frá Galtafelli sem bjó í Kaupmannahöfn. En um verkið spunnumst deilur og fjáöflun gekk brösulega svo styttan var ekki vígð fyrr en 24. febrúar 1924. Við heyrum af því. Undanfarin ár, það er allt frá kreppu, hefur áhugi Íslendinga fyrir ræktun aukist mikið og ýmiskonar námskeið á því sviði eru mjög vinsæl . Á mörgum þessara námskeiða er fjöldi þess fólks sem hefur aldrei rótað í mold áður allt upp í 60-80%. Fólk spreytir sig á ávaxtarækt, matjurtagarðurinn er vinsæll og svo eru auðvitað kryddjurtirnar og við heimsækjum eitt slíkt námskeið. Við byrjum á spurningu dagsins, höldum upp í Borgarfjörð og staðnæmumst á Húsafelli. Í hvaða sveit er bærinn, hvaða frægi prestur sat þann stað og hvenær? Hvað heitir hellan sem hann notaði til að reyna krafta sína og hvar er hún nú ? Að lokum, hvað heitir afkomandi hans sem heggur í stein og hvar í nágrenni Húsafells hefur hann sótt efni í mörg verka sinna? Katla, skírnarkjóll, stytta Ingólfs og kryddjurtanámskeið http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.04.mp3 Sat, 09 Apr 2011 51:54 í þættinum í dag fræðumst við um merkingu fornminja í Þjórsárdal,förum með leikskólabörnum að skoða um tré í Laugardalnum skðum íþróttamyndir og fleiri myndir á Akranesi og forvitnumst um pödduvefinn í þættinum í dag fræðumst við um merkingu fornminja í Þjórsárdal,förum með leikskólabörnum að skoða um tré í Laugardalnum skðum íþróttamyndir og fleiri myndir á Akranesi og forvitnumst um pödduvefinn Þjórsárdalur, börn og tré, íþróttir í 100 ár og pöddur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.09.2011.mp3 Sat, 02 Apr 2011 50:38 Við fræðumst um rústirnar að Stöng í Þjórsárdal, heyrum af fjölbreyttri vinnu kvenna í landbúnaðarskólanum í Ólafsdal, sprengingu sem varð í Haraldarhúsi á Akranesi og ástæður þess að margir ferðamenn sækjast eftir því að fara í göngu-eða jeppaferð á Íslandi Þjóðveldisbærinn. Stöng í Þjórsárdal mun hafa eyðst í Heklugosi árið 1104 í fyrsta Heklugosinu sem getið er um eftir landnám ásamt fjölda annarra bæja í dalnum. Árið 1939 gróf hópur norrænna fornleifafræðinga í rústirnar og þá kom í ljós grunnur mjög heillegs bæjar og greinileg húsaskipan. Síðan var byggt yfir rústina þannig að gestir og gangandi gætu gert sér grein fyrir híbýlum manna á söguöld. Við heyrum af því. Ólafsdalur. Síðan er hugað að Landbúnaðarskólanum í Ólafsdal en þar voru 156 nemendur á árunum 1880-1907 að meðaltali ellefu á ári. Á sama tíma voru að jafnaði um 11 konur á bænum. Það voru fjölmörg kvennastörf sem þurfti að vinna á stóru heimili. Það var mikið spunnið og ofið, gerðir ostar, skyr og fleira sem var selt frá bænum. Haraldarhús. Við Vesturgötu 32 á Akranesi er glæsileg bygging sem nefnd hefur verið Haraldarhús efti Haraldi Böðvarssyni sem hóf byggingu þess árið 1924. Haraldur og Ingunn kona hans bjuggu 14 ár í húsinu en síðan sonur hans Sturlaugur og Rannveig kona hans. Þann 26 nóvember 1976 varð mikil sprenging í húsinu en sem betur fer varð ekki manntjón. Ferðamenn. Fyrir nokkru var gerð mjög athyglisverð rannsókn á því hvernig erlendir ferðamenn upplifa ferðir um hálendi landsins. Tekin voru ítarleg viðtöl við ferðamenn tveggja ólíkra hópa um upplifun þeirra og kom margt áhugavert í ljós sem ætlunin er að komi á bók. Við heyrum af nokkrum ástæðum þess að ferðamennirnir sem rætt var við völdu Ísland og hvernig landið kom þeim fyrir sjónir. Við byrjum á spurningu dagsins að vanda og höldum upp í Borgarfjörð. Þar er að finna vatnsmesta hver landsins og jafnvel í Evrópu. Hvað heitir hann, hvað er vatnsmagnið mikið og hversu heitt er vatnið? Við hverinn vex sjaldgæf jurtategund. Hvað heitir hún? Við fræðumst um rústirnar að Stöng í Þjórsárdal, heyrum af fjölbreyttri vinnu kvenna í landbúnaðarskólanum í Ólafsdal, sprengingu sem varð í Haraldarhúsi á Akranesi og ástæður þess að margir ferðamenn sækjast eftir því að fara í göngu-eða jeppaferð á Íslandi Þjóðveldisbærinn. Stöng í Þjórsárdal mun hafa eyðst í Heklugosi árið 1104 í fyrsta Heklugosinu sem getið er um eftir landnám ásamt fjölda annarra bæja í dalnum. Árið 1939 gróf hópur norrænna fornleifafræðinga í rústirnar og þá kom í ljós grunnur mjög heillegs bæjar og greinileg húsaskipan. Síðan var byggt yfir rústina þannig að gestir og gangandi gætu gert sér grein fyrir híbýlum manna á söguöld. Við heyrum af því. Ólafsdalur. Síðan er hugað að Landbúnaðarskólanum í Ólafsdal en þar voru 156 nemendur á árunum 1880-1907 að meðaltali ellefu á ári. Á sama tíma voru að jafnaði um 11 konur á bænum. Það voru fjölmörg kvennastörf sem þurfti að vinna á stóru heimili. Það var mikið spunnið og ofið, gerðir ostar, skyr og fleira sem var selt frá bænum. Haraldarhús. Við Vesturgötu 32 á Akranesi er glæsileg bygging sem nefnd hefur verið Haraldarhús efti Haraldi Böðvarssyni sem hóf byggingu þess árið 1924. Haraldur og Ingunn kona hans bjuggu 14 ár í húsinu en síðan sonur hans Sturlaugur og Rannveig kona hans. Þann 26 nóvember 1976 varð mikil sprenging í húsinu en sem betur fer varð ekki manntjón. Ferðamenn. Fyrir nokkru var gerð mjög athyglisverð rannsókn á því hvernig erlendir ferðamenn upplifa ferðir um hálendi landsins. Tekin voru ítarleg viðtöl við ferðamenn tveggja ólíkra hópa um upplifun þeirra og kom margt áhugavert í ljós sem ætlunin er að komi á bók. Við heyrum af nokkrum ástæðum þess að ferðamennirnir sem rætt var við völdu Ísland og hvernig landið kom þeim fyrir sjónir. Við byrjum á spurningu dagsins að vanda og höldum upp í Borgarfjörð. Þar er að finna vatnsmesta hver landsins og jafnvel í Evrópu. Hvað heitir hann, hvað er vatnsmagnið mikið og hversu heitt er vatnið? Við hverinn vex sjaldgæf jurtategund. Hvað heitir hún? Stöng, vinna, kvenna, ferðamenn og sprenging í Haraldarhúsi. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.04.02.mp3 sat, 02 Apr 2011 50:25 Í þættinum er fræðst um rúmlega 100 ár sögu fyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar á Akranesi, gluggað í upplýsingar um Ólafsdalssólann, farið í gróðurhús í Lambhaga og þjóðminnjasafnið heimsótt til að skoða Valþjófsstaðshurðina Í þættinum er fræðst um rúmlega 100 ár sögu fyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar á Akranesi, gluggað í upplýsingar um Ólafsdalssólann, farið í gróðurhús í Lambhaga og þjóðminnjasafnið heimsótt til að skoða Valþjófsstaðshurðina Útgerð á Akranesi, skráningar, Lambhagi og Valþjófstaðahurði http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.03.26.mp3 Sat, 26 Mar 2011 50:38 Í þættinum er fræðst um rúmlega 100 ár sögu fyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar á Akranesi, gluggað í upplýsingar um Ólafsdalsskólann, farið í gróðurhús í Lambhaga og Þjóðminjasafnið heimsótt til að skoða Valþjófsstaðahurðina. Árið 2006 voru 100 ár liðin frá því Haraldur Böðvarsson hóf atvinnurekstur á Akranesi. Af því tilefni var sett upp sýning um starfsemi fyrirtækisins frá upphafi. Hún er varðveitt í kjallara Haraldarhúss, glæsilegrar byggingar sem reist var við Vesturgötu 32 á Akranesi á árunum 1924-25. Við skoðum sýninguna og fræðumst um áhugaverða þætti úr sögu fyrirtækisins og Haraldarhúss. Haraldarhús Þá liggur leiðin í Þjóðarbókhlöðuna í Reykjavík en þar stendur yfir sýning um Ólafsdal, fyrsta landbúnaðarskóla landsins. Mikið er vitað um skólann og starfsemi hans þar sem Torfi Ólafsson upphafsmaður skólans lagði mikla áherslu á að skólasveinar héldu dagbækur. Þá voru flestöll verk sem unnin voru á staðnum skráð og námsmennirnir skrifuðu ritgerðir og handskrifuðu skólabækurnar sínar eftir frásögn Torfa. Ólafsdalur Garðyrkjustöðin Lambhagi hefur starfað frá því 1979. Þar eru ræktuð ýmiskonar salöt í stórum stíl. Þegar húsfreyjan á staðnum lýkur vinnudegi í gróðurhúsunum fer hún gjarnan út í sitt eigið litla gróðurhús. Þar ræktar hún ýmiskonar grænmeti sem ekki er í stóru húsunum. Við heimsækjum hana. Lambhagi Við höldum á Þjóðminjasafnið og skoðum Valþjófsstaðahurðina. Hún er frá um 1200 og var í kirkju á Valþjófsstað í Fljótsdal. Þó að hún sé rétt rúmir tveir metrar á hæð er talið að hún hafi upphaflega verið mun stærri. Hurðin er listilega útskorin og á efri hluta hennar er þekkt riddaraminni um manninn sem drepur dreka til að bjarga lífi ljónsins sem liggur síðan á gröf riddara síns. Þjóðminjasafn-gripur mánaðarins Við byrjum á spurningu dagsins að vanda og við spyrjum um Þjóðveldisbæinn. Hvar á landinu er bygging sem kölluð hefur verið þessu nafni? Hvenær var hún reist og af hvaða tilefni? Grunnmynd hvaða bæjarrústa hefur verið lögð til grundvallar? Að lokum: hvenær lagðist byggðarlagið þar sem bærinn stendur í eyði? Eldgos úr hvaða eldfjalli olli því? Fyrir mánuði síðan var bryddað upp á þeirri nýbreytni að leyfa hlustendum að spreyta sig á spurningunni og senda svörin á netfangið steinunnh@ruv.is eða Út um græna grundu, Rúv, Efstaleiti 1, 150 Reykjavík. Heppinn hlustandi fær bókina Endurfundir - fornleifarannsóknir styrktar af Kristnihátíðarsjóði 2001-2005. Þetta er ítarleg sýningarbók sem gefin var út í tengslum við samnefnda sýningu í Þjóðminjasafninu. Hún var í Myndasal Þjóðminjasafns Íslands 2009-2010. Í þættinum er fræðst um rúmlega 100 ár sögu fyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar á Akranesi, gluggað í upplýsingar um Ólafsdalsskólann, farið í gróðurhús í Lambhaga og Þjóðminjasafnið heimsótt til að skoða Valþjófsstaðahurðina. Árið 2006 voru 100 ár liðin frá því Haraldur Böðvarsson hóf atvinnurekstur á Akranesi. Af því tilefni var sett upp sýning um starfsemi fyrirtækisins frá upphafi. Hún er varðveitt í kjallara Haraldarhúss, glæsilegrar byggingar sem reist var við Vesturgötu 32 á Akranesi á árunum 1924-25. Við skoðum sýninguna og fræðumst um áhugaverða þætti úr sögu fyrirtækisins og Haraldarhúss. Haraldarhús Þá liggur leiðin í Þjóðarbókhlöðuna í Reykjavík en þar stendur yfir sýning um Ólafsdal, fyrsta landbúnaðarskóla landsins. Mikið er vitað um skólann og starfsemi hans þar sem Torfi Ólafsson upphafsmaður skólans lagði mikla áherslu á að skólasveinar héldu dagbækur. Þá voru flestöll verk sem unnin voru á staðnum skráð og námsmennirnir skrifuðu ritgerðir og handskrifuðu skólabækurnar sínar eftir frásögn Torfa. Ólafsdalur Garðyrkjustöðin Lambhagi hefur starfað frá því 1979. Þar eru ræktuð ýmiskonar salöt í stórum stíl. Þegar húsfreyjan á staðnum lýkur vinnudegi í gróðurhúsunum fer hún gjarnan út í sitt eigið litla gróðurhús. Þar ræktar hún ýmiskonar grænmeti sem ekki er í stóru húsunum. Við heimsækjum hana. Lambhagi Við höldum á Þjóðminjasafnið og skoðum Valþjófsstaðahurðina. Hún er frá um 1200 og var í kirkju á Valþjófsstað í Fljótsdal. Þó að hún sé rétt rúmir tveir metrar á hæð er talið að hún hafi upphaflega verið mun stærri. Hurðin er listilega útskorin og á efri hluta hennar er þekkt riddaraminni um manninn sem drepur dreka til að bjarga lífi ljónsins sem liggur síðan á gröf riddara síns. Þjóðminjasafn-gripur mánaðarins Við byrjum á spurningu dagsins að vanda og við spyrjum um Þjóðveldisbæinn. Hvar á landinu er bygging sem kölluð hefur verið þessu nafni? Hvenær var hún reist og af hvaða tilefni? Grunnmynd hvaða bæjarrústa hefur verið lögð til grundvallar? Að lokum: hvenær lagðist byggðarlagið þar sem bærinn stendur í eyði? Eldgos úr hvaða eldfjalli olli því? Fyrir mánuði síðan var bryddað upp á þeirri nýbreytni að leyfa hlustendum að spreyta sig á spurningunni og senda svörin á netfangið steinunnh@ruv.is eða Út um græna grundu, Rúv, Efstaleiti 1, 150 Reykjavík. Heppinn hlustandi fær bókina Endurfundir - fornleifarannsóknir styrktar af Kristnihátíðarsjóði 2001-2005. Þetta er ítarleg sýningarbók sem gefin var út í tengslum við samnefnda sýningu í Þjóðminjasafninu. Hún var í Myndasal Þjóðminjasafns Íslands 2009-2010. Útgerð á Akranesi, skráningar, Lambhagi og Valþjófstaðahurð. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.03.26.mp3 Sat, 26 Mar 2011 50:37 Síðasta laugardag tók Út um græna grundu þátt í þriðju gönguferðinni sem farin var í tilefni 100 ára afmælis Háskóla Íslands og nefndist hún Fæðuhringurinn í miðborg Reykjavíkur - saga matar frá landnámi til okkar daga. Nú er ætlunin að miðla til ykkar hlustendur góðir hluta af þeim fróðleik sem þarna kom fram . Það er gaman frá því að segja að all margir komu að máli við umsjónamann til að láta vita að þeir væru mættir vegna umfjöllunar í þættinum þá fyrr um morguninn Síðasta laugardag tók Út um græna grundu þátt í þriðju gönguferðinni sem farin var í tilefni 100 ára afmælis Háskóla Íslands og nefndist hún Fæðuhringurinn í miðborg Reykjavíkur - saga matar frá landnámi til okkar daga. Nú er ætlunin að miðla til ykkar hlustendur góðir hluta af þeim fróðleik sem þarna kom fram . Það er gaman frá því að segja að all margir komu að máli við umsjónamann til að láta vita að þeir væru mættir vegna umfjöllunar í þættinum þá fyrr um morguninn Matarhringurinn í miðbænum,grænmetisgarða, blóðvöllur og fl http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.03.19.mp3 Sat, 19 Mar 2011 50:42 í þættunum fræðumst við um sýn erlendra ferðamanna á náttúru landsins og hvernig þeir reyna að láta upplifun sína ríma við þá rómantísku mynd sem þeir hafa. við forvitnumst um minjastaði og fonleifar sem þar finnast, stöldrum við á áhugaverðri sýningu um fyrsta bændaskóla landsins sem var í Ólafsdal og heyrum af spennandi gönguferð um miðbæinn þar sem matur verður í forgrunni . í þættunum fræðumst við um sýn erlendra ferðamanna á náttúru landsins og hvernig þeir reyna að láta upplifun sína ríma við þá rómantísku mynd sem þeir hafa. við forvitnumst um minjastaði og fonleifar sem þar finnast, stöldrum við á áhugaverðri sýningu um fyrsta bændaskóla landsins sem var í Ólafsdal og heyrum af spennandi gönguferð um miðbæinn þar sem matur verður í forgrunni . Ævintýralandið Ísland, minjastaðir, Ólafsdalur og matarganga http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.03.12.mp3 Sat, 12 Mar 2011 50:31 Við fræðumst um uppbyggingu ferðaþjónustu á Vestfjörðum í tengslum við heitar laugar. Höldum síðan til Malaga á Spáni en þar er yngsta Picassosafnið. Þá fræðumst við um spennandi rannókn á því hvernig ferðamenn upplifa landið okkar og ljúkum þættinum á sýningu um Ólafsdal í Þjóðarbókhlöðunni. Við fræðumst um uppbyggingu ferðaþjónustu á Vestfjörðum í tengslum við heitar laugar. Höldum síðan til Malaga á Spáni en þar er yngsta Picassosafnið. Þá fræðumst við um spennandi rannókn á því hvernig ferðamenn upplifa landið okkar og ljúkum þættinum á sýningu um Ólafsdal í Þjóðarbókhlöðunni. Vatnavinir Vestfjarða, Picassosafn, upplifun ferðamanna og Ólafsdalur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.02.05.mp3 Sat, 05 Mar 2011 50:41 Við fræðumst um uppbyggingu ferðaþjónustu á Vestfjörðum í tengslum við heitar laugar. Höldum síðan til Malaga á Spáni en þar er yngsta Picassosafnið. Þá fræðumst við um spennandi rannókn á því hvernig ferðamenn upplifa landið okkar og ljúkum þættinum á sýningu um Ólafsdal í Þjóðarbókhlöðunni.ag Við fræðumst um uppbyggingu ferðaþjónustu á Vestfjörðum í tengslum við heitar laugar. Höldum síðan til Malaga á Spáni en þar er yngsta Picassosafnið. Þá fræðumst við um spennandi rannókn á því hvernig ferðamenn upplifa landið okkar og ljúkum þættinum á sýningu um Ólafsdal í Þjóðarbókhlöðunni.ag Vatnavinir Vestfjarða, Picassosafn, upplifun ferðamanna og Ólafsdalur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.03.05.mp3 Sat, 05 Mar 2011 50:40 Spennandi verkefni Vatnavina um Heilsulandið Ísland , heimsókn í kvikmyndaver og spennandi átök, rof í landi og þolmörk ferðamanna gagnvart slíku og bættir hlutir á þjóðminjasafninu er efni þáttarins í dag Spennandi verkefni Vatnavina um Heilsulandið Ísland , heimsókn í kvikmyndaver og spennandi átök, rof í landi og þolmörk ferðamanna gagnvart slíku og bættir hlutir á þjóðminjasafninu er efni þáttarins í dag Heilsulandið Ísland, Mini Hollywood, þolmörk og stagbættur jakki http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.02.26.mp3 Sat, 26 Feb 2011 49:49 Í þættinum fræðumst við um rannsóknir á hálendi Íslands, stöldrum við í spænskri eyðimörk sem hefur verið bakgrunnur margra kvikmynda, fræðumst um verk áhugverðs steinssmiðs og fylgjumst með krufningu kríuunga Í þættinum fræðumst við um rannsóknir á hálendi Íslands, stöldrum við í spænskri eyðimörk sem hefur verið bakgrunnur margra kvikmynda, fræðumst um verk áhugverðs steinssmiðs og fylgjumst með krufningu kríuunga Hálendið, eyðimörk á Spáni, steinmyndir og kría http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.02.19.mp3 Sat, 19 feb 2011 í þættunum beinum við athyglinni að lífsafkomu fólks á Elgonfjalli í Úganda og Kenýja. Fræðumst um höggmyndalist og steinsmiði, hverfum í huganum til borgarinnar Hilo á Hawaii eyju og heyrum af slæmu ástandi göngustíga í Þórsmörk. í þættunum beinum við athyglinni að lífsafkomu fólks á Elgonfjalli í Úganda og Kenýja. Fræðumst um höggmyndalist og steinsmiði, hverfum í huganum til borgarinnar Hilo á Hawaii eyju og heyrum af slæmu ástandi göngustíga í Þórsmörk. Kenya, höggvið í stein, Hilo og göngustígar í Þórsmörk Sat, 12 Feb 2011 50:16 í þættunum beinum við athyglinni að lífsafkomu fólks á Elgonfjalli í Úganda og Kenýja. Fræðumst um höggmyndalist og steinsmiði, hverfum í huganum til borgarinnar Hilo á Hawaii eyju og heyrum af slæmu ástandi göngustíga í Þórsmörk. í þættunum beinum við athyglinni að lífsafkomu fólks á Elgonfjalli í Úganda og Kenýja. Fræðumst um höggmyndalist og steinsmiði, hverfum í huganum til borgarinnar Hilo á Hawaii eyju og heyrum af slæmu ástandi göngustíga í Þórsmörk. Kenya, höggvið í stein, Hilo og göngustígar í Þórsmörk http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.01.12.mp3 Sat, 12 Feb 2011 50:31 Í þættinum heyrum við af áhugaverðum rannsóknum á því hvernig erlendir feðamenn hafa haft áhrif á viðhorf okkar til náttúrunnar. Forvitnumst um þýðingu á bókinni Uppruni tegundanna eftir Darwin, fræðumst um störf og menntun steinsmiða sem og spennandi námskeið fyrir landverði. Í þættinum heyrum við af áhugaverðum rannsóknum á því hvernig erlendir feðamenn hafa haft áhrif á viðhorf okkar til náttúrunnar. Forvitnumst um þýðingu á bókinni Uppruni tegundanna eftir Darwin, fræðumst um störf og menntun steinsmiða sem og spennandi námskeið fyrir landverði. Áhugaverð náttúra, þróunarkenningin, steinsmíði og landvarðanámskeið http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.02.05.mp3 Sat, 05 Feb 2011 50:31 Í þættinum heyrum við af bókinni Uppruni tegundanna og áhrifum hennar, forvitnumst um heimsþing um sjófugla sem haldið var nýverið sem og votlendi á Íslandi og væntanlegan votlendisdag og höldum síðan til Afríku og fræðumst um landnýtingu og umhverfisstjórnun. Í þættinum heyrum við af bókinni Uppruni tegundanna og áhrifum hennar, forvitnumst um heimsþing um sjófugla sem haldið var nýverið sem og votlendi á Íslandi og væntanlegan votlendisdag og höldum síðan til Afríku og fræðumst um landnýtingu og umhverfisstjórnun. Uppruni tegundanna, sjófuglaþing, votlendisdagur og Afríka http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.01.29.mp3 Sat, 29 Jan 2011 50:12 að eru rétt 200 ár frá því að náttúrufræðingurinn Darwin fæddist. Við heyrum af þessum merkilega manni. Þá fræðumst við um íslenska sveppi og ný sveppanöfn og um grænt Reykjavíkurkort og græn fyrirtæki í borginni. Að lokum höldum við út í Hafnafjarðarhraun til að leita að rjúpu. að eru rétt 200 ár frá því að náttúrufræðingurinn Darwin fæddist. Við heyrum af þessum merkilega manni. Þá fræðumst við um íslenska sveppi og ný sveppanöfn og um grænt Reykjavíkurkort og græn fyrirtæki í borginni. Að lokum höldum við út í Hafnafjarðarhraun til að leita að rjúpu. Darwin, græn fyrirtæki, sveppanöfn og rjúp http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.01.22.mp3 Sat, 22 Jan 2011 50:12 Í þættinum er fræðst um byggð og byggðaþróun á Akranesi og gluggað í grænt kort af Reykjavík sem sýnir fyrirtæki í borginni sem hafa græn viðmið. Þá er forvitnast um ýmsa áhugaverða sveppi á landinu sem og nemendur í Landgræðsluskóla Sameinuðu Þjóðanna. Í þættinum er fræðst um byggð og byggðaþróun á Akranesi og gluggað í grænt kort af Reykjavík sem sýnir fyrirtæki í borginni sem hafa græn viðmið. Þá er forvitnast um ýmsa áhugaverða sveppi á landinu sem og nemendur í Landgræðsluskóla Sameinuðu Þjóðanna. Gamla Akranes, grænt kort, sveppaflóran og landgræðslunám http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.01.15.mp3 Sat, 15 Jan 2011 50:03 Í þættinum fræðumst við um nýstofnaðan landgræðsluskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi, heyrum af ferðamannanýlendum í Dóminíska lýðveldinu, sögur um uppruna kaffisins og dauða Ingimundar gamla landnámsmanns í Vatnsdal. Í þættinum fræðumst við um nýstofnaðan landgræðsluskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi, heyrum af ferðamannanýlendum í Dóminíska lýðveldinu, sögur um uppruna kaffisins og dauða Ingimundar gamla landnámsmanns í Vatnsdal. Landgræðsla, ferðamannanýlendur, kaffi og dauði Ingimundar gamla. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.01.08.mp3 Sat, 08 Jan 2011 48:23 Í þættinum höldum við norður í Ábæ Skagafirði og heimsækjum litla sérsæða steinkirkju, stöldrum við fyrir framan baðstofuna á Þjóðminjasafninu og hugleiðum líf í slíkum vistarverum og fræðumst um lífið í Dóminíska lýðveldinu þar sem lífsgleðin ræður ríkjum þrátt fyrir fátækt. Við heimsækjun Ábæjarkirkja sem er að öllum líkindum ein minnsta steinkirkja landsins. Bærinn Ábær er á eystri bakka Austari-Jökulsár og hefur verið í eyði síðan 1941. Kirkja sem var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni var vígð 1922 en hann teiknaði til dæmis líka útihús við Miklabæ í Skagafirði. Það er sérstætt að koma að þessari litlu einmana kirkju og þó að hún sé ekki stór eða reisuleg er samt ákveðin reisn yfir henni þarna í eyðidalnum. Þá liggur leiðin í Þjóðminjasafnið. Þar hittum við safnakennarana og setjumt fyrir framan eftirgerð af gamalli íslenskri baðstofu sem er þarna á safninu. Við spjöllum saman um lífið í svona vistarverum, myrkrið, kvöldvökur, jólakerti og fleira og heyrum af viðhorfum barnanna sem heimsækja safnið til þessa veruleika barna fortíðarinnar. Þá höldum við út fyrir landsteinana alla leið til Dóminíska lýðveldisins. Þar finnst fólki kerti ekkert sérlega jólaleg, þau minna á myrkur og ljósleysi. Margir þar í landi búa við mikinn skort en eru samt brosandi og lífsglaðir þar sem þeir láta hverjum degi nægja sína þjáningu og brosa og dansa. Að lokum er örstutt jólasaga af sömu slóðum og er hún er gott dæmi um hvað það er mikið sælla að gefa en þiggja. En fyrst er það spurning dagsins að vanda. Spurt er um íslensku jólasveinana. Hvað heita þeir, hver eru einkenni hvers og eins og í hvaða röð koma þeir? Í þættinum höldum við norður í Ábæ Skagafirði og heimsækjum litla sérsæða steinkirkju, stöldrum við fyrir framan baðstofuna á Þjóðminjasafninu og hugleiðum líf í slíkum vistarverum og fræðumst um lífið í Dóminíska lýðveldinu þar sem lífsgleðin ræður ríkjum þrátt fyrir fátækt. Við heimsækjun Ábæjarkirkja sem er að öllum líkindum ein minnsta steinkirkja landsins. Bærinn Ábær er á eystri bakka Austari-Jökulsár og hefur verið í eyði síðan 1941. Kirkja sem var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni var vígð 1922 en hann teiknaði til dæmis líka útihús við Miklabæ í Skagafirði. Það er sérstætt að koma að þessari litlu einmana kirkju og þó að hún sé ekki stór eða reisuleg er samt ákveðin reisn yfir henni þarna í eyðidalnum. Þá liggur leiðin í Þjóðminjasafnið. Þar hittum við safnakennarana og setjumt fyrir framan eftirgerð af gamalli íslenskri baðstofu sem er þarna á safninu. Við spjöllum saman um lífið í svona vistarverum, myrkrið, kvöldvökur, jólakerti og fleira og heyrum af viðhorfum barnanna sem heimsækja safnið til þessa veruleika barna fortíðarinnar. Þá höldum við út fyrir landsteinana alla leið til Dóminíska lýðveldisins. Þar finnst fólki kerti ekkert sérlega jólaleg, þau minna á myrkur og ljósleysi. Margir þar í landi búa við mikinn skort en eru samt brosandi og lífsglaðir þar sem þeir láta hverjum degi nægja sína þjáningu og brosa og dansa. Að lokum er örstutt jólasaga af sömu slóðum og er hún er gott dæmi um hvað það er mikið sælla að gefa en þiggja. En fyrst er það spurning dagsins að vanda. Spurt er um íslensku jólasveinana. Hvað heita þeir, hver eru einkenni hvers og eins og í hvaða röð koma þeir? Ábæjarkirkja, baðstofujól, Dóminíska lýðveldið og sælla að gef http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.12.18.mp3 sat, 18 dec 2010 46:59 Í þættinum fræðumst við um falleg gömul hús í miðbænum sem leigð eru ferðamönnum. Fræðumst um fugl ýlis sem er músarindill en þrátt fyrir smæð sína þreyir hann hér þorrann og góuna. Við skoðum síðan langþráða sveppabók með miklum sveppaáhugamanni og gluggum í kafla um sveppanytjar. Margir ferðamenn sækjast eftir að búa í heimagistingu og gjarnan í gömlum húsum í gömlum hverfum sem eiga sína sögu og sál. Slíkt stendur eflaust víða til boða hér á landi. Einn slíkur staður er gistiheimilið Forsæla á Grettisgötu. Þar hafa eigendur gert upp nokkur hús sem gestum standa til boða. Þau búa sjálf í einu þeirra á veturna en á sumrin þegar mest er umleikis flytja þau niður í kjallara og eru þar til staðar fyrir gesti sína. Við heyrum af því. Þá liggur leiðin í Náttúrufræðistofu Kópavogs en allt þetta ár hafa menn þar á bæ valið fugl mánaðarins og er þá miðað við gömlu mánaðaheitin. Samkvæmt því er nú mánuðurinn ýlir og lýkur honum 20.-27. desember. Eins og búast mátti við varð fyrir valinu fugl sem er hér staðfugl og lifir af snjóa og vetrarhörkur. Þetta er músarrindill sem hvorki er mjög áberandi né þekktur en svo sannarlega verður allrar athygli, við fræðumst um hann. Nú í haust kom út einstaklega ýtarleg bók um íslenska sveppi en höfundurinn, Helgi Hallgrímsson náttúrufræðingur á Egilsstöðum, hefur unnið að verkinu allt frá árinu 1990. Í bókinni er farið yfir það helsta sem tengist sveppum hérlendis, svo sem mat- og eitursveppi, ræktun matsveppa, sögu svepparannsókna hérlendis og fjölmörgum íslenskum tegundum lýst í máli og myndum, með áherslu á nytjasveppi og sveppi er geta skaðað fólk, dýr, ræktaðar plöntur eða matvæli. Við heyrum í áhugasömum sveppaáhugamanni sem hefur beðið lengi eftir þessari bók. Þá er gluggað í bókina. Þar má finna ýmsan fróðleik um sveppanytjar fyrr og nú og hollustu sveppa. Í sumum heimshlutum hafa sveppir verið nýttir til manneldis frá örófi alda, svo sem í löndum eins og Asíu, Kína, Suður- og Austur-Evrópu. Hins vegar fór sveppaneysla ekki að tíðkast á Norðurlöndum nema í Finnlandi fyrr en líða tók á 19. öld. En við byrjum á spurningu dagsins og tengjum hana umræðuefni dagsins. Hverjir eru minnstu og stærstu fuglar landsins og hvað heitir stærsti sveppur sem fundist hefur á Íslandi? Í þættinum fræðumst við um falleg gömul hús í miðbænum sem leigð eru ferðamönnum. Fræðumst um fugl ýlis sem er músarindill en þrátt fyrir smæð sína þreyir hann hér þorrann og góuna. Við skoðum síðan langþráða sveppabók með miklum sveppaáhugamanni og gluggum í kafla um sveppanytjar. Margir ferðamenn sækjast eftir að búa í heimagistingu og gjarnan í gömlum húsum í gömlum hverfum sem eiga sína sögu og sál. Slíkt stendur eflaust víða til boða hér á landi. Einn slíkur staður er gistiheimilið Forsæla á Grettisgötu. Þar hafa eigendur gert upp nokkur hús sem gestum standa til boða. Þau búa sjálf í einu þeirra á veturna en á sumrin þegar mest er umleikis flytja þau niður í kjallara og eru þar til staðar fyrir gesti sína. Við heyrum af því. Þá liggur leiðin í Náttúrufræðistofu Kópavogs en allt þetta ár hafa menn þar á bæ valið fugl mánaðarins og er þá miðað við gömlu mánaðaheitin. Samkvæmt því er nú mánuðurinn ýlir og lýkur honum 20.-27. desember. Eins og búast mátti við varð fyrir valinu fugl sem er hér staðfugl og lifir af snjóa og vetrarhörkur. Þetta er músarrindill sem hvorki er mjög áberandi né þekktur en svo sannarlega verður allrar athygli, við fræðumst um hann. Nú í haust kom út einstaklega ýtarleg bók um íslenska sveppi en höfundurinn, Helgi Hallgrímsson náttúrufræðingur á Egilsstöðum, hefur unnið að verkinu allt frá árinu 1990. Í bókinni er farið yfir það helsta sem tengist sveppum hérlendis, svo sem mat- og eitursveppi, ræktun matsveppa, sögu svepparannsókna hérlendis og fjölmörgum íslenskum tegundum lýst í máli og myndum, með áherslu á nytjasveppi og sveppi er geta skaðað fólk, dýr, ræktaðar plöntur eða matvæli. Við heyrum í áhugasömum sveppaáhugamanni sem hefur beðið lengi eftir þessari bók. Þá er gluggað í bókina. Þar má finna ýmsan fróðleik um sveppanytjar fyrr og nú og hollustu sveppa. Í sumum heimshlutum hafa sveppir verið nýttir til manneldis frá örófi alda, svo sem í löndum eins og Asíu, Kína, Suður- og Austur-Evrópu. Hins vegar fór sveppaneysla ekki að tíðkast á Norðurlöndum nema í Finnlandi fyrr en líða tók á 19. öld. En við byrjum á spurningu dagsins og tengjum hana umræðuefni dagsins. Hverjir eru minnstu og stærstu fuglar landsins og hvað heitir stærsti sveppur sem fundist hefur á Íslandi? Forsæla, músarrindill, sveppabók og sveppanytjar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.12.11.mp3 Sat, 11 dec 2010 47:53 þættinum setjumst við niður hjá íbúa á Grettisgötu og fræðumst um lífið í götunni fyrr á árum, skoðum átta áhugaverð sögukort af landinu og fræðumst um heilaga Barböru og kapelluna í Kapelluhrauni í tilefni þess að 4. desember er dagur þessa dýrlings. 1. Við Grettisgötu í Reykjavík er mikið af fallegum gömlum timburhúsum og hafa margir núverandi eigenda lagt mikið á sig til að gera þau sem best upp. Þá er líka mikill áhugi í götunni fyrir að safna upplýsingum um sögu götunnar og fólkið sem hefur búið þar fyrr og nú. 2. Sögukort Íslands eru átta ný kort sem segja sögu Íslands í máli og myndum. Á þeim er saga og arfleifð Íslands og landshlutanna kynnt frá landnámi og fram á 20. öld. Eitt kortanna sýnir allt landið en hin sjö eru af jafnmörgum landshlutum: Suðvesturlandi, Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra, Austurlandi og Suðurlandi. Við fræðumst um þessi kort 3. Að lokum fræðumst við um Heilaga Barböru því í dag, 4. desember, er dagur þessa katþólska dýrlings. Þegar þennan dag bar síðast upp á laugardag, árið 2004, var þátturinn Út um græna grundu helgaður þessum dýrlingi. Í þættinum í dag fáum við að heyra hluta af því sem þá var flutt. 4. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins . 1 desember, fullveldisdagur þjóðarinnar, er ný liðinn. Við spyrjum, hvenær fékk þjóðin fullveldi og hvað fólst í því? Fyrir fullveldisdaginn var efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu en þátttaka var dræm, meðal annars vegna skæðrar veiki sem þá geisaði. Hvaða veiki var þetta og hvaða áhrif hafði hún á íbúa Reykjavíkur og þjóðina alla? Fyrr á árinu létu náttúruöflin svo sannarlega finna fyrir sér. Hvernig gerðu þau það og hvenær á árinu? þættinum setjumst við niður hjá íbúa á Grettisgötu og fræðumst um lífið í götunni fyrr á árum, skoðum átta áhugaverð sögukort af landinu og fræðumst um heilaga Barböru og kapelluna í Kapelluhrauni í tilefni þess að 4. desember er dagur þessa dýrlings. 1. Við Grettisgötu í Reykjavík er mikið af fallegum gömlum timburhúsum og hafa margir núverandi eigenda lagt mikið á sig til að gera þau sem best upp. Þá er líka mikill áhugi í götunni fyrir að safna upplýsingum um sögu götunnar og fólkið sem hefur búið þar fyrr og nú. 2. Sögukort Íslands eru átta ný kort sem segja sögu Íslands í máli og myndum. Á þeim er saga og arfleifð Íslands og landshlutanna kynnt frá landnámi og fram á 20. öld. Eitt kortanna sýnir allt landið en hin sjö eru af jafnmörgum landshlutum: Suðvesturlandi, Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra, Austurlandi og Suðurlandi. Við fræðumst um þessi kort 3. Að lokum fræðumst við um Heilaga Barböru því í dag, 4. desember, er dagur þessa katþólska dýrlings. Þegar þennan dag bar síðast upp á laugardag, árið 2004, var þátturinn Út um græna grundu helgaður þessum dýrlingi. Í þættinum í dag fáum við að heyra hluta af því sem þá var flutt. 4. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins . 1 desember, fullveldisdagur þjóðarinnar, er ný liðinn. Við spyrjum, hvenær fékk þjóðin fullveldi og hvað fólst í því? Fyrir fullveldisdaginn var efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu en þátttaka var dræm, meðal annars vegna skæðrar veiki sem þá geisaði. Hvaða veiki var þetta og hvaða áhrif hafði hún á íbúa Reykjavíkur og þjóðina alla? Fyrr á árinu létu náttúruöflin svo sannarlega finna fyrir sér. Hvernig gerðu þau það og hvenær á árinu? Húsin í götunni, sögukort og heilög Barbara og Kapelluhraun http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.12.04.mp3 Sat, 04 dec 2010 50:18 Í þættinum heyrum við sögu fallegra og vel varðveittra húsa við Grettisgötu, fræðumst um myndun móbergs og jarðfræði Reykjadals, hittum að máli tvær hressar konur sem reka fyrirtækið ,,Alltaf gaman" á Akranesi og forvitnumst um árbók bæjarins sem gefin hefur verið út í 10 ár. Húsaraðirnar beggja vegna Grettisgötu milli Vitastígs og Frakkastígs eru skilgreindar sem timburhúsareitur. Talið er að þar sé að finna flest timburhús í upprunalegri mynd á litlu svæði í Reykjavík. Sú kynslóð sem nú býr í götunni hefur lagt mikið á sig við að gera húsin upp. Við heyrum af upplýsingasöfnun um húsin í götunni. Þá er haldið upp í Reykjadal á Hellisheiði í fylgd með jarðfræðingum sem fræða áhugasamt göngufólk um berg sem myndast undir jökli. Ef þrýstingurinn er mikill myndast bólstraberg, kvikan springur ekki en eins og sprautast út og bólstrar eða pylsur hlaðast upp . Ef þrýstingurinn er mjög lítill verða hinsvegar gufusprengingar í vatninu þegar það hitnar. Við heyrum meira um það en höldum síðan upp á Akranes. Hvernig væri að bregða sér þangað með vinum eða vinnufélögum og taka þátt í skemmtilegum ratleik um bæinn. Tvær stöllur þar í bæ hafa stofnað með sér fyrirtæki sem þær kalla ,,Alltaf gaman" og er markmiðið að standa fyrir fjölbreyttri afþreyingu, leikjum og þrautum fyrir litla og stóra hópa, bæði á Skaganum og utan hans. Við heyrum af því. Árbók Akraness er 10 ára. Akurnesingar tóku ritinu strax vel og hafa haldið mikilli tryggð við það. Í því er yfirlit yfir það helsta sem gerst hefur á Skaganum á tímabilinu. Uppbyggingin er sambland af sagnfræði , blaðamennsku og tímariti. Nútíminn á mikið pláss í ritinu en þar eru einnig viðtöl og greinar um sitt hvað sem tengist gömlum tíma. Við heyrum af því. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Sauðárkrók. Hvað heitir fjallið sem bærinn stendur undir og nefnið þekkta þjóðsögu sem tengist því? Úti fyrir landi er eyja sem upprunalega var lifandi kýr samkvæmt þjóðsögunni. Hvað heitir hún og hvernig er sagan um myndun hennar? Fræg sögupersóna hafðist við í eyjunni og lét þar lífið. Hver var það og hve lengdi dvaldi viðkomandi í eyjunni? Guðmundur góði var þarna að störfum. Nefnið tvö örnefni sem tengjast veru hann í eynni. Í þættinum heyrum við sögu fallegra og vel varðveittra húsa við Grettisgötu, fræðumst um myndun móbergs og jarðfræði Reykjadals, hittum að máli tvær hressar konur sem reka fyrirtækið ,,Alltaf gaman" á Akranesi og forvitnumst um árbók bæjarins sem gefin hefur verið út í 10 ár. Húsaraðirnar beggja vegna Grettisgötu milli Vitastígs og Frakkastígs eru skilgreindar sem timburhúsareitur. Talið er að þar sé að finna flest timburhús í upprunalegri mynd á litlu svæði í Reykjavík. Sú kynslóð sem nú býr í götunni hefur lagt mikið á sig við að gera húsin upp. Við heyrum af upplýsingasöfnun um húsin í götunni. Þá er haldið upp í Reykjadal á Hellisheiði í fylgd með jarðfræðingum sem fræða áhugasamt göngufólk um berg sem myndast undir jökli. Ef þrýstingurinn er mikill myndast bólstraberg, kvikan springur ekki en eins og sprautast út og bólstrar eða pylsur hlaðast upp . Ef þrýstingurinn er mjög lítill verða hinsvegar gufusprengingar í vatninu þegar það hitnar. Við heyrum meira um það en höldum síðan upp á Akranes. Hvernig væri að bregða sér þangað með vinum eða vinnufélögum og taka þátt í skemmtilegum ratleik um bæinn. Tvær stöllur þar í bæ hafa stofnað með sér fyrirtæki sem þær kalla ,,Alltaf gaman" og er markmiðið að standa fyrir fjölbreyttri afþreyingu, leikjum og þrautum fyrir litla og stóra hópa, bæði á Skaganum og utan hans. Við heyrum af því. Árbók Akraness er 10 ára. Akurnesingar tóku ritinu strax vel og hafa haldið mikilli tryggð við það. Í því er yfirlit yfir það helsta sem gerst hefur á Skaganum á tímabilinu. Uppbyggingin er sambland af sagnfræði , blaðamennsku og tímariti. Nútíminn á mikið pláss í ritinu en þar eru einnig viðtöl og greinar um sitt hvað sem tengist gömlum tíma. Við heyrum af því. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Sauðárkrók. Hvað heitir fjallið sem bærinn stendur undir og nefnið þekkta þjóðsögu sem tengist því? Úti fyrir landi er eyja sem upprunalega var lifandi kýr samkvæmt þjóðsögunni. Hvað heitir hún og hvernig er sagan um myndun hennar? Fræg sögupersóna hafðist við í eyjunni og lét þar lífið. Hver var það og hve lengdi dvaldi viðkomandi í eyjunni? Guðmundur góði var þarna að störfum. Nefnið tvö örnefni sem tengjast veru hann í eynni. Timburhús, jarðfræði Reykjadals, ,,Alltaf gaman" og Akranes http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.11.27.mp3 sat, 27 Nov 2010 49:33 Við heyrum af spennandi gönguferðum gönguhópsins Stígs, skoðum efri hæðina í Nesstofu sem var lengst af skipt milli tveggja fjölskyldna, ræðum við indverska konu á Akranesi sem saknar hátíðanna í Indlandi og heyrum af söfnun upplýsinga um gömul hús við Grettisgötu. Það er úr nógu að velja fyrir þá fjölmörgu gönguhópa sem fara um landið á sumrin. Gönguhópurinn Stígur hefur meðal annars gengið um Rauðasand og Látrabjarg og svokallaðan brúðkaupshring á Snæfjallaströnd. Hópurinn hefur lent í ýmiss konar veðri og telur mikilvægt að vera alltaf með varaáætlun. Síðastliðið sumar lá leiðin í Kerlingarfjöll. Húsið á Nesi við Seltjörn var byggt upp úr 1760. Til að byrja með bjó landlæknir þar einn og sá um lyfsölu auk lækninga. Þegar Björn Jónsson var skipaður apótekari á Íslandi árið 1772 varð tvíbýli í Nesi og lengst af bjuggu tvær fjölskyldur í húsinu. Af Seltjarnarnesi liggur leiðin upp á Akranes. Þar eins og víðar á landinu býr fólk af ýmsu þjóðerni. Hjá Rauða krossinum á Akranesi vinnur kona sem kemur alla leið frá Kalkútta í Indlandi. Hún er doktor í lífeðlisfræði og starfaði um tíma hjá Íslenskri erfðagreinungu. Hún heimsækir fjölskylduna reglulega en segist helst sakna hinna líflegu og litríku hátíða Indverja. Á menningarnótt í Reykjavík er lögð áhersla á að borgarbúar taki þátt í að skapa hátíð á götum og torgum. Árið 2009 var þemað ,,Húsin í bænum". Þá var unnin dagskrá sem fjallaði um margbreytileika húsanna og sérstöðu, fegurð þeirra og sál. Við heyrum hvernig hús við Grettisgötu voru kynnt. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins. Við höldum vestur á Strandir og spyrjum um Djúpuvík og Drangsnes. Við hvaða fjörð stendur Djúpavík, hvenær hófst þar fyrst síldarsöltun og hvenær voru þær byggingar reistar sem nú standa? Þá að Drangsnesi: við hvaða fjörð stendur bærinn, af hverju er nafn byggðarlagsins dregið og hvaða eyja er þar úti fyrir landi? Við heyrum af spennandi gönguferðum gönguhópsins Stígs, skoðum efri hæðina í Nesstofu sem var lengst af skipt milli tveggja fjölskyldna, ræðum við indverska konu á Akranesi sem saknar hátíðanna í Indlandi og heyrum af söfnun upplýsinga um gömul hús við Grettisgötu. Það er úr nógu að velja fyrir þá fjölmörgu gönguhópa sem fara um landið á sumrin. Gönguhópurinn Stígur hefur meðal annars gengið um Rauðasand og Látrabjarg og svokallaðan brúðkaupshring á Snæfjallaströnd. Hópurinn hefur lent í ýmiss konar veðri og telur mikilvægt að vera alltaf með varaáætlun. Síðastliðið sumar lá leiðin í Kerlingarfjöll. Húsið á Nesi við Seltjörn var byggt upp úr 1760. Til að byrja með bjó landlæknir þar einn og sá um lyfsölu auk lækninga. Þegar Björn Jónsson var skipaður apótekari á Íslandi árið 1772 varð tvíbýli í Nesi og lengst af bjuggu tvær fjölskyldur í húsinu. Af Seltjarnarnesi liggur leiðin upp á Akranes. Þar eins og víðar á landinu býr fólk af ýmsu þjóðerni. Hjá Rauða krossinum á Akranesi vinnur kona sem kemur alla leið frá Kalkútta í Indlandi. Hún er doktor í lífeðlisfræði og starfaði um tíma hjá Íslenskri erfðagreinungu. Hún heimsækir fjölskylduna reglulega en segist helst sakna hinna líflegu og litríku hátíða Indverja. Á menningarnótt í Reykjavík er lögð áhersla á að borgarbúar taki þátt í að skapa hátíð á götum og torgum. Árið 2009 var þemað ,,Húsin í bænum". Þá var unnin dagskrá sem fjallaði um margbreytileika húsanna og sérstöðu, fegurð þeirra og sál. Við heyrum hvernig hús við Grettisgötu voru kynnt. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins. Við höldum vestur á Strandir og spyrjum um Djúpuvík og Drangsnes. Við hvaða fjörð stendur Djúpavík, hvenær hófst þar fyrst síldarsöltun og hvenær voru þær byggingar reistar sem nú standa? Þá að Drangsnesi: við hvaða fjörð stendur bærinn, af hverju er nafn byggðarlagsins dregið og hvaða eyja er þar úti fyrir landi? Gönguhópurinn Stígur, Nesstofa, Indverji á Akranesi og Grettisgata. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.11.20.mp3 Sat, 20 nov 2010 49:59 Í þættinum skoðum við meðal annars gamla málningu og húsaskipan í Nesstofu og heyrum af skemmtilegri gönguferð og fallegu hverasvæði í Kerlingafjöllum. Þá fræðumst við um íslensku skinnskóna og blauta fætur og forvitnumst um lundann sem dvelur nú langt suður af Íslandi. Nes við Seltjörn sem var teiknað af danska hirðarkitektinum Jakob Fortling og reist á árunum 1760-1762 er eitt af elstu húsum landsins. Þjóðminjasafnið hefur látið gera húsið upp í upphaflegri mynd en víða má þó sjá mörg lög af málningu eða veggfóðri á veggjunum og hvernig íslenskt grágrýti er bundið saman með dönsku kalki. Síðastliðið sumar fór gönguhópurinn Stígur í ævintýralega gönguferð kringum Kerlingarfjöll. Gist var í Skíðaskálanum í Kerlingarfjöllum og nýjum fjallaskálum í Kisubotnum og við Klakk. Félagarnir, sem allir voru konur, skoðuðu hverasvæðið í Sléttaskarði sem er það er fallegasta sem þær hafa séð á landinu og böðuðu sig í fjallalækjum í veðurblíðunni. Á fótunum höfðu göngukonurnar væntanlega volduga gönguskó en í aldaraðir gengu forfeður okkar í þunnum heimasaumuðum skinnskóm. Slíkir skór voru notaðir allt fram undir 1930-40. Þessir skór höfðu þann megingalla að menn voru alltaf blautir í fæturna. Því varð algjör bylting þegar gúmmískór komu á markaðinn. Fugl gormánaðar hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs er lundi en hann hefur verið nýttur hérlendis um langan tíma. Nú þegar veiðitímabilinu er lokið eru fuglarnir komnir á vetrarstöðvar úti á miðju Atlantshafi, langt suður af Íslandi. Lundastofninn hefur lengi verið stærsti fuglastofninn hér við land. Undanfarið hefur varpið þó gengið illa vegna fæðubrests sem rakinn er til hruns í sandsílastofninum, einkum sunnanlands. Við heyrum af lundanum. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Djúpavog og nágrenni hans. Við hvaða fjörð stendur bærinn? Hvenær hófst verslun á Djúpavogi og hversu gamalt er elsta verslunarhús staðarins? Í húsinu eru söfn um tvo merka menn. Hverjir eru þeir? Að lokum: hvaða eyja er úti fyrir landinu og af hverju er nafn hennar dregið? Í þættinum skoðum við meðal annars gamla málningu og húsaskipan í Nesstofu og heyrum af skemmtilegri gönguferð og fallegu hverasvæði í Kerlingafjöllum. Þá fræðumst við um íslensku skinnskóna og blauta fætur og forvitnumst um lundann sem dvelur nú langt suður af Íslandi. Nes við Seltjörn sem var teiknað af danska hirðarkitektinum Jakob Fortling og reist á árunum 1760-1762 er eitt af elstu húsum landsins. Þjóðminjasafnið hefur látið gera húsið upp í upphaflegri mynd en víða má þó sjá mörg lög af málningu eða veggfóðri á veggjunum og hvernig íslenskt grágrýti er bundið saman með dönsku kalki. Síðastliðið sumar fór gönguhópurinn Stígur í ævintýralega gönguferð kringum Kerlingarfjöll. Gist var í Skíðaskálanum í Kerlingarfjöllum og nýjum fjallaskálum í Kisubotnum og við Klakk. Félagarnir, sem allir voru konur, skoðuðu hverasvæðið í Sléttaskarði sem er það er fallegasta sem þær hafa séð á landinu og böðuðu sig í fjallalækjum í veðurblíðunni. Á fótunum höfðu göngukonurnar væntanlega volduga gönguskó en í aldaraðir gengu forfeður okkar í þunnum heimasaumuðum skinnskóm. Slíkir skór voru notaðir allt fram undir 1930-40. Þessir skór höfðu þann megingalla að menn voru alltaf blautir í fæturna. Því varð algjör bylting þegar gúmmískór komu á markaðinn. Fugl gormánaðar hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs er lundi en hann hefur verið nýttur hérlendis um langan tíma. Nú þegar veiðitímabilinu er lokið eru fuglarnir komnir á vetrarstöðvar úti á miðju Atlantshafi, langt suður af Íslandi. Lundastofninn hefur lengi verið stærsti fuglastofninn hér við land. Undanfarið hefur varpið þó gengið illa vegna fæðubrests sem rakinn er til hruns í sandsílastofninum, einkum sunnanlands. Við heyrum af lundanum. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Djúpavog og nágrenni hans. Við hvaða fjörð stendur bærinn? Hvenær hófst verslun á Djúpavogi og hversu gamalt er elsta verslunarhús staðarins? Í húsinu eru söfn um tvo merka menn. Hverjir eru þeir? Að lokum: hvaða eyja er úti fyrir landinu og af hverju er nafn hennar dregið? Gamalt hús, Sléttaskarð, skinnskór, og lundi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.11.13.mp3 Sat, 13 Nov 2010 50:41 Í þættinum heyrum við í fuglaljósmyndara sem leggur mikið á sig til að vinna traust fugla og fræðumst um Nesstofu sem var í þjóðbraut þegar hún var reist árið 1761. þá er spjallað við ungan jarðfræðing sem er að rannsaka Reykjaneshrygginn og spjallað við hressar konur sem gengu kringum Kerlingafjöll í sumar. Í þættinum heyrum við í fuglaljósmyndara sem leggur mikið á sig til að vinna traust fugla og fræðumst um Nesstofu sem var í þjóðbraut þegar hún var reist árið 1761. þá er spjallað við ungan jarðfræðing sem er að rannsaka Reykjaneshrygginn og spjallað við hressar konur sem gengu kringum Kerlingafjöll í sumar. Að vinna traust fugla, lækningaminjasafn, Reykjaneshryggurinn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.11.06.mp3 Sat 06 Nov 2010 50:41 þættinum skoðum við Lækningaminjasafnið á Seltjarnarnesi, heyrum sögur að Ábæjarskottu, en hún er einn af magnaðri draugum landsins, Skoðum kolssýru laugar og uppsprettur í Reykjadal og fræðumst um fuglaljósmyndun. þættinum skoðum við Lækningaminjasafnið á Seltjarnarnesi, heyrum sögur að Ábæjarskottu, en hún er einn af magnaðri draugum landsins, Skoðum kolssýru laugar og uppsprettur í Reykjadal og fræðumst um fuglaljósmyndun. Nesstofa, Ábæjarskotta, Reykjadalur og fuglaljósmynd http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.10.30.mp3 Sat, 30 Oct 2010 50:41 þættinum er haldið að Þrístöpum í Austur Húnavatnssýslu og fræðst um síðustu aftöku á landinu. Þá er staldrað við á Þjóðminjasafni Ísland og fræðst um 50 ára afmæli Þjóðháttadeildar og nú Þjóðháttasafnsins. Næst víkur sögunni að stórtækum framkvæmdum í náttúru landsins en þar virðist ekki alltaf vera gengið um sem skyldi og að loku fræðumst við um ferðir til Nepal. þættinum er haldið að Þrístöpum í Austur Húnavatnssýslu og fræðst um síðustu aftöku á landinu. Þá er staldrað við á Þjóðminjasafni Ísland og fræðst um 50 ára afmæli Þjóðháttadeildar og nú Þjóðháttasafnsins. Næst víkur sögunni að stórtækum framkvæmdum í náttúru landsins en þar virðist ekki alltaf vera gengið um sem skyldi og að loku fræðumst við um ferðir til Nepal. Þrístapar, þjóðháttasafn, jarðminjar í kreppu og Nepal http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.10.23.mp3 Sat, 23 Oct 2010 50:08 þættinum fræðumst við um ræktun ávaxtatrjáa á leikskólalóð. Heimsækjum Þórdísarlund og heyrum af Þórdísi Ingimundardóttur. Förum niður í fjöru til að skoða lóu í vetrarbúningi og höldum í göngu í Fossafjöllunum í Wasingtonfylki í Bandaríkjunum þættinum fræðumst við um ræktun ávaxtatrjáa á leikskólalóð. Heimsækjum Þórdísarlund og heyrum af Þórdísi Ingimundardóttur. Förum niður í fjöru til að skoða lóu í vetrarbúningi og höldum í göngu í Fossafjöllunum í Wasingtonfylki í Bandaríkjunum Ávaxtatré, Þórdísarlundur, lóan og Fossafjöllin http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.10.16.mp3 Sat, 16 Oct 2010 49:59 Í þættinum skoðum við spennandi kolsýrulaugar í Klambragili á Hellisheiði, fræðumst um kenningar um myndun Vatnsdalshóla og skriðuföll úr Vatnsdalsfjalli, forvitnumst um lyfjagerð og skráðar lækningajurtir og heyrum af starfi kaffibónda í Kólumbíu. Í þættinum skoðum við spennandi kolsýrulaugar í Klambragili á Hellisheiði, fræðumst um kenningar um myndun Vatnsdalshóla og skriðuföll úr Vatnsdalsfjalli, forvitnumst um lyfjagerð og skráðar lækningajurtir og heyrum af starfi kaffibónda í Kólumbíu. Kolsýrulaugar, Vatnsdalshólar, kaffibændur og lyfjagerð http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.10.09_.mp3 Sat, 09 Oct 2010 51:06 Í þættinum fræðumst við um gróður og orku á Hellisheiðinni, skoðum merkar minjar um þinghald á Þingnesi við Elliðavatn og áhugaverða muni á Lyfjafræðisafni Íslands. Að síðustu er það fróðleikur um kaffi og kaffiræktun. Í þættinum fræðumst við um gróður og orku á Hellisheiðinni, skoðum merkar minjar um þinghald á Þingnesi við Elliðavatn og áhugaverða muni á Lyfjafræðisafni Íslands. Að síðustu er það fróðleikur um kaffi og kaffiræktun. Hverahlíð, Þingnes, lyfjafræðisafn og kaffiræktun http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.10.02.mp3 Sat, 02 Oct 2010 50:37 Hverafuglar, menningarminjar, ræktunartilraunir og heiðargróður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.09.25.mp3 Sat, 25 sept. 2010 50:03 Í þættinum er fræðst um safnhaugagerð í Grasagarðinum í Reykjavík, skoðaðar jurtir sem notaðar voru til lækninga og matar á 18. og 19. öld og forvitnast um lífið í Honolulu og fræðst um hinn glæsilega fugl himbrima. Í þættinum er fræðst um safnhaugagerð í Grasagarðinum í Reykjavík, skoðaðar jurtir sem notaðar voru til lækninga og matar á 18. og 19. öld og forvitnast um lífið í Honolulu og fræðst um hinn glæsilega fugl himbrima. Safnhaugur, matjurtarækt, Honolulu og himbrimi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.09.18.mp3 Sat, 18 sept. 2010 50:21 Í þættinum skoðum við steinhæðaplöntur í grasagarðinum í Reykjavík, heyrum af gestafjölda í Perlunni, skoðum gamla sjúkrastofu frá Berklahælinu á Vífilsstöðum, fræðumst um spennandi jarðfræði Hawaii og forvitnumst um tilurð nýs urtagarðs að Nesi við Seltjörn. Í þættinum skoðum við steinhæðaplöntur í grasagarðinum í Reykjavík, heyrum af gestafjölda í Perlunni, skoðum gamla sjúkrastofu frá Berklahælinu á Vífilsstöðum, fræðumst um spennandi jarðfræði Hawaii og forvitnumst um tilurð nýs urtagarðs að Nesi við Seltjörn. Steinhæðaplöntur, Öskjuhlíð, sjúkrastofa, Hawaii og urtagarður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.09.11.mp3 Sat, 11 Sept 2010 50:55 Í þættinum fræðumst við um væntanlegan fuglagarð í Grasagarðinum, litumst um á vatnsverndarsvæðinu við Myllulækjartjörn, fylgjumst með gosi Stróks í Öskjuhlíðinni og heyrum sögur af Vífilsstöðum fyrir 100 árum en þann 5. september 1910 tók heilsuhælið þar til starfa. Í þættinum fræðumst við um væntanlegan fuglagarð í Grasagarðinum, litumst um á vatnsverndarsvæðinu við Myllulækjartjörn, fylgjumst með gosi Stróks í Öskjuhlíðinni og heyrum sögur af Vífilsstöðum fyrir 100 árum en þann 5. september 1910 tók heilsuhælið þar til starfa. Fuglagarður,Myllulækjartjörn, Strókur,Vífilsstaðir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.09.04.mp3 Sat, 04 Sep 2010 50:55 Við fræðumst um gönguleiðir með vötnum og hlíðum í Garðabæ. Skoðum innsiglingavörðu á Ásfjalli í Hafnarfirði, virðum fyrir okkur útsýnið af bæjarhólnum á Elliðavatni og heyrum af húsönd við Svartárkot og víðar. Við fræðumst um gönguleiðir með vötnum og hlíðum í Garðabæ. Skoðum innsiglingavörðu á Ásfjalli í Hafnarfirði, virðum fyrir okkur útsýnið af bæjarhólnum á Elliðavatni og heyrum af húsönd við Svartárkot og víðar. Útivistarsvæði, innsiglingarvarða, Elliðavatn og húsönd http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.08.28.mp3 Sat, 28 Aug 2010 50:55 Í þættinum virðum við fyrir okkuð útsýnið af Ásfjalli í Hafnarfirði, spjöllum við hressa menn á Hvammstanga fræðumst um fugl heyanna sen er spóinn og fræðumst um hveri og jarðfræði á Ölkelduhálsi Í þættinum virðum við fyrir okkuð útsýnið af Ásfjalli í Hafnarfirði, spjöllum við hressa menn á Hvammstanga fræðumst um fugl heyanna sen er spóinn og fræðumst um hveri og jarðfræði á Ölkelduhálsi Ásfjall, á Hvammstanga, spói og Ölkelduháls http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.08.21..mp3 Sat, 21 Aug 2010 50:59 Í þættinum í dag heyrum við af áhugsömum ferðamönnum sem leita uppi eldvirk svæði vítt og breitt um heiminn. Stöldrum við á nytjamarkaði á Hvammstanga sem hefur yfirskriftina „Einsmanns rusl er annars gull“ og heyrum af spennandi ritgerð sem fjallar um náttúrusýn Íslendinga og Indverja. Að lokum er svo farið í ratleik í Hafnarfirði. Í þættinum í dag heyrum við af áhugsömum ferðamönnum sem leita uppi eldvirk svæði vítt og breitt um heiminn. Stöldrum við á nytjamarkaði á Hvammstanga sem hefur yfirskriftina „Einsmanns rusl er annars gull“ og heyrum af spennandi ritgerð sem fjallar um náttúrusýn Íslendinga og Indverja. Að lokum er svo farið í ratleik í Hafnarfirði. Eldvirkni,nytjamarkaður,umhverfisvitund og ratleikur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.08.14.mp3 sat, 14 Aug 2010 49:06 Í þættinum er fræðumst um störf minjavarða vítt og breitt um landið og staldrað við í Húnavatnssýslum og forvitnast um ýmislegt skemmtilegt sem þar er hægt að gera. Þá liggur leiðin til Flateyrar en þar er harðfiskvinnsla sem hefur gamlar hefðir í heiðri og að lokum er það fróðleikur um skreið og verslun á fyrri öldum. Í þættinum er fræðumst um störf minjavarða vítt og breitt um landið og staldrað við í Húnavatnssýslum og forvitnast um ýmislegt skemmtilegt sem þar er hægt að gera. Þá liggur leiðin til Flateyrar en þar er harðfiskvinnsla sem hefur gamlar hefðir í heiðri og að lokum er það fróðleikur um skreið og verslun á fyrri öldum. Minjaverðir, Húnavatnssýslur, harðfiskur og skreið http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.08.07.mp3 Sat, 07 Aug 2010 50:38 Landnámsmennirnir höfðu ekki fyrr sest að hér á landi að þá fór að vanhaga um sitthvað sem sækja þurfti út fyrir landsteinana. Við forvitnumst um vaðmál, skreið og upphaf verslunar á landinu. Eins og nafnið bendir til þá voru Þingeyrar í Austur Húnavatnssýslu þingstaður til forna. Nú stendur þar reisuleg kirkja reist af Ásgeiri Einarssyni alþingismanni Við heimsækjum Þingeyrarkirkju. Og fræðumst síðan þum þau ýmsu vankvæði sem eru fólgin í að stika leiðir yfir ísilögð svæði. Að lokum fræðumst við um spennandi leiðsögn sem nú er hægt að fá í símann sinn. Landnámsmennirnir höfðu ekki fyrr sest að hér á landi að þá fór að vanhaga um sitthvað sem sækja þurfti út fyrir landsteinana. Við forvitnumst um vaðmál, skreið og upphaf verslunar á landinu. Eins og nafnið bendir til þá voru Þingeyrar í Austur Húnavatnssýslu þingstaður til forna. Nú stendur þar reisuleg kirkja reist af Ásgeiri Einarssyni alþingismanni Við heimsækjum Þingeyrarkirkju. Og fræðumst síðan þum þau ýmsu vankvæði sem eru fólgin í að stika leiðir yfir ísilögð svæði. Að lokum fræðumst við um spennandi leiðsögn sem nú er hægt að fá í símann sinn. Upphaf verslunar, Þingeyrarkirkja, stikur og leiðsögn í síma http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.07.31.mp3 Sat, 31 Jul. 2010 50:33 Í þættinum er farið í heimsókn í kaffihúsið Hlöðuna á Hvammstanga en þar var upphaflega fjós og hlaða. Þá er haldið á Fimmvörðuháls og forvitnast um stikurnar sem voru í snjónum efst á hálsinum. Þaðan er haldið út á Laugarnes og fræðst um sögu og menningu. Að lokum er það heimsókn í Þakgil og gönguferð upp á Mælifell Í þættinum er farið í heimsókn í kaffihúsið Hlöðuna á Hvammstanga en þar var upphaflega fjós og hlaða. Þá er haldið á Fimmvörðuháls og forvitnast um stikurnar sem voru í snjónum efst á hálsinum. Þaðan er haldið út á Laugarnes og fræðst um sögu og menningu. Að lokum er það heimsókn í Þakgil og gönguferð upp á Mælifell Hlaðan, Fimmvörðuháls, Laugarnes og Þakgil http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.07.24.mp3 Sat, 24 Jul 2010 Í þættinum er litast um á Laugarnesi og rifjað upp sitthvað fróðlegt sem tengist þeim stað. Síðan er haldið í fyrrum verslun Sigurðar Pálmasonar á Hvammstanga en þar má nú sjá myndband um seli og fleira þeim tengt á Selastri Íslands. Í næsta húsi er svo skemmtilegt verslunarminjasafn og handverksbúð sem nefnist Bardúsa. Að lokum fræðumst við um maríuerlu sem er fugl sólmánaðar. Í þættinum er litast um á Laugarnesi og rifjað upp sitthvað fróðlegt sem tengist þeim stað. Síðan er haldið í fyrrum verslun Sigurðar Pálmasonar á Hvammstanga en þar má nú sjá myndband um seli og fleira þeim tengt á Selastri Íslands. Í næsta húsi er svo skemmtilegt verslunarminjasafn og handverksbúð sem nefnist Bardúsa. Að lokum fræðumst við um maríuerlu sem er fugl sólmánaðar. Selir , Bardúsa Hvammstanga, Laugarnes og sagan og maríuerla sat, 17 Jul 2010 49:53 Í þættinum er forvitnast um landslag, aðstöðu, veðurfar og fleira í Kerlingafjöllum og haldið áfram að skoða gróður og virða fyrir sér eyjarnar úti fyrir ströndum Laugarness. Þá liggur leiðin að Elliðavatni en þar fannst nýverið aldar gömul brú á eins og hálfs metra dýpi í vatninu. Að lokum er staldrað við á Selasetrinu á Hvammstanga sem kom ferðamanni svo sannarlega á óvart. Í þættinum er forvitnast um landslag, aðstöðu, veðurfar og fleira í Kerlingafjöllum og haldið áfram að skoða gróður og virða fyrir sér eyjarnar úti fyrir ströndum Laugarness. Þá liggur leiðin að Elliðavatni en þar fannst nýverið aldar gömul brú á eins og hálfs metra dýpi í vatninu. Að lokum er staldrað við á Selasetrinu á Hvammstanga sem kom ferðamanni svo sannarlega á óvart. Tindar og litadýrð, Laugarnes og Viðey, Elliðavatn og Selasetur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.07.10.mp3 Sat, 10 Jul 2010 50:20 Í þættunum forvitnumst við um merkingu fornminja og pinna sem finna má víða á landinu sem stendur friðlýstar minjar við fræðumst líka um Kerlingafjöll og góða aðstöðu þar fyrir ferðamenn. Einnig er gengið um Laugarnesið til að skoða blóm, fugla og ústýni og forvitnast um spennandi málverk af eldgosum sem sjá má í eldfjallasafninu í Stykkishólmi. Í þættunum forvitnumst við um merkingu fornminja og pinna sem finna má víða á landinu sem stendur friðlýstar minjar við fræðumst líka um Kerlingafjöll og góða aðstöðu þar fyrir ferðamenn. Einnig er gengið um Laugarnesið til að skoða blóm, fugla og ústýni og forvitnast um spennandi málverk af eldgosum sem sjá má í eldfjallasafninu í Stykkishólmi. Minjar, Kerlingarfjöll, náttúra Laugarness og Eldfjallasafn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.07.03.mp3 Sat, 03 Jul 2010 50:49 þættinum fræðumst við um alaskalúpínu sem þessa dagana litar hæðir og og mela víða á landinu heiðbláum lit. Litast eru um á fyrrum landsvæði Ræktunarstöðvar Reykjavíkur sem Grasagarður Reykjavíkur er nú að skipuleggja og fræðst um spennandi hljóðleiðsögn hægt er um menn og hús á Flateyri. Að lokum er forvitnast um sögu Heiðmerkur sem átti sextíu ára afmæli í gær. þættinum fræðumst við um alaskalúpínu sem þessa dagana litar hæðir og og mela víða á landinu heiðbláum lit. Litast eru um á fyrrum landsvæði Ræktunarstöðvar Reykjavíkur sem Grasagarður Reykjavíkur er nú að skipuleggja og fræðst um spennandi hljóðleiðsögn hægt er um menn og hús á Flateyri. Að lokum er forvitnast um sögu Heiðmerkur sem átti sextíu ára afmæli í gær. Alaskalúpína, trjásafn, Flateyri og Heiðmörk http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.06.26.mp3 Sat, 26 Jun 2010 50:45 Í þættinum er farið yfir upphaf Vatnsdælasögu. Sagan hefst í Noregi en gerist síðan að miklu leiti í Vatnsdalnum. Þá eru heimsótt gróðurhús og vermireitir í Grasagarinum í Reykjavík, fræðst um ólíkt eðli gosefna á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli og skoðaður gróður á Laugarnesi í tilefni af degi hinna villtu blóma. Í þættinum er farið yfir upphaf Vatnsdælasögu. Sagan hefst í Noregi en gerist síðan að miklu leiti í Vatnsdalnum. Þá eru heimsótt gróðurhús og vermireitir í Grasagarinum í Reykjavík, fræðst um ólíkt eðli gosefna á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli og skoðaður gróður á Laugarnesi í tilefni af degi hinna villtu blóma. Ingimundur gamli, grasagarður, Eyjafjallajökull og gróður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.06.12.mp3 Sat, 12 Jun 2010 50:57 Í þættinum er fræðst um hestarækt á bænum Hofi í Vatnsdal og farið yfir upphaf Vatnsdælasögu . Sagan hefst í Noregi en gerist síðan að mesu leiti í Vatnsdal . Þá er fræðst um þögnina og kyrðina sem þeir upplifa er ganga um Arnarvatnsheiði og endað á fróðleik um áhugavert gönguleiðakort sem gefið hefur verið út í Garðabæ Í þættinum er fræðst um hestarækt á bænum Hofi í Vatnsdal og farið yfir upphaf Vatnsdælasögu . Sagan hefst í Noregi en gerist síðan að mesu leiti í Vatnsdal . Þá er fræðst um þögnina og kyrðina sem þeir upplifa er ganga um Arnarvatnsheiði og endað á fróðleik um áhugavert gönguleiðakort sem gefið hefur verið út í Garðabæ Ferðaþjónusta og hestarækt, Vatnsdælasaga ,utan alfaraleiða og gengið í Garðabæ http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.06.05.mp3 Sat, 05 Jun 2010 50:38 Í þættinum er sagt frá skemmtilegri gönguferð yfir Arnarvatnsheiði og staldrað við á bænum hofi í Vatnsdal og fræðst um búskað sögustaði og ferðaþjónustu. Þá er gluggað í nýtt kort af sögustöðum Vatnsdælu og forvitnast um væntanlegan Reykjagarð á Reykjanesi þar sem lögð verður áhersla á jarðfræðilega og náttúrufræðilega- fjölbreyttni. Í þættinum er sagt frá skemmtilegri gönguferð yfir Arnarvatnsheiði og staldrað við á bænum hofi í Vatnsdal og fræðst um búskað sögustaði og ferðaþjónustu. Þá er gluggað í nýtt kort af sögustöðum Vatnsdælu og forvitnast um væntanlegan Reykjagarð á Reykjanesi þar sem lögð verður áhersla á jarðfræðilega og náttúrufræðilega- fjölbreyttni. Arnavatnsheiði, Hof í Vatnsdal.Vatnsdælasaga og Reykjanesgarður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.05.29.mp3 Sat, 29 May 2010 50:04 Í þættinum er fræðst um mikilvægi þess að skipuleggja ferðamannastaði þannig að þeir geti tekið við þeim gestum sem þar fara um ,fræðst um Vestfirði sem hingað til hafa orðið svolítið útundan hjá ferðamönnum ,rakin leiðin sem farin er þegar gengin er svokölluð Vatnaleið og rætt um ferðaþjónstu á Suðurlandi í námunda við eldgos. Í þættinum er fræðst um mikilvægi þess að skipuleggja ferðamannastaði þannig að þeir geti tekið við þeim gestum sem þar fara um ,fræðst um Vestfirði sem hingað til hafa orðið svolítið útundan hjá ferðamönnum ,rakin leiðin sem farin er þegar gengin er svokölluð Vatnaleið og rætt um ferðaþjónstu á Suðurlandi í námunda við eldgos. Spánn, krían, fuglamerkingar og spennandi ferðaframboð http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.05.22.mp3 Sat, 22 May 2010 50:29 Í þættunum er fjallað um breytingar á friðlýstum svæðum og skort á lögum hvað það varðar, þörf á nýjum gönguleiðum á hálendinu og skipulag þeirra og ný ferðaþaþjónustufyrirtæki og gönguferðir á Vestfjörðum og í Svarfaðardal. Í þættunum er fjallað um breytingar á friðlýstum svæðum og skort á lögum hvað það varðar, þörf á nýjum gönguleiðum á hálendinu og skipulag þeirra og ný ferðaþaþjónustufyrirtæki og gönguferðir á Vestfjörðum og í Svarfaðardal. Breytingar á friðlýstum svæðum, hálendisleiðir og gönguferðir á Vestfjörðum og í Svarfaðardal http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.05.15.mp3 Sat, 15 May 2010 50:32 Í þættinum er fræðst um mikilvægi þess að skipuleggja ferðamannastaði þannig að þeir geti tekið við þeim gestum sem þar fara um ,fræðst um Vestfirði sem hingað til hafa orðið svolítið útundan hjá ferðamönnum ,rakin leiðin sem farin er þegar gengin er svokölluð Vatnaleið og rætt um ferðaþjónstu á Suðurlandi í námunda við eldgos. Í þættinum er fræðst um mikilvægi þess að skipuleggja ferðamannastaði þannig að þeir geti tekið við þeim gestum sem þar fara um ,fræðst um Vestfirði sem hingað til hafa orðið svolítið útundan hjá ferðamönnum ,rakin leiðin sem farin er þegar gengin er svokölluð Vatnaleið og rætt um ferðaþjónstu á Suðurlandi í námunda við eldgos. Skipulag ferðamannastaða, Vestfirðir, Vatnaleiðin og eldgos og ferðaþjónusta http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.05.08.mp3 sat, 08 May 2010 49:04 Í þættinum fræðumst við um fjalllendið milli Mýra og Dala og hetjur, kotbændur og sorglega atburði þaðan. Heyrum af síðustu dögum Helgu fögru. Afdrifaríku eldgosi á eyjunni Montserrat í Karíbahafinu sem enn er virkt og spennandi ferðalagi vegna öskuskýsins frá Íslandi. Í þættinum fræðumst við um fjalllendið milli Mýra og Dala og hetjur, kotbændur og sorglega atburði þaðan. Heyrum af síðustu dögum Helgu fögru. Afdrifaríku eldgosi á eyjunni Montserrat í Karíbahafinu sem enn er virkt og spennandi ferðalagi vegna öskuskýsins frá Íslandi. Langavatnsdalur, Helga fagra, Montserrat og ævintýraferð. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.05.01.mp3 Sat, 01 May 2010 49:51 , Þátturinn er að þessu sinni helgaður margæsinni, fargesti sem hefur hér viðkomu á þeið sinni til og frá varpstöðvunum í heimsskautahéruðum NA-Kanada. Farið er með fuglafræðingnum Guðmundi A. Guðmundssyni í reglubundna talningaferð á innnasejum frá Seltjarnarnesi að Hvaleyrirartjörn í Hafnarfirði en hann hefur talið fugla á þessu svæði undanfarin 10 ár. Á meðan ekið er milli staða gefst góður tími til að ræða sitt hvað er varðar lífshætti fuglanna, vetrastöðvar, varp, merkingar og fleira. , Þátturinn er að þessu sinni helgaður margæsinni, fargesti sem hefur hér viðkomu á þeið sinni til og frá varpstöðvunum í heimsskautahéruðum NA-Kanada. Farið er með fuglafræðingnum Guðmundi A. Guðmundssyni í reglubundna talningaferð á innnasejum frá Seltjarnarnesi að Hvaleyrirartjörn í Hafnarfirði en hann hefur talið fugla á þessu svæði undanfarin 10 ár. Á meðan ekið er milli staða gefst góður tími til að ræða sitt hvað er varðar lífshætti fuglanna, vetrastöðvar, varp, merkingar og fleira. Margæsir á Álftanesi, vetrarstöðvar, farleiðir, sumarstöðvar, merkingar og margt fleira um margæsina http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.04.24.mp3 Sat, 24 Apr 2010 49:58 Í þættinum fræðumst við um hrafninn sem er með fyrstur fuglum til að verpa á vorin, leiðir til að heimsækja Þjórsárver og nokkrar náttúruperlur á landinu. Þá er hugað að því hvernig hægt er að skipuleggja ferðamannastaði svo að þeir þoli þann fjölda gesta sem á þá sækja. Að lokum er svo forvitnast um nýja gönguleiðabók um Vatnaleiðina. Í þættinum fræðumst við um hrafninn sem er með fyrstur fuglum til að verpa á vorin, leiðir til að heimsækja Þjórsárver og nokkrar náttúruperlur á landinu. Þá er hugað að því hvernig hægt er að skipuleggja ferðamannastaði svo að þeir þoli þann fjölda gesta sem á þá sækja. Að lokum er svo forvitnast um nýja gönguleiðabók um Vatnaleiðina. Krummi, náttúruperlur, Álftavatn og Vatnaleiðin http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.04.17.mp3 Sat, 17 Apr 2010 51:05 Í þættinum heyrum við af miklum umsvifum Frakka og fleiri þjóða í Haukadal við Dýrafjörð. Fræðumst um það hvernig fjölmörg íslensk fjöll hafa orðið til vegna samspils elds og íss, forvitnumst um ævintýralegar gönguferðir í Þjórsárver og skoðum íslenska herbergið í Norðurlandasafninu í Seattle. Þegar farinn er vegurinn út fyrir nes frá Arnarfirði til Dýrafjarðar er oft talað um að fara Svalvoga. Á þessu nesi er Haukadalur, sögusvið Gíslasögu Súrsonar. Þar höfðu Frakkar mikil umsvif á seinni hluta 18. aldar og sóttu um að fá að setja þar á fót 5000 manna fiskimannabæ. En herraþjóðin Danir höfnuðu bóninni vegna þrýstings frá Bretum. Við heyrum meira af því. Í þættinum heyrum við af miklum umsvifum Frakka og fleiri þjóða í Haukadal við Dýrafjörð. Fræðumst um það hvernig fjölmörg íslensk fjöll hafa orðið til vegna samspils elds og íss, forvitnumst um ævintýralegar gönguferðir í Þjórsárver og skoðum íslenska herbergið í Norðurlandasafninu í Seattle. Þegar farinn er vegurinn út fyrir nes frá Arnarfirði til Dýrafjarðar er oft talað um að fara Svalvoga. Á þessu nesi er Haukadalur, sögusvið Gíslasögu Súrsonar. Þar höfðu Frakkar mikil umsvif á seinni hluta 18. aldar og sóttu um að fá að setja þar á fót 5000 manna fiskimannabæ. En herraþjóðin Danir höfnuðu bóninni vegna þrýstings frá Bretum. Við heyrum meira af því. Haukadalur, eldur og ís, Þjórsárver og íslenska herbergið http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.04.10.mp3 Sat, 10 Apr 2010 50:45 Keldudalur við Dýrafjörð er nú í eyði og hefur verið óbyggður síðan 1987. Börn síðasta ábúandans, átta að tölu, sóttu skóla í Haukadal en þangað eru 5 kílómetrar og vegurinn löngum lokað vegna snjóa. Reynt var að koma allri þungavöru heim á bæ á haustin en haframjölssekkirnir vógu 50 kíló. Annað þurfti iðulega að bera á bakinu. Við fræðumst um hvernig var að alast upp á svona stað. Þá er gluggað í Íslandsklukkuna en þar er mjög skemmtilegar lýsingar á því hvernig danski konungurinn hagnaðist á Íslandsverluninni og byggði hallir og hélt veislur fyrir gróðann. Hann seldi kaupmönnum réttinn til verslunarinnar og fékk alltaf allt sitt því honum var greitt uppsett verð. Kaupmenn gátu grætt á tá og fingri en þar sem kílóverðið á Íslandskorninu var alltaf það sama var eflaust freystandi að senda lélegt og ódýrt korn til landsins ef það var uppskerubrestur heima fyrir. Við heyrum af því. Síðan er haldið út á Reykjanes til að skoða spennandi stað sem nefnist Katlahraun. Þegar ekið er eftir vegi sem liggur að Selatöngum, fornrum verbúðum við suður ströndina, er Katlahraun á hægri hönd. Þarna hefur hraunið runnið í sjó fram og myndað kyngimagnaðar borgir, skúta og súlur. Að lokum liggur leiðin til Seattle, þar á vesturströnd Bandaríkjanna býr fjöldinn allur af Íslendingum sem hafa sest að af ýmsum ástæðum. Auk þess flutti fjöldinn allur af Vestur-íslendingum þangað fyrir og eftir aldamótin 1900. Íslendingarnir mynduðu með sér sterkt samfélag og bjuggu flestir í borgarhverfi sem nenfist Ballard ásamt innflytjendum frá öðrum Norðurlöndum. Í gamla barnaskóla hverfisins hefur verið sett á fót norrænt safn með munum frá öllum Norðulöndunum . Við heyrum í nokkrum Íslendingum þar. En byrjum á spurningu dagsins og höldum austur á Þingvöll. Þar er svokallaður heiðursgrafreitur eða þjóðargrafreitur. Við spyrjum hvar er hann, hvenær var hann gerður og hverjir hafa verið grafnir þar? Keldudalur við Dýrafjörð er nú í eyði og hefur verið óbyggður síðan 1987. Börn síðasta ábúandans, átta að tölu, sóttu skóla í Haukadal en þangað eru 5 kílómetrar og vegurinn löngum lokað vegna snjóa. Reynt var að koma allri þungavöru heim á bæ á haustin en haframjölssekkirnir vógu 50 kíló. Annað þurfti iðulega að bera á bakinu. Við fræðumst um hvernig var að alast upp á svona stað. Þá er gluggað í Íslandsklukkuna en þar er mjög skemmtilegar lýsingar á því hvernig danski konungurinn hagnaðist á Íslandsverluninni og byggði hallir og hélt veislur fyrir gróðann. Hann seldi kaupmönnum réttinn til verslunarinnar og fékk alltaf allt sitt því honum var greitt uppsett verð. Kaupmenn gátu grætt á tá og fingri en þar sem kílóverðið á Íslandskorninu var alltaf það sama var eflaust freystandi að senda lélegt og ódýrt korn til landsins ef það var uppskerubrestur heima fyrir. Við heyrum af því. Síðan er haldið út á Reykjanes til að skoða spennandi stað sem nefnist Katlahraun. Þegar ekið er eftir vegi sem liggur að Selatöngum, fornrum verbúðum við suður ströndina, er Katlahraun á hægri hönd. Þarna hefur hraunið runnið í sjó fram og myndað kyngimagnaðar borgir, skúta og súlur. Að lokum liggur leiðin til Seattle, þar á vesturströnd Bandaríkjanna býr fjöldinn allur af Íslendingum sem hafa sest að af ýmsum ástæðum. Auk þess flutti fjöldinn allur af Vestur-íslendingum þangað fyrir og eftir aldamótin 1900. Íslendingarnir mynduðu með sér sterkt samfélag og bjuggu flestir í borgarhverfi sem nenfist Ballard ásamt innflytjendum frá öðrum Norðurlöndum. Í gamla barnaskóla hverfisins hefur verið sett á fót norrænt safn með munum frá öllum Norðulöndunum . Við heyrum í nokkrum Íslendingum þar. En byrjum á spurningu dagsins og höldum austur á Þingvöll. Þar er svokallaður heiðursgrafreitur eða þjóðargrafreitur. Við spyrjum hvar er hann, hvenær var hann gerður og hverjir hafa verið grafnir þar? Keldudalur, Íslandsverslun, Katlahraun og Seattle http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.04.03.mp3 Sat, 03 Apr 2010 50:25 Ísland er jarðfræðilega einstakt það er í eðli sínu hluti af sjávarbotni og því öðruvísi en önnur lönd í heiminum. Við fræðumst um jarðfræði og leggjum svo leið okkar vestur í Svalvoga um veginn sem Elíaskjarna lagði fyrir 36 árum. Þá heyrum við af ævintýralegri hjólaferð Hollendings um Ísland og endum þáttinn úti á Reykjanesi en þar eru áhugaverðar menningarminjar sem vert er að vekja athygli á. Ísland er jarðfræðilega einstakt það er í eðli sínu hluti af sjávarbotni og því öðruvísi en önnur lönd í heiminum. Við fræðumst um jarðfræði og leggjum svo leið okkar vestur í Svalvoga um veginn sem Elíaskjarna lagði fyrir 36 árum. Þá heyrum við af ævintýralegri hjólaferð Hollendings um Ísland og endum þáttinn úti á Reykjanesi en þar eru áhugaverðar menningarminjar sem vert er að vekja athygli á. Möttulstrókur, Hrafnholur, hjólagarpur og menningarminjar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.03.27.mp3 Sat, 27 Mar 2010 50:16 Við höldum í Herðubreiðarlindir með hressum Útivistarfélögum sem lögðu þaðan upp í tólfta og næst síðasta áfanga í göngu sinni landshorna á milli. Síðasti áfanginn verður svo farinn nú í sumar. Úr Lindunum var gengið meðfram Lindaá, Grafarlandsá og síðan Jökulsá á Fjöllum og að Dettifossi vestanverðum. Þá var haldið í Vesturdal um Hljóðakletta og Rauðhóla og komið fram á brún Ásbyrgis ofan við Ástjörn. Við heyrum af þessari spennandi gönguferð. Hugum síðan að votlendi sem setur mikinn svip á íslenska náttúru og myndar samofið net frá fjörum og leirum, til mýra og flóa. Á síðari hluta síðustu aldar tók votlendi landsins miklum breytingum vegna framræslu og ræktunar. Flestar mýrar voru ræstar fram og lítið varð eftir af ósnortnu votlendi. Á síðasta ári þegar Ísland var með formennsku í Norðulandaráði var ákveðið að eitt af sameiginlegum verkefnum landanna yrði að endurheimta vistkerfi af ýmsu tagi, safna um þau upplýsingum og miðla þekkingu á milli landa. Þá liggur leiðin inn í Þjórsárver. Þar er sífreri og svokallaðar rústir og flár. Rústir eru mjög stórar þúfur og undir þeim er linsulaga klaki eða ís. Vegna sogpípukrafts sogast æ meira vatn upp svo hæðin stækkar stöðugt. Það kemur þó að því að ísinn bráðnar og hæðin fellur saman þá nefnist hún flá. Í Þjórsárverum er mikil gæsaparadís og þar má sjá fjölmargar leifar gæsarétta sem voru notaðar til að veiða gæsirnar í á meðan þær voru í sárum. Það var ekki fyrr en um miðja síðustu öld að fuglafræðingar í Bretlandi komust að því að stór hluti heiðagæsarinnar sem þar hefur vetursetu verpir í Þjórsárverum. Að lokum liggur leiðin til Þingeyrar. Þar heimsækjum við byggingu sem er skreytt með stórri mynd af skriðdreka og fyrir ofan stendur: Hér er gert við skriðdreka og fiðlur. Þar inni er bátur sem byrjað var að smíða fyrir 20 árum. Þar sem verkinu er ekki enn lokið gengur báturinn undir vinnuheitinu ,,Eilíbðin". Þegar hann verður tilbúinn er draumurinn að fara á honum til Færeyja og ef til vill enn lengra. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum upp í Botnsdal í Hvalfirði. Um dalinn rennur áin Botnsá. Úr hvað vatni rennur hún og hversu djúpt er það? Við spyrjum líka um nafn á fossi í ánni, hæð hans og hvað er sérstakt við hana. Við höldum í Herðubreiðarlindir með hressum Útivistarfélögum sem lögðu þaðan upp í tólfta og næst síðasta áfanga í göngu sinni landshorna á milli. Síðasti áfanginn verður svo farinn nú í sumar. Úr Lindunum var gengið meðfram Lindaá, Grafarlandsá og síðan Jökulsá á Fjöllum og að Dettifossi vestanverðum. Þá var haldið í Vesturdal um Hljóðakletta og Rauðhóla og komið fram á brún Ásbyrgis ofan við Ástjörn. Við heyrum af þessari spennandi gönguferð. Hugum síðan að votlendi sem setur mikinn svip á íslenska náttúru og myndar samofið net frá fjörum og leirum, til mýra og flóa. Á síðari hluta síðustu aldar tók votlendi landsins miklum breytingum vegna framræslu og ræktunar. Flestar mýrar voru ræstar fram og lítið varð eftir af ósnortnu votlendi. Á síðasta ári þegar Ísland var með formennsku í Norðulandaráði var ákveðið að eitt af sameiginlegum verkefnum landanna yrði að endurheimta vistkerfi af ýmsu tagi, safna um þau upplýsingum og miðla þekkingu á milli landa. Þá liggur leiðin inn í Þjórsárver. Þar er sífreri og svokallaðar rústir og flár. Rústir eru mjög stórar þúfur og undir þeim er linsulaga klaki eða ís. Vegna sogpípukrafts sogast æ meira vatn upp svo hæðin stækkar stöðugt. Það kemur þó að því að ísinn bráðnar og hæðin fellur saman þá nefnist hún flá. Í Þjórsárverum er mikil gæsaparadís og þar má sjá fjölmargar leifar gæsarétta sem voru notaðar til að veiða gæsirnar í á meðan þær voru í sárum. Það var ekki fyrr en um miðja síðustu öld að fuglafræðingar í Bretlandi komust að því að stór hluti heiðagæsarinnar sem þar hefur vetursetu verpir í Þjórsárverum. Að lokum liggur leiðin til Þingeyrar. Þar heimsækjum við byggingu sem er skreytt með stórri mynd af skriðdreka og fyrir ofan stendur: Hér er gert við skriðdreka og fiðlur. Þar inni er bátur sem byrjað var að smíða fyrir 20 árum. Þar sem verkinu er ekki enn lokið gengur báturinn undir vinnuheitinu ,,Eilíbðin". Þegar hann verður tilbúinn er draumurinn að fara á honum til Færeyja og ef til vill enn lengra. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum upp í Botnsdal í Hvalfirði. Um dalinn rennur áin Botnsá. Úr hvað vatni rennur hún og hversu djúpt er það? Við spyrjum líka um nafn á fossi í ánni, hæð hans og hvað er sérstakt við hana. Jökulsárgljúfur, endurheimt votlendis, heiðagæs og Þingeyri http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.03.20.mp3 Sat, 20 Mar 2010 51:01 þættinum heyrum við af spennandi gönguferð um Ódáðahraun, Öskju og Herðubreiðarlindir en þar voru hressir Útivistarfélagar á ferð síðasta sumar á leið frá Reykjanesi á Font á Langanesi. Í ferðinni var meðal annars farið um svo kallaðar Flæður sem er stórt svæði sem flæðir yfir á daginn, en fari menn nógu snemma af stað er hægt að komast þar um þurrum fótum. Af hálendinu liggur leiðin vestur í Breiðafjörð. Þótt ferðamenn heimsæki æ fleiri staði á landinu hefur Breiðafjörður og strendur hans dálítið gleymst. Þar er sannkallaður ævintýraheimur sem gaman er að skoða gangandi, á hjólum og jafnvel á kajökum. Heimamenn taka vel á móti ferðamönnum og fræða þá um landið og landshætti í samvinnu við fyrirtæki sem nefnir sig Út og vestur. Við heyrum af því. Þá fáum við örlitla mynd af einum af mörgum leiðsögumönnum landsins, Önnu Láru Friðriksdóttur, og þeim stöðum sem henni þykir vænst um. Hvannadalshnjúkur er henni minnisstæður enda var það fyrsta fjallið sem hún kleif og fyrsta upplifunin skiptir miklu um hvernig landsvæði festast í minni segir hún. En það er fleira fallegt en fjöll. Heiðar og mýrlendi búa oft yfir mikilli fegurð og jafnvel dulúð. Má þar nefna Arnarvatnsheiði og Þjórsárver. Færeyjar eru mjög skemmtilegt gönguland enda eyjarnar ekkert annað en samfella af fjallatoppum og tindum þó aðeins 10 séu hærri en 800 metrar. Þar er hvergi lengra til sjávar en 5 kílómetrar en á þeim stutta spotta geta verið ein 10 fjöll og hæðir. Það þarf töluverða útsjónarsemi til að finna bestu leiðirnar því á flestum stöðum er lítið undirlendi og hlíðarnar mjög sæbrattar. Heinesen sagði að Færeyjar væru bara nokkrir fjallatindar á hafsbotni en til allrar hamingju fyrir íbúana þá stæðu þeir aðeins upp úr sjávarfletinum. Við heyrum af gönguferðum í Færeyjum en byrjum að vanda á spurningu dagsins og við höldum norður í land. Fyrir allnokkru var reist mikið minjasafn við Skagafjörð til minningar um hóp fólks sem flutti af landi brott. Hvað heitir safnið og í hvaða þorpi er það? Þar er að finna eitt elsta hús sinnar tegundar á landinu? Hvaða hús er það og hversu gamalt er það? þættinum heyrum við af spennandi gönguferð um Ódáðahraun, Öskju og Herðubreiðarlindir en þar voru hressir Útivistarfélagar á ferð síðasta sumar á leið frá Reykjanesi á Font á Langanesi. Í ferðinni var meðal annars farið um svo kallaðar Flæður sem er stórt svæði sem flæðir yfir á daginn, en fari menn nógu snemma af stað er hægt að komast þar um þurrum fótum. Af hálendinu liggur leiðin vestur í Breiðafjörð. Þótt ferðamenn heimsæki æ fleiri staði á landinu hefur Breiðafjörður og strendur hans dálítið gleymst. Þar er sannkallaður ævintýraheimur sem gaman er að skoða gangandi, á hjólum og jafnvel á kajökum. Heimamenn taka vel á móti ferðamönnum og fræða þá um landið og landshætti í samvinnu við fyrirtæki sem nefnir sig Út og vestur. Við heyrum af því. Þá fáum við örlitla mynd af einum af mörgum leiðsögumönnum landsins, Önnu Láru Friðriksdóttur, og þeim stöðum sem henni þykir vænst um. Hvannadalshnjúkur er henni minnisstæður enda var það fyrsta fjallið sem hún kleif og fyrsta upplifunin skiptir miklu um hvernig landsvæði festast í minni segir hún. En það er fleira fallegt en fjöll. Heiðar og mýrlendi búa oft yfir mikilli fegurð og jafnvel dulúð. Má þar nefna Arnarvatnsheiði og Þjórsárver. Færeyjar eru mjög skemmtilegt gönguland enda eyjarnar ekkert annað en samfella af fjallatoppum og tindum þó aðeins 10 séu hærri en 800 metrar. Þar er hvergi lengra til sjávar en 5 kílómetrar en á þeim stutta spotta geta verið ein 10 fjöll og hæðir. Það þarf töluverða útsjónarsemi til að finna bestu leiðirnar því á flestum stöðum er lítið undirlendi og hlíðarnar mjög sæbrattar. Heinesen sagði að Færeyjar væru bara nokkrir fjallatindar á hafsbotni en til allrar hamingju fyrir íbúana þá stæðu þeir aðeins upp úr sjávarfletinum. Við heyrum af gönguferðum í Færeyjum en byrjum að vanda á spurningu dagsins og við höldum norður í land. Fyrir allnokkru var reist mikið minjasafn við Skagafjörð til minningar um hóp fólks sem flutti af landi brott. Hvað heitir safnið og í hvaða þorpi er það? Þar er að finna eitt elsta hús sinnar tegundar á landinu? Hvaða hús er það og hversu gamalt er það? Flæður, uppáhaldsstaðurinn, Út og vestur og fjallastígar Færeyja http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.03.13.mp3 Sat, 13 Mar 2010 51:00 Á slóðum útilegumanna í Nýjadal og Vonarskarði. Árið 2010, ár líffræðilegar fjölbreyttni. Fugl góu er fýll, hann verpir meðal annars í Hamrahlíðinni í Úlfarsfelli og að lokum er farið í heimsókn til frænda okkar í Færeyjum. Á slóðum útilegumanna í Nýjadal og Vonarskarði. Árið 2010, ár líffræðilegar fjölbreyttni. Fugl góu er fýll, hann verpir meðal annars í Hamrahlíðinni í Úlfarsfelli og að lokum er farið í heimsókn til frænda okkar í Færeyjum. Vonarskarð, ár líffræðilegrar fjölbreytni, Færeyjar og fýll http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.03.06.mp3 Sat, 06 Mar 2010 50:56 Við fræðumst um Norræna umhverfismerkið Svaninn sem þessa dagana fagnar 20 ára afmæli, heyrum af spennandi gönguferð yfir vatnsföll og jökulsporða og forvitnumst um hvað felst í skuldbindingum Íslands varðandi líffræðilega fjölbreytni. Að lokum er haldið til Hafnarfjarðar og fræðst um höll álfanna þar í bæ og sitt hvað um álfa, huldufólk og fleira. Við fræðumst um Norræna umhverfismerkið Svaninn sem þessa dagana fagnar 20 ára afmæli, heyrum af spennandi gönguferð yfir vatnsföll og jökulsporða og forvitnumst um hvað felst í skuldbindingum Íslands varðandi líffræðilega fjölbreytni. Að lokum er haldið til Hafnarfjarðar og fræðst um höll álfanna þar í bæ og sitt hvað um álfa, huldufólk og fleira. Umhverfismerkið Svanurinn, yfir Múlajökul, líffræðileg fjölbreytni og Hamarinn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.02.27.mp3 Sat, 27 Feb.2010 50:56 Við fræðumst um Norræna umhverfismerkið Svaninn sem þessa dagana fagnar 20 ára afmæli, heyrum af spennandi gönguferð yfir vatnsföll og jökulsporða og forvitnumst um hvað felst í skuldbindingum Íslands varðandi líffræðilega fjölbreytni. Að lokum er haldið til Hafnarfjarðar og fræðst um höll álfanna þar í bæ og sitt hvað um álfa, huldufólk og fleira. Við fræðumst um Norræna umhverfismerkið Svaninn sem þessa dagana fagnar 20 ára afmæli, heyrum af spennandi gönguferð yfir vatnsföll og jökulsporða og forvitnumst um hvað felst í skuldbindingum Íslands varðandi líffræðilega fjölbreytni. Að lokum er haldið til Hafnarfjarðar og fræðst um höll álfanna þar í bæ og sitt hvað um álfa, huldufólk og fleira. Umhverfismerkið Svanurinn, yfir Múlajökul, líffræðileg fjölbreytni og Hamarinn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.02.27.mp3 Sat, 27 Feb 2010 50:58 Í þættinum fylgjumst við með göngu hressra útivistarfélaga landshorna á milli og fræðumst síðan um Grikklandsvinafélagið og námskeið um Grikkland og sögu þess sem haldið er í samvinnu við félagið. Þá forvitnumst við um ullarframleiðslu, en vegna vinsældar ullarinnar annar eina ullarverksmiðja landsins vart eftirspurn og að lokum fræðumst við um álfa og sitthvað fleira í Hafnarfirði. Í þættinum fylgjumst við með göngu hressra útivistarfélaga landshorna á milli og fræðumst síðan um Grikklandsvinafélagið og námskeið um Grikkland og sögu þess sem haldið er í samvinnu við félagið. Þá forvitnumst við um ullarframleiðslu, en vegna vinsældar ullarinnar annar eina ullarverksmiðja landsins vart eftirspurn og að lokum fræðumst við um álfa og sitthvað fleira í Hafnarfirði. Göngugarpar, Grikkland , íslenska ullin og Sönghofsdalur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.02.20.mp3 Sat, 20 Feb 2010 51:00 þættinum er fræðst um áhugaverða flokkun á íslensku landslagi í tengslum við vinnu að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma . Þá er farið yfir raunasögu Náttúruminjasafns en þrátt fyrir 120 ára sögu er ekki enn til húsnæði fyrir slíkt safn. Næst er forvitnast um göngu hressra Útivistarfélaga um svokallaðan Steingrímsstíg en hann liggur frá Reykjanesi út á Font á Langanesi. Að lokum er farið í heimsókn í einu ullarverksmiðju landsins og fylgst með vinnsluferlinu þar. þættinum er fræðst um áhugaverða flokkun á íslensku landslagi í tengslum við vinnu að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma . Þá er farið yfir raunasögu Náttúruminjasafns en þrátt fyrir 120 ára sögu er ekki enn til húsnæði fyrir slíkt safn. Næst er forvitnast um göngu hressra Útivistarfélaga um svokallaðan Steingrímsstíg en hann liggur frá Reykjanesi út á Font á Langanesi. Að lokum er farið í heimsókn í einu ullarverksmiðju landsins og fylgst með vinnsluferlinu þar. Flokkun landslags, náttúrufræðihús , Langleiðin og ullarverksmiðja http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.02.13.mp3 sat, 13 Feb 2010 51:00 Í þættinum er farið í heimsókn til morgunhressra borgarstarfsmanna sem syngja sama lagið, Út um græna grundu, á hverjum föstudagsmorgni. Þá heyrum við af fugli sem Náttúrufræðistofa Kópavogs hefur valið sem fugl þorramánaðar og síðan er fræðst um síðasta áfanga göngu um svokallaðan Miðveg sem hófst á Eyrarbakka og endaði að Flögu í Skaftártungu. Að lokum er rýnt í gróður og forvitnast um virkjanaframkvæmdir við Hverahlíð á Hellisheiði. Í þættinum er farið í heimsókn til morgunhressra borgarstarfsmanna sem syngja sama lagið, Út um græna grundu, á hverjum föstudagsmorgni. Þá heyrum við af fugli sem Náttúrufræðistofa Kópavogs hefur valið sem fugl þorramánaðar og síðan er fræðst um síðasta áfanga göngu um svokallaðan Miðveg sem hófst á Eyrarbakka og endaði að Flögu í Skaftártungu. Að lokum er rýnt í gróður og forvitnast um virkjanaframkvæmdir við Hverahlíð á Hellisheiði. Morgunsöngur, snjótitlingur, Skaftártunga, og Hverahlíð, virkjanir og gróður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.02.06.mp3 Sat, 06 Feb 2010 50:19 Í þættinum er farið í Náttúrufræðistofu Kópavogs til að skoða vatnaflær sem fundust sprelllifandi undir ís um miðjan vetur. Þá er fræðst um ferðir og ferðalög fyrr á öldum með vörur og varning til og frá kaupstað. Íslenski rokkurinn verður einnig í brennidepli en hann er minni og getur spunnið fínna band en flestar aðrar tegundir rokka. Að lokum er það spennandi jarðfræði og gróður í Hverahlíð á Hellisheiði. Í þættinum er farið í Náttúrufræðistofu Kópavogs til að skoða vatnaflær sem fundust sprelllifandi undir ís um miðjan vetur. Þá er fræðst um ferðir og ferðalög fyrr á öldum með vörur og varning til og frá kaupstað. Íslenski rokkurinn verður einnig í brennidepli en hann er minni og getur spunnið fínna band en flestar aðrar tegundir rokka. Að lokum er það spennandi jarðfræði og gróður í Hverahlíð á Hellisheiði. Vatnaflær, hestalestir, jarðfræði Hellisheiðar og íslenski rokkurinn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.01.30.mp3 Sat, 30 Jan 2010 50:49 Í þættinum verður fjallað um hafís sem nú er fyrir norðan landið sem og hafískomur gegnum aldirnar. Þá verður haldið inn á hálendið á ferðaslóðir forfeðranna og göngumanns sem fór í fótspor þeirra. Af hálendinu liggur leiðin í Hljómskálagarðinn í Reykjavík og fræðst um það hvernig hann fullnægir þörfum þeirra sem þangað sækja. Að lokum er fjallað um ullarvinnslu fyrr á öldum og einkenni íslensku ullarinnar. Í þættinum verður fjallað um hafís sem nú er fyrir norðan landið sem og hafískomur gegnum aldirnar. Þá verður haldið inn á hálendið á ferðaslóðir forfeðranna og göngumanns sem fór í fótspor þeirra. Af hálendinu liggur leiðin í Hljómskálagarðinn í Reykjavík og fræðst um það hvernig hann fullnægir þörfum þeirra sem þangað sækja. Að lokum er fjallað um ullarvinnslu fyrr á öldum og einkenni íslensku ullarinnar. Hafís, Launfit, Hljómskálagarður og ullarvinnsla http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.01.23.mp3 Sat, 23 jan 2010 Í þættinum er fjallað um skipulag garða og áhrif þess á aðdráttarafl þeirra og síðan farið í gönguferð eftir nýjum göngustígum í kjarrgróðri í Esjuhlíðum. Þá er leitað eftir fróðleik um jarðskjálfta og einkenni þeirra víða um heim og endað á göngu um Rangárvelli, framhjá Keldum og upp undir Þríhyrning. Í þættinum er fjallað um skipulag garða og áhrif þess á aðdráttarafl þeirra og síðan farið í gönguferð eftir nýjum göngustígum í kjarrgróðri í Esjuhlíðum. Þá er leitað eftir fróðleik um jarðskjálfta og einkenni þeirra víða um heim og endað á göngu um Rangárvelli, framhjá Keldum og upp undir Þríhyrning. Garðar og vellíðan, ganga í Esjuhlíðum, jarðskjálftar og ferðaleiðir við Keldur Sat, 16 Jan 2010 49:59 Í þættinum skoðum við meðal annars gamla málningu og húsaskipan í Nesstofu og heyrum af skemmtilegri gönguferð og fallegu hverasvæði í Kerlingafjöllum. Þá fræðumst við um íslensku skinnskóna og blauta fætur og forvitnumst um lundann sem dvelur nú langt suður af Íslandi. Nes við Seltjörn sem var teiknað af danska hirðarkitektinum Jakob Fortling og reist á árunum 1760-1762 er eitt af elstu húsum landsins. Þjóðminjasafnið hefur látið gera húsið upp í upphaflegri mynd en víða má þó sjá mörg lög af málningu eða veggfóðri á veggjunum og hvernig íslenskt grágrýti er bundið saman með dönsku kalki. Síðastliðið sumar fór gönguhópurinn Stígur í ævintýralega gönguferð kringum Kerlingarfjöll. Gist var í Skíðaskálanum í Kerlingarfjöllum og nýjum fjallaskálum í Kisubotnum og við Klakk. Félagarnir, sem allir voru konur, skoðuðu hverasvæðið í Sléttaskarði sem er það er fallegasta sem þær hafa séð á landinu og böðuðu sig í fjallalækjum í veðurblíðunni. Á fótunum höfðu göngukonurnar væntanlega volduga gönguskó en í aldaraðir gengu forfeður okkar í þunnum heimasaumuðum skinnskóm. Slíkir skór voru notaðir allt fram undir 1930-40. Þessir skór höfðu þann megingalla að menn voru alltaf blautir í fæturna. Því varð algjör bylting þegar gúmmískór komu á markaðinn. Fugl gormánaðar hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs er lundi en hann hefur verið nýttur hérlendis um langan tíma. Nú þegar veiðitímabilinu er lokið eru fuglarnir komnir á vetrarstöðvar úti á miðju Atlantshafi, langt suður af Íslandi. Lundastofninn hefur lengi verið stærsti fuglastofninn hér við land. Undanfarið hefur varpið þó gengið illa vegna fæðubrests sem rakinn er til hruns í sandsílastofninum, einkum sunnanlands. Við heyrum af lundanum. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Djúpavog og nágrenni hans. Við hvaða fjörð stendur bærinn? Hvenær hófst verslun á Djúpavogi og hversu gamalt er elsta verslunarhús staðarins? Í húsinu eru söfn um tvo merka menn. Hverjir eru þeir? Að lokum: hvaða eyja er úti fyrir landinu og af hverju er nafn hennar dregið? Í þættinum skoðum við meðal annars gamla málningu og húsaskipan í Nesstofu og heyrum af skemmtilegri gönguferð og fallegu hverasvæði í Kerlingafjöllum. Þá fræðumst við um íslensku skinnskóna og blauta fætur og forvitnumst um lundann sem dvelur nú langt suður af Íslandi. Nes við Seltjörn sem var teiknað af danska hirðarkitektinum Jakob Fortling og reist á árunum 1760-1762 er eitt af elstu húsum landsins. Þjóðminjasafnið hefur látið gera húsið upp í upphaflegri mynd en víða má þó sjá mörg lög af málningu eða veggfóðri á veggjunum og hvernig íslenskt grágrýti er bundið saman með dönsku kalki. Síðastliðið sumar fór gönguhópurinn Stígur í ævintýralega gönguferð kringum Kerlingarfjöll. Gist var í Skíðaskálanum í Kerlingarfjöllum og nýjum fjallaskálum í Kisubotnum og við Klakk. Félagarnir, sem allir voru konur, skoðuðu hverasvæðið í Sléttaskarði sem er það er fallegasta sem þær hafa séð á landinu og böðuðu sig í fjallalækjum í veðurblíðunni. Á fótunum höfðu göngukonurnar væntanlega volduga gönguskó en í aldaraðir gengu forfeður okkar í þunnum heimasaumuðum skinnskóm. Slíkir skór voru notaðir allt fram undir 1930-40. Þessir skór höfðu þann megingalla að menn voru alltaf blautir í fæturna. Því varð algjör bylting þegar gúmmískór komu á markaðinn. Fugl gormánaðar hjá Náttúrufræðistofu Kópavogs er lundi en hann hefur verið nýttur hérlendis um langan tíma. Nú þegar veiðitímabilinu er lokið eru fuglarnir komnir á vetrarstöðvar úti á miðju Atlantshafi, langt suður af Íslandi. Lundastofninn hefur lengi verið stærsti fuglastofninn hér við land. Undanfarið hefur varpið þó gengið illa vegna fæðubrests sem rakinn er til hruns í sandsílastofninum, einkum sunnanlands. Við heyrum af lundanum. En byrjum að vanda á spurningu dagsins og spyrjum um Djúpavog og nágrenni hans. Við hvaða fjörð stendur bærinn? Hvenær hófst verslun á Djúpavogi og hversu gamalt er elsta verslunarhús staðarins? Í húsinu eru söfn um tvo merka menn. Hverjir eru þeir? Að lokum: hvaða eyja er úti fyrir landinu og af hverju er nafn hennar dregið? Gamalt hús, Sléttaskarð, skinnskór, og lundi http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2010.11.13.mp3 Sat, 13 Jan 2010 Í þættinum er fjallað um Rimmugýgi, elsta víkingafélag landsins, og síðan haldið að Arnarbæli í Ölfusi og fræðst um ferðir Friðriks áttunda þar um slóðir árið 1907. Myndefni á póstkortum sem voru framleidd og seld hér á landi árið 2004 er einnig til umfjöllunar sem og skemmtileg gönguferð frá Eyrarbakka um Ásaveg og alla leið í Skaftártungur Í þættinum er fjallað um Rimmugýgi, elsta víkingafélag landsins, og síðan haldið að Arnarbæli í Ölfusi og fræðst um ferðir Friðriks áttunda þar um slóðir árið 1907. Myndefni á póstkortum sem voru framleidd og seld hér á landi árið 2004 er einnig til umfjöllunar sem og skemmtileg gönguferð frá Eyrarbakka um Ásaveg og alla leið í Skaftártungur Póstkort,Arnarbæli,Rimmugýgur og Ásavegur Sat, 09 Jan 2010 Í þættnum er haldið að rótum Esjunnar. Þar hefur verið unnið ötult starf við skógrækt og lagðar ýmsar gönguleiðir. Þá beinist athyglin að íslenskum gróðri sem hefur aðlagað sig að sérstæðum aðstæðum á landinu. Síðan er haldið út fyrir landsteinana. Víða í Evrópu þar sem finna má áhugaverðar jarðfræðiminjar hafa verið stofnaðir sérstakir jarðfræðigarðar . Við heyrum af því og forvitnumst síðan um sértæða gönguferð eftir Miðvegi en hann liggur frá Skaftártungu til Eyrarbakka. Í þættnum er haldið að rótum Esjunnar. Þar hefur verið unnið ötult starf við skógrækt og lagðar ýmsar gönguleiðir. Þá beinist athyglin að íslenskum gróðri sem hefur aðlagað sig að sérstæðum aðstæðum á landinu. Síðan er haldið út fyrir landsteinana. Víða í Evrópu þar sem finna má áhugaverðar jarðfræðiminjar hafa verið stofnaðir sérstakir jarðfræðigarðar . Við heyrum af því og forvitnumst síðan um sértæða gönguferð eftir Miðvegi en hann liggur frá Skaftártungu til Eyrarbakka. Skógrækt í Esjunni, stúfa, jarðfræðigarðar og Miðvegur Sat, 02 Jan 2010 Í þættinum er haldið til Suðureyja og fræðst um Piktaborgir og fornar kirkjur á eyjunni Tiree og hellaristur í Orkneyjum. Þá er staldrað við á Borgarholtinu í Kópavogi en af því er einstakt útsýni og gaman að fylgjast með síðbúinni sólarupprásinni á vetrarmánuðum. Hugurinn hvarflar síðan til Snorra Sturlusonar og hve aðstæður hans og bræðra hans voru ólíkar þegar þeir mættu dauðanum. Að lokum eru stórbrotnir gluggar Kópavogskirkju skoðaðir í morgunbirtunni Leiðin liggur til Suðureyja við Skotland en þær eru oft nefndar í fornum sögum. Við heyrum af áhugaverðum minjum á eyjunni Tiree svo sem Piktaborgum og kirkjum frá 14. öld. Þá er staldrað við á Orkneyjum og haldið í hinn fræga orkahaug. Þar eru margar og merkar en vafasamar rúnaristur. Að lokum liggur leiðin til Dyflinnar en nafn staðarins þýðir Svarti pollur. Frá Skotlandi á Borgarholtið í Kópavogi. Það var friðlýst sem náttúruvætti árið 1981 vegna óvenjulega glöggra menja á höfuðborgarsvæðinu um sjávarstöðu eins og hún var skömmu eftir lok síðustu ísaldar. Frá þeim tíma hefur land á höfuðborgarsvæðinu risið og nú stendur Borgarholt í um 43 m hæð yfir sjó. Efst á holtinu er Kópavogskirkja, þaðan er mikið og fagurt útsýni og heimsækja margir holtið til að njóta þess. Þá er vikið að Snorra Sturlusyni en vegna útkomu bókar Óskars Guðmundssonar um hann hefur þessi sögufræga persóna verið í sviðsljósinu undanfarið. Það er fróðlegt að bera saman dauða hans og bræðra hans . Þórður dó á föstunni 1237 og lét senda eftir sonum, dætrum og vinum þegar dauðinn nálgaðist. Sighvatur, næstelsti bróðirinn, studdi og efldi syni sína. Hann féll með þeim á Örlygsstöðum og við hlið Sturlu, eftirlætis Í þættinum er haldið til Suðureyja og fræðst um Piktaborgir og fornar kirkjur á eyjunni Tiree og hellaristur í Orkneyjum. Þá er staldrað við á Borgarholtinu í Kópavogi en af því er einstakt útsýni og gaman að fylgjast með síðbúinni sólarupprásinni á vetrarmánuðum. Hugurinn hvarflar síðan til Snorra Sturlusonar og hve aðstæður hans og bræðra hans voru ólíkar þegar þeir mættu dauðanum. Að lokum eru stórbrotnir gluggar Kópavogskirkju skoðaðir í morgunbirtunni Leiðin liggur til Suðureyja við Skotland en þær eru oft nefndar í fornum sögum. Við heyrum af áhugaverðum minjum á eyjunni Tiree svo sem Piktaborgum og kirkjum frá 14. öld. Þá er staldrað við á Orkneyjum og haldið í hinn fræga orkahaug. Þar eru margar og merkar en vafasamar rúnaristur. Að lokum liggur leiðin til Dyflinnar en nafn staðarins þýðir Svarti pollur. Frá Skotlandi á Borgarholtið í Kópavogi. Það var friðlýst sem náttúruvætti árið 1981 vegna óvenjulega glöggra menja á höfuðborgarsvæðinu um sjávarstöðu eins og hún var skömmu eftir lok síðustu ísaldar. Frá þeim tíma hefur land á höfuðborgarsvæðinu risið og nú stendur Borgarholt í um 43 m hæð yfir sjó. Efst á holtinu er Kópavogskirkja, þaðan er mikið og fagurt útsýni og heimsækja margir holtið til að njóta þess. Þá er vikið að Snorra Sturlusyni en vegna útkomu bókar Óskars Guðmundssonar um hann hefur þessi sögufræga persóna verið í sviðsljósinu undanfarið. Það er fróðlegt að bera saman dauða hans og bræðra hans . Þórður dó á föstunni 1237 og lét senda eftir sonum, dætrum og vinum þegar dauðinn nálgaðist. Sighvatur, næstelsti bróðirinn, studdi og efldi syni sína. Hann féll með þeim á Örlygsstöðum og við hlið Sturlu, eftirlætis Suðureyjar, Borgarholt , Snorri og Sighvatur og Kópavogskirkja Sat, 19 Dec 2009 Í þættinum fræðumst við um eyjuna Tiree sem tilheyrir Suðureyjum við Skotland. Þar lætur höfundur bókar um Auði Djúpúðgum söguhetjuna alast upp. Þá er haldið á Skólavörðuholtið á kaffihús sem hefur sérhæft sig í íslenskum skyndibita rúgbrauði ,flatkökur og þjóðlegu áleggi . Útsýnið yfir kirkjutorgið, Hallgrímskirkju og til fjalla er einstaklega skemmtilegt . En fegrun umhverfissins er meginverkefni samtakanna Umhverfi og vellíðan. Við heyrum af verkefnum sem hafa verið unnin þar á bæ. Síðan er hugað að hollustu rúgbrauðsins sem er alveg meinholt. Það er vítamínríkt og í því eru lífvirk efni svipað og er í berjum ávöxtum og grænmeti . Í þættinum fræðumst við um eyjuna Tiree sem tilheyrir Suðureyjum við Skotland. Þar lætur höfundur bókar um Auði Djúpúðgum söguhetjuna alast upp. Þá er haldið á Skólavörðuholtið á kaffihús sem hefur sérhæft sig í íslenskum skyndibita rúgbrauði ,flatkökur og þjóðlegu áleggi . Útsýnið yfir kirkjutorgið, Hallgrímskirkju og til fjalla er einstaklega skemmtilegt . En fegrun umhverfissins er meginverkefni samtakanna Umhverfi og vellíðan. Við heyrum af verkefnum sem hafa verið unnin þar á bæ. Síðan er hugað að hollustu rúgbrauðsins sem er alveg meinholt. Það er vítamínríkt og í því eru lífvirk efni svipað og er í berjum ávöxtum og grænmeti . Sat, 12 Dec 2009 Í þættinum fræðumst við um eyjuna Tiree sem tilheyrir Suðureyjum við Skotland. Þar lætur höfundur bókar um Auði Djúpúðgum söguhetjuna alast upp. Þá er haldið á Skólavörðuholtið á kaffihús sem hefur sérhæft sig í íslenskum skyndibita rúgbrauði ,flatkökur og þjóðlegu áleggi . Útsýnið yfir kirkjutorgið, Hallgrímskirkju og til fjalla er einstaklega skemmtilegt . En fegrun umhverfissins er meginverkefni samtakanna Umhverfi og vellíðan. Við heyrum af verkefnum sem hafa verið unnin þar á bæ. Síðan er hugað að hollustu rúgbrauðsins sem er alveg meinholt. Það er vítamínríkt og í því eru lífvirk efni svipað og er í berjum ávöxtum og grænmeti . Í þættinum fræðumst við um eyjuna Tiree sem tilheyrir Suðureyjum við Skotland. Þar lætur höfundur bókar um Auði Djúpúðgum söguhetjuna alast upp. Þá er haldið á Skólavörðuholtið á kaffihús sem hefur sérhæft sig í íslenskum skyndibita rúgbrauði ,flatkökur og þjóðlegu áleggi . Útsýnið yfir kirkjutorgið, Hallgrímskirkju og til fjalla er einstaklega skemmtilegt . En fegrun umhverfissins er meginverkefni samtakanna Umhverfi og vellíðan. Við heyrum af verkefnum sem hafa verið unnin þar á bæ. Síðan er hugað að hollustu rúgbrauðsins sem er alveg meinholt. Það er vítamínríkt og í því eru lífvirk efni svipað og er í berjum ávöxtum og grænmeti . Almenningsgarðar , hvönn, miðalda tíska og landslag. Sat, 05 Dec 2009 49:20 Í þættinum er haldið austur að Arnarbæli við Ölfusá þar sem margir sérstæðir prestar hafa búið. Þá er hugað að lækningamætti ýmissa algengra íslenskra jurta, en margar þeirra hafa mjög fjölbreytta virkni og hafa verið nýttar gegnum aldirnar. Einnig er fræðst um kræklinga og kræklingarækt við landið sem margir binda miklar vonir við og að lokum er gengið upp á bæjarhólinn á Laugarnesi og fræðst um sitthvað sem tengist sögu staðarins Í þættinum er haldið austur að Arnarbæli við Ölfusá þar sem margir sérstæðir prestar hafa búið. Þá er hugað að lækningamætti ýmissa algengra íslenskra jurta, en margar þeirra hafa mjög fjölbreytta virkni og hafa verið nýttar gegnum aldirnar. Einnig er fræðst um kræklinga og kræklingarækt við landið sem margir binda miklar vonir við og að lokum er gengið upp á bæjarhólinn á Laugarnesi og fræðst um sitthvað sem tengist sögu staðarins Arnarbæli, íslenskar jurtir, kræklingar og Laugarnesbærinn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.11.28.mp3 Sat, 28 Nov 2009 10:05 þættunum heyrum við af eina selveiðiskipi Íslendinga sem hét Kópur og var smíðaður í Noregi 1912. Þá er haldið út á Laugarnes og fræðst um mannlíf þar fyrr og nú og síðan forvitnast um nýtt göngukort með styttri og lengri gönguleiðum á Esjuna. Að lokum er sest inn í Esjustofu sem hefur verið opnuð við rætur fjallsins og fræðst um starfsemina þar. þættunum heyrum við af eina selveiðiskipi Íslendinga sem hét Kópur og var smíðaður í Noregi 1912. Þá er haldið út á Laugarnes og fræðst um mannlíf þar fyrr og nú og síðan forvitnast um nýtt göngukort með styttri og lengri gönguleiðum á Esjuna. Að lokum er sest inn í Esjustofu sem hefur verið opnuð við rætur fjallsins og fræðst um starfsemina þar. Selveiðiskip,Laugarnes,göngukort og Esjustofa http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.11.21.mp3 sat, 21 Nov 2009 50:21 Í þættinum má heyra sitt hvað um töframátt islenskra jurta svo sem að til er jurt sem vekur ástir fólks ef rétt er með farið . Þá er hugað að íslensku sauðkindinni en nú hefur fólk möguleika á að eiga kind sem er fóstruð uppi í sveit. Eigandinn getur komið í heimsókn og nýtt afurðina. Þá heyrum við af Seglskipinu Gránu og endalokum hennar að lokum eru það hugleiðingar um nýtingu orku á Hellisheiði og náttúruundur Bitru og Gensdals. Í þættinum má heyra sitt hvað um töframátt islenskra jurta svo sem að til er jurt sem vekur ástir fólks ef rétt er með farið . Þá er hugað að íslensku sauðkindinni en nú hefur fólk möguleika á að eiga kind sem er fóstruð uppi í sveit. Eigandinn getur komið í heimsókn og nýtt afurðina. Þá heyrum við af Seglskipinu Gránu og endalokum hennar að lokum eru það hugleiðingar um nýtingu orku á Hellisheiði og náttúruundur Bitru og Gensdals. Máttur jurta, kindur is, seglskipið Grána og Bitra og Grendalur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.11.14.mp3 Sat, 14 Nov 2009 50:52 Í þættinum er rætt við konu starfar sem skálavörður ár eftir ár og er heilluð af skálalífinu. Þá er sagt frá Gránu flaggskipi Gránufélagsins en skútan var seld til niðurrifs áður en hún fékk það hlutverk. Þá heyrum við af mikilvægi fallegs og hlýlegs umhverfis fyrir vellíðan fólk og félaginu Umhverfi og vellíðan. Að lokum segir Freystein Sigurðsson frá vatnabúskap og orkunýtingu á Hellisheiði. Laugardaginn 7. nóvember stendur Skógræktarfélag Reykjavíkur fyrir Freysteinsvöku til minningar um Freystein sem lést í lok síðasta árs. Í þættinum er rætt við konu starfar sem skálavörður ár eftir ár og er heilluð af skálalífinu. Þá er sagt frá Gránu flaggskipi Gránufélagsins en skútan var seld til niðurrifs áður en hún fékk það hlutverk. Þá heyrum við af mikilvægi fallegs og hlýlegs umhverfis fyrir vellíðan fólk og félaginu Umhverfi og vellíðan. Að lokum segir Freystein Sigurðsson frá vatnabúskap og orkunýtingu á Hellisheiði. Laugardaginn 7. nóvember stendur Skógræktarfélag Reykjavíkur fyrir Freysteinsvöku til minningar um Freystein sem lést í lok síðasta árs. Norður dalir Esjunnar, Austurvöllur, Langanes og Vatnsdalur er efni þáttarins í dag http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.11.07.mp3 sat. 07 Nov 2009 50:55 Í þættinum er forvitnast um Víknaslóðir á Austurlandi. Ferðafélag Fljótsdalshéraðs hefur reist þar 3 skála sem eru mannaðir með sjálfboðaliðum. Næst liggur leiðin á Snæfellsnes til að skoða dys í Berserkjahrauni, þar er sagt að berserkir Víga Styrrs hafi verið heigðir. Þá er hugað að klæðaburði víkinga og miðaldamanna, en þeir sem starfa í hinum ýmsu víkingafélögum á landinu útbúa margir sinn eigin víkingaklæðnað. Að lokum liggur leiðin í Duus hús í Reykjanesbæ, til að skoða bátalíkön sem geyma ómetanlega sögu. Í þættinum er forvitnast um Víknaslóðir á Austurlandi. Ferðafélag Fljótsdalshéraðs hefur reist þar 3 skála sem eru mannaðir með sjálfboðaliðum. Næst liggur leiðin á Snæfellsnes til að skoða dys í Berserkjahrauni, þar er sagt að berserkir Víga Styrrs hafi verið heigðir. Þá er hugað að klæðaburði víkinga og miðaldamanna, en þeir sem starfa í hinum ýmsu víkingafélögum á landinu útbúa margir sinn eigin víkingaklæðnað. Að lokum liggur leiðin í Duus hús í Reykjanesbæ, til að skoða bátalíkön sem geyma ómetanlega sögu. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.10.31.mp3 Sat, 31 Oct 2009 50:35 Í þættinum er sagt frá umhverfisþingi og ýmsu jákvæðu og neikvæðu sem þar kom fram varðandi umhverfismál. Þá er staldrað við í Duushúsinu í Reykjanesbæ en þar eru um 100 bátalíkön sem spanna þróun báta á Íslandi frá árinu 1860 og fram á okkar dag. Þá heyrum við af samtökunum Beint frá býli en þau fengu Fjöreggið, verðlaun matvæladags Matvæla og næringafræðafélags Íslands og að lokum liggur leiðin að Berserkjahrauni á Snæfellsnesi. Í þættinum er sagt frá umhverfisþingi og ýmsu jákvæðu og neikvæðu sem þar kom fram varðandi umhverfismál. Þá er staldrað við í Duushúsinu í Reykjanesbæ en þar eru um 100 bátalíkön sem spanna þróun báta á Íslandi frá árinu 1860 og fram á okkar dag. Þá heyrum við af samtökunum Beint frá býli en þau fengu Fjöreggið, verðlaun matvæladags Matvæla og næringafræðafélags Íslands og að lokum liggur leiðin að Berserkjahrauni á Snæfellsnesi. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.10.24.mp3 Sat, 24 Oct 2009 50:38 Í þættinum er sagt frá Umhverfisþingi sem var haldið nýverið og tileinkað sjálfbærri þróun. Síðan er forvitnast um ýmis áhugaverð hús í húsasafni Þjóðminjasafnsins, en þar eru til dæmis áhugaverð timburhús og turnlausar kirkjur. Næst liggur leiðin til Tyrklands en þar er mikið af rústum fornra borga, við fræðumst um eina þeirra og skoðum hringleikahús og hof. Að lokum er það leitin að hæstu eikinni, en sú sem vitað er um í dag er 27 ára gamall einstaklingur í Smáíbúðahverfi í Reykjavík. Í þættinum er sagt frá Umhverfisþingi sem var haldið nýverið og tileinkað sjálfbærri þróun. Síðan er forvitnast um ýmis áhugaverð hús í húsasafni Þjóðminjasafnsins, en þar eru til dæmis áhugaverð timburhús og turnlausar kirkjur. Næst liggur leiðin til Tyrklands en þar er mikið af rústum fornra borga, við fræðumst um eina þeirra og skoðum hringleikahús og hof. Að lokum er það leitin að hæstu eikinni, en sú sem vitað er um í dag er 27 ára gamall einstaklingur í Smáíbúðahverfi í Reykjavík. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.10.17.mp3 Sat, 17 Oct 2009 50:21 Í þættinum fræðumst við um Húsasafn Þjóðminjasafnsins. Meðal húsa í eigu safnsins eru allir stærstu og merkustu torfbæir landsins. Þá heyrum við af fuglamerkingum í Vestmaneyjum og fornum rústum í Tyrklandi í bænum Aricanda en þar er meðal annars stórt og glæsilegt baðhús frá tímum Rómverja. Næst liggur leiðin í Engidal við Hellisheiði á slóðir útilegumannanna Eyvindar Jónssonar eldra og Margrétar Símonardóttur og að lokum er það fróðleikur um Óseyrarnesi við Ölfusá þar var einn fjölfarnasti ferjustaður á landinu allt frá landnámsöld og þar til árnar voru brúaðar. Í þættinum fræðumst við um Húsasafn Þjóðminjasafnsins. Meðal húsa í eigu safnsins eru allir stærstu og merkustu torfbæir landsins. Þá heyrum við af fuglamerkingum í Vestmaneyjum og fornum rústum í Tyrklandi í bænum Aricanda en þar er meðal annars stórt og glæsilegt baðhús frá tímum Rómverja. Næst liggur leiðin í Engidal við Hellisheiði á slóðir útilegumannanna Eyvindar Jónssonar eldra og Margrétar Símonardóttur og að lokum er það fróðleikur um Óseyrarnesi við Ölfusá þar var einn fjölfarnasti ferjustaður á landinu allt frá landnámsöld og þar til árnar voru brúaðar. Húsasafn, fuglamerkingar, Aricanda, Engidalur og Óseyrarnes, http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.10.10.mp3 Sat, 10 Oct 2009 50:39 Í þættinum fræðumst við um sjófugla, fugla sem fáir hafa séð þar sem þeir halda sig nær einungis í Vestmanneyjum og eru aðeins á ferli á nóttunni. Frá Vestmanneyjum liggur leiðin í Borgarfjörðinn á slóðir Snorra Sturlusonar, þar sem við rifjum upp dramatískan dauða hans. Næst er staðnæmst á skrifstofu forstjóra Vélsmiðjunnar á Þingeyri en hafa margir viðskiptavinir gengið um gólf, þau tæpu 100 ár sem hún hefur starfað og segir vínilgólfdúkurinn skemmtilega sögu. Að lokum er haldið í gönguferð frá Hellisheiðarvirkjunar um Húsmúla og Engidal. Í þættinum fræðumst við um sjófugla, fugla sem fáir hafa séð þar sem þeir halda sig nær einungis í Vestmanneyjum og eru aðeins á ferli á nóttunni. Frá Vestmanneyjum liggur leiðin í Borgarfjörðinn á slóðir Snorra Sturlusonar, þar sem við rifjum upp dramatískan dauða hans. Næst er staðnæmst á skrifstofu forstjóra Vélsmiðjunnar á Þingeyri en hafa margir viðskiptavinir gengið um gólf, þau tæpu 100 ár sem hún hefur starfað og segir vínilgólfdúkurinn skemmtilega sögu. Að lokum er haldið í gönguferð frá Hellisheiðarvirkjunar um Húsmúla og Engidal. Sérstakir sjófuglar, Snorri Sturluson, sagan í gólfinu og Hellisheiðavirkjun http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.10.03.mp3 sat 03 Oct 2009 50:37 Við setjumt upp í rútu sem ekur suður Flóana að Eyrarbakka og fræðust meðal annars um Ölfursárbrú og hvernig var að alast upp á þessum slóðum á stríðsárunum? Þá liggur leiðin til Þingeyrar til að skoða elstu starfandi vélsmiðju landsins. Þar er meðal annars eldsmiðja sem er enn í notkun. Næsti viðkomustaður er á Reykjanesi. Ekið er eftir Móhálsadal og staldrað við á útsýnishæð þar sem suðurströndin blasir við. Að lokum heyrum við af spennandi fræðsluferð norrænna ungmenna í Vatnajökulsþjóðgarð. Við setjumt upp í rútu sem ekur suður Flóana að Eyrarbakka og fræðust meðal annars um Ölfursárbrú og hvernig var að alast upp á þessum slóðum á stríðsárunum? Þá liggur leiðin til Þingeyrar til að skoða elstu starfandi vélsmiðju landsins. Þar er meðal annars eldsmiðja sem er enn í notkun. Næsti viðkomustaður er á Reykjanesi. Ekið er eftir Móhálsadal og staldrað við á útsýnishæð þar sem suðurströndin blasir við. Að lokum heyrum við af spennandi fræðsluferð norrænna ungmenna í Vatnajökulsþjóðgarð. Ölfusárbrú, eldsmiðja, Ögmundarhraun og Skaftafell http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.09.26.mp3 sat, 26 sep 2009 50:31 Í þættinum fræðumst við um rannsóknir sem gerðar hafa verið á refnum og atferli hans, skoðum okkur um á Vigdísarvöllum í Reykjanesfólkvangi en þaðan liggur leiðin vestur á Snæfellsnes. Þar fyrir innan Hraunsfjörð eru Árnabotnar. Við fræðumst um fyrsta ábúandann þar, Árna í Botni og endum ferðalagið á Þingeyri þar sem við skoðum vélsmiðju Guðmundar J. Sigurðssonar sem var stofnuð Í þættinum fræðumst við um rannsóknir sem gerðar hafa verið á refnum og atferli hans, skoðum okkur um á Vigdísarvöllum í Reykjanesfólkvangi en þaðan liggur leiðin vestur á Snæfellsnes. Þar fyrir innan Hraunsfjörð eru Árnabotnar. Við fræðumst um fyrsta ábúandann þar, Árna í Botni og endum ferðalagið á Þingeyri þar sem við skoðum vélsmiðju Guðmundar J. Sigurðssonar sem var stofnuð Refurinn, Vigdísarvellir, Árnabotnar og vélsmiðja http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.09.19.mp3 sat, 19 sep 2009 50:37 Staldrað er við í Hellisskógi sem er skógræktar- og útivistarsvæði vestan Ölfusár og fræðst um búsetu á svæðinu. Þá er haldið að Vellankötlu á Þingvöllum og fræðst um 10 þúsund ára gamalt vatn. Næst liggur leiðin til Þingeyrar í Dýrafirði en þar hafa áhugasamar konur saumað víkingaföt á marga bæjarbúa . Að lokum heyrum við skemmtilega ferðasögu frá ævintýralegri ferð umhverfis Langasjó. Staldrað er við í Hellisskógi sem er skógræktar- og útivistarsvæði vestan Ölfusár og fræðst um búsetu á svæðinu. Þá er haldið að Vellankötlu á Þingvöllum og fræðst um 10 þúsund ára gamalt vatn. Næst liggur leiðin til Þingeyrar í Dýrafirði en þar hafa áhugasamar konur saumað víkingaföt á marga bæjarbúa . Að lokum heyrum við skemmtilega ferðasögu frá ævintýralegri ferð umhverfis Langasjó. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.09.12.mp3 sat, 12 sep 2009 50:52 Röggvafeldir er oft nenfdir á nafn í Íslendingasögunum. Um er að ræða ofið klæði sem var mikilvæg útflutningsvara . við heyrum meira af þessum vefnaði og höldum svo í Hljómskálagarðurinn í Reykjavík er við sunðurenda Tjarnarinnar og að mestu gerður á uppfyllingu. Þarna var losað mikið af þeirri ösku og sorpi sem féll til í bænum á fram undir 1909 en þá var samþykkt á bæjarstjórnarfundi að gera þarna skrúðgarð,fyrsta almenningsgarðinn í Reykjavík . Þó það búi aðeins á þriðja hundruð manns á Þingeyri þá hefur hefur bærinn upp á allmargt spennandi að bjóð, þar á meða skemmtileg kaffihús sem hefur sérhæft sig í belgískum vöflum. Á Þingeyri er einnig starfandi hópur fólks sem hefur sérhæft síg í ýmsu er tengist víkingum svo sem fatasaum og ýmsum störfum. Í bænum hefur verið byggt upp víkingagerði og haganlega smíðað víkingaskip sem gestum gefst kostur á að sigla. Við skoðum það en byrjum að vanda á Spurningu dagsins að þessu sinni er haldið út á Reykjanes. Rétt utan við Það er klettadrangur hvað heitir hann og hvað heytir eyjan sem er skammt suður af landinu og fyrir hvað er hún einna þekktust Röggvafeldir er oft nenfdir á nafn í Íslendingasögunum. Um er að ræða ofið klæði sem var mikilvæg útflutningsvara . við heyrum meira af þessum vefnaði og höldum svo í Hljómskálagarðurinn í Reykjavík er við sunðurenda Tjarnarinnar og að mestu gerður á uppfyllingu. Þarna var losað mikið af þeirri ösku og sorpi sem féll til í bænum á fram undir 1909 en þá var samþykkt á bæjarstjórnarfundi að gera þarna skrúðgarð,fyrsta almenningsgarðinn í Reykjavík . Þó það búi aðeins á þriðja hundruð manns á Þingeyri þá hefur hefur bærinn upp á allmargt spennandi að bjóð, þar á meða skemmtileg kaffihús sem hefur sérhæft sig í belgískum vöflum. Á Þingeyri er einnig starfandi hópur fólks sem hefur sérhæft síg í ýmsu er tengist víkingum svo sem fatasaum og ýmsum störfum. Í bænum hefur verið byggt upp víkingagerði og haganlega smíðað víkingaskip sem gestum gefst kostur á að sigla. Við skoðum það en byrjum að vanda á Spurningu dagsins að þessu sinni er haldið út á Reykjanes. Rétt utan við Það er klettadrangur hvað heitir hann og hvað heytir eyjan sem er skammt suður af landinu og fyrir hvað er hún einna þekktust Röggvafeldur, Hljómskálagarðurinn ,Þingeyri og víkingaskip http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.09.05.mp3 Sat, 05 Sep 2009 48:25 Í þættinum er farið í heimsókn að Löngumýri á Skeiðum og forvitnast um framleiðslu á rababarbaraasultum og fíflasírópi. Síðan er staldrað við í Hallargarðinum við Fríkirkjuveg 11. Hann einkenna bognar og mjúkar línur sem voru nýjustu straumar í vesturheimi árið 1955 þegar garðurinn var gerður. Þá er spjallað við konur sem eru að spreyta sig á að vefa á kljásteinavefstað að fornum sið og lokum er staldrað við í handverkshúsinu Koltru á Þingeyri og fræðst um vikingafatnað og annað handverk sem þar er til sölu. Í þættinum er farið í heimsókn að Löngumýri á Skeiðum og forvitnast um framleiðslu á rababarbaraasultum og fíflasírópi. Síðan er staldrað við í Hallargarðinum við Fríkirkjuveg 11. Hann einkenna bognar og mjúkar línur sem voru nýjustu straumar í vesturheimi árið 1955 þegar garðurinn var gerður. Þá er spjallað við konur sem eru að spreyta sig á að vefa á kljásteinavefstað að fornum sið og lokum er staldrað við í handverkshúsinu Koltru á Þingeyri og fræðst um vikingafatnað og annað handverk sem þar er til sölu. Rabarbía, Hallargarðurinn ,kljásteinavefnaður og Koltra Rabarbía, Hallargarðurinn ,kljásteinavefnaður og Koltra Rabarbía, Hallargarðurinn ,kljásteinavefnaður og Koltra http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.08.29.mp3 sat, 29 aug 2009 50:56 þættinum fræðumst við um verkefnið Krakkar ráða för í því hafa níu fyrirtæki á Vesturlandi sérhæft sig í spennandi ferðaþjónustu fyriri börn. Þá liggur leiðin að Löngumýri á Skeiðum. Þar er framleidd sérstök rabbabarakaramella og rabbabari ræktaður til sultufranleiðslu á landinu. Af Skeiðunum er haldið norður á Blönduós til að skoða þar hafíssetur og annan ísbjarnanna sem heimsóttu landið síðastliðið sumar. Að lokum er haldið til Raufarhafnar til að fræðast um fyrirhugað Heimskautagerði sem þar á að rísa til að fanga miðnætursólina . þættinum fræðumst við um verkefnið Krakkar ráða för í því hafa níu fyrirtæki á Vesturlandi sérhæft sig í spennandi ferðaþjónustu fyriri börn. Þá liggur leiðin að Löngumýri á Skeiðum. Þar er framleidd sérstök rabbabarakaramella og rabbabari ræktaður til sultufranleiðslu á landinu. Af Skeiðunum er haldið norður á Blönduós til að skoða þar hafíssetur og annan ísbjarnanna sem heimsóttu landið síðastliðið sumar. Að lokum er haldið til Raufarhafnar til að fræðast um fyrirhugað Heimskautagerði sem þar á að rísa til að fanga miðnætursólina . Krakkakort, rabarbari, Hafíssetur og Dvergahringur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.08.22.mp3 sat, 22 aug 2009 50:04 Í þættinum verður farið í heimsókn í heimilisiðnaðarsafnið á Blönduósi sem þar það eina sinnar tegunar á landinu og spjallað við níu ára göngumann á Laugaveginum sem fannst skemmtilegast að vaða árnar og fékk sér nammi ef hann varð þreyttur. Þá er fræðst um skemmtilega gönguferð á Gerpissvæðinu, þar er meðal annars Barðsneshorn sem er stórbrotin náttúrusmíð. Að lokum er haldið á Raufarhöfn og fylst með því þegar heljar björg eru sniðin niður í væntanlegt Heimskautagerði sem standa mun á Melrakkaás. Í þættinum verður farið í heimsókn í heimilisiðnaðarsafnið á Blönduósi sem þar það eina sinnar tegunar á landinu og spjallað við níu ára göngumann á Laugaveginum sem fannst skemmtilegast að vaða árnar og fékk sér nammi ef hann varð þreyttur. Þá er fræðst um skemmtilega gönguferð á Gerpissvæðinu, þar er meðal annars Barðsneshorn sem er stórbrotin náttúrusmíð. Að lokum er haldið á Raufarhöfn og fylst með því þegar heljar björg eru sniðin niður í væntanlegt Heimskautagerði sem standa mun á Melrakkaás. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.08.15.mp3 sat,15 aug 2009 50:58 Í þættinum er sagt frá uppgreftri á Klaustrinu á Kirkjubæjarklaustri, þar sem fundist hafa ýmsir merkir munir. Síðan er spjallað við félaga úr gönguhópnum Skálmarar, en þeir hafa gengið vítt og breitt um landið og opnuðu nú nýverið nýja gönguleið sem nefnist Hellismannaleið. Þá liggur leiðin til Þórshafnar á Langanesi en þar hefur verið margt um manninn í sumar enda margt að sjá og skoða. Að lokum er staldrað við í Emstrum á Laugaveginum og fræðst um staðinn og ferðamennina sem þangað koma . Í þættinum er sagt frá uppgreftri á Klaustrinu á Kirkjubæjarklaustri, þar sem fundist hafa ýmsir merkir munir. Síðan er spjallað við félaga úr gönguhópnum Skálmarar, en þeir hafa gengið vítt og breitt um landið og opnuðu nú nýverið nýja gönguleið sem nefnist Hellismannaleið. Þá liggur leiðin til Þórshafnar á Langanesi en þar hefur verið margt um manninn í sumar enda margt að sjá og skoða. Að lokum er staldrað við í Emstrum á Laugaveginum og fræðst um staðinn og ferðamennina sem þangað koma . Uppgröftur á Kirkjubæjarklaustri, Skálmarar, Þórshöfn og Emstrur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.08.08.mp3 sat, 08 aug 2009 50:27 Stardalseldstöðin, Kirkjubæjarklaustur,Landmannahellir,og Álftavatn Þegar farið er frá Skeggjasöðum um gilið í Leirvogsá má sjá hvernig áin sker í gegnum innskot í miðja öskju Stardalseldstöðvarinnar við heyrum meira af því og fræðumst meðal annars um liparít og hrafntinnu . Þá er litast um á sýningunni Endurfundir á Þjóðminjasafninu og athyglinni beint að munum sem fundist hafa við uppgröft að Kirkjubæjarklaustri. Síðan er haldið upp í Landmannahelli en þar er einn áfangastaður í nýrri gönguleið sem nefnist Hellismannaleið að lokum er svo staldrað við í skálanum við Álftavatn og fræðst gestina og áhugaverða staði í nágrenninu. Stardalseldstöðin, Kirkjubæjarklaustur,Landmannahellir,og Álftavatn Þegar farið er frá Skeggjasöðum um gilið í Leirvogsá má sjá hvernig áin sker í gegnum innskot í miðja öskju Stardalseldstöðvarinnar við heyrum meira af því og fræðumst meðal annars um liparít og hrafntinnu . Þá er litast um á sýningunni Endurfundir á Þjóðminjasafninu og athyglinni beint að munum sem fundist hafa við uppgröft að Kirkjubæjarklaustri. Síðan er haldið upp í Landmannahelli en þar er einn áfangastaður í nýrri gönguleið sem nefnist Hellismannaleið að lokum er svo staldrað við í skálanum við Álftavatn og fræðst gestina og áhugaverða staði í nágrenninu. Stardalseldstöðin, Kirkjubæjarklaustur, Landmannahellir og Álftavatn http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.08.01.mp3 sat, 01 aug 2009 50:37 Í þættinum leitar hugurinn út í náttúruna og upp til fjalla. Ferðalagið hefst í landi Stafafells, en þar eru fjölbreyttir gistimöguleikar og skemmtilegar gönguleiðir bæði í byggð og öræfum. Þá liggur leiðin í Víkurkirkjugarðinn í Reykjavík, þar var kirkjugarður í 800 ár en nú eru þar styttur og minningaskyldir. Enn er haldið til fjalla því nýverið var opnuð ný gönguleið á hálendinu sem nefnist Hellismannaleið, hún hefst við skálann á Rjúpnavöllum og endar í Landmannalaugum. Þegar þangað er komið höldum við áfram og fræðumst svolítið um fyrsta áfanga Laugarvegarins, en hann liggur úr Landmannalaugum í Hrafntinnusker. Í þættinum leitar hugurinn út í náttúruna og upp til fjalla. Ferðalagið hefst í landi Stafafells, en þar eru fjölbreyttir gistimöguleikar og skemmtilegar gönguleiðir bæði í byggð og öræfum. Þá liggur leiðin í Víkurkirkjugarðinn í Reykjavík, þar var kirkjugarður í 800 ár en nú eru þar styttur og minningaskyldir. Enn er haldið til fjalla því nýverið var opnuð ný gönguleið á hálendinu sem nefnist Hellismannaleið, hún hefst við skálann á Rjúpnavöllum og endar í Landmannalaugum. Þegar þangað er komið höldum við áfram og fræðumst svolítið um fyrsta áfanga Laugarvegarins, en hann liggur úr Landmannalaugum í Hrafntinnusker. Smiðjunes,Víkurkirkjugarður, Hellismannaleið og Hrafntinnusker http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.07.25.mp3 sat, 25 jul 2009 50:22 Í þættinum er farið í heimsókn að Bæ í Bæjarsveit í Borgarfirði en þar var eitt fyrsta klaustur landsins stofnað árið 1030 af erlendum biskupi sem nefndist Hrólfur, hann kom líka upp fyrsta skólanum sem vitað er um og innleiddi bókstafi í stað rúna. Skammt frá Bæ er Fossatún Þar hefur verið komið upp tjaldstæði, góðu veitingahúsi og möguleikum á fjölbreyttri afþreyingu. Þá er fræðumst við um gönguhóp á Barðaströnd sem fór meðal annars út í Siglunes og velti vöngum yfir sérkennilegum örnefnum. Að lokum er sagt frá göngu- og menningarhátíðinni Svartfuglinn sem haldin verður dagana 22. - 26. júlí. Þar gefst fólki tækifæri á að kynnast náttúruperlum, menningu og sögu svæðisins með þátttöku í gönguferðum með leiðsögn og ýmsum uppákomum sem staðið er fyrir. Í þættinum er farið í heimsókn að Bæ í Bæjarsveit í Borgarfirði en þar var eitt fyrsta klaustur landsins stofnað árið 1030 af erlendum biskupi sem nefndist Hrólfur, hann kom líka upp fyrsta skólanum sem vitað er um og innleiddi bókstafi í stað rúna. Skammt frá Bæ er Fossatún Þar hefur verið komið upp tjaldstæði, góðu veitingahúsi og möguleikum á fjölbreyttri afþreyingu. Þá er fræðumst við um gönguhóp á Barðaströnd sem fór meðal annars út í Siglunes og velti vöngum yfir sérkennilegum örnefnum. Að lokum er sagt frá göngu- og menningarhátíðinni Svartfuglinn sem haldin verður dagana 22. - 26. júlí. Þar gefst fólki tækifæri á að kynnast náttúruperlum, menningu og sögu svæðisins með þátttöku í gönguferðum með leiðsögn og ýmsum uppákomum sem staðið er fyrir. Bær í Bæjarsveit, Fossatún, gönguhátíð og Barðaströnd http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.07.18.mp3 sat, 18 jul 2009 51:12 þættinum er forvitnast um dalina í norðanverðri Esjunni en þar eru fjölmargar skemmtilegar gönguleiðir um fallega dali. Má þar Blikdal, Eilífsdal, Flekkudal og Eyjadal. Austurvöll sem telst frekar torg en garður þó gólfið sé að mestu gras. Oft hafa verið uppi hugmyndir um að helluleggja hann allan en ekkert orðið af því enn. Þá heyrum við af gönguhópi sem tók sér bólstað í Vatnsfirðinum í nokkra daga og gekk um fjöll og dali í nágrenninu. Meðal annars í Surtarbrandsgil, upp á Þingmannaheiði. Að lokum liggur leiðin út á Langanes. þar er ein stæsta súlubyggð landsins og á Skálum sem eru á austanverðu nesinu er eyðiþorp sem varð löggiltur verslunarstaður árið 1895. þættinum er forvitnast um dalina í norðanverðri Esjunni en þar eru fjölmargar skemmtilegar gönguleiðir um fallega dali. Má þar Blikdal, Eilífsdal, Flekkudal og Eyjadal. Austurvöll sem telst frekar torg en garður þó gólfið sé að mestu gras. Oft hafa verið uppi hugmyndir um að helluleggja hann allan en ekkert orðið af því enn. Þá heyrum við af gönguhópi sem tók sér bólstað í Vatnsfirðinum í nokkra daga og gekk um fjöll og dali í nágrenninu. Meðal annars í Surtarbrandsgil, upp á Þingmannaheiði. Að lokum liggur leiðin út á Langanes. þar er ein stæsta súlubyggð landsins og á Skálum sem eru á austanverðu nesinu er eyðiþorp sem varð löggiltur verslunarstaður árið 1895. Norðanverð Esjan, Austurvöllur, Langanes og Vatnsfjörður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.07.11.mp3 sat, 11 jul 2009 50:56 þættinum er skógræktarstöðin Ölur heimsótt, þar er litið er inn í gróðurskemmu og forvitnast um örverusúpu sem bullar í. Þá liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem saga þekktasta fjöldamorðingja landsins Axlar Bjarnar er rifjuð upp. Frá Snæfellsnesi er haldið á annað nes í öðrum landshluta, Rauðanes í Þistilfirði sem er lítt þekkt náttúruperla með fuglabjörgum, hellum og gatklettum fyriri ströndu að lokum er forvitnast um ísbjarnakomur og ísbjarnaveiðar hér á landi. þættinum er skógræktarstöðin Ölur heimsótt, þar er litið er inn í gróðurskemmu og forvitnast um örverusúpu sem bullar í. Þá liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem saga þekktasta fjöldamorðingja landsins Axlar Bjarnar er rifjuð upp. Frá Snæfellsnesi er haldið á annað nes í öðrum landshluta, Rauðanes í Þistilfirði sem er lítt þekkt náttúruperla með fuglabjörgum, hellum og gatklettum fyriri ströndu að lokum er forvitnast um ísbjarnakomur og ísbjarnaveiðar hér á landi. Örverusúpa, Axlarbjörn, Rauðanes og hvítabirnir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.07.04.mp3 sat. 04 jul 2009 50:28 Í þættinum er fjallað um Lónsöræfi en þrátt fyrir mikla náttúrufeguð er skálar svæðisins illa nýttir. Þá er farið í heimsókn í Garðyrkjustöðina Sunnu á Sólheimum í Grímsnesi þar sem ræktað er lífrænt grænmeti. Síðan liggur leiðin vestur á land og staðnæmst er í Upplýsingamiðstöð ferðamála á Vesturlandi sem er ný flutt í nýtt og glæsilegt hús næði. Á Vesturlandi er margt forvitnilegt á döfinni og má þar nefna: Tröllagarð að Fossatúni við Grímsá. Á klettasnös sem skagar út í ána beint fyrir neðan veitingahúsið að Fossatúni má geinilega sjá steinrunna tröllskessu og reyndar aðra ef vel er gáð og nú er verið að útbúið skemmtilega gönguleið með upplýsingum um um tröllskessurnar á upplýsingaskiltum. Í þættinum er fjallað um Lónsöræfi en þrátt fyrir mikla náttúrufeguð er skálar svæðisins illa nýttir. Þá er farið í heimsókn í Garðyrkjustöðina Sunnu á Sólheimum í Grímsnesi þar sem ræktað er lífrænt grænmeti. Síðan liggur leiðin vestur á land og staðnæmst er í Upplýsingamiðstöð ferðamála á Vesturlandi sem er ný flutt í nýtt og glæsilegt hús næði. Á Vesturlandi er margt forvitnilegt á döfinni og má þar nefna: Tröllagarð að Fossatúni við Grímsá. Á klettasnös sem skagar út í ána beint fyrir neðan veitingahúsið að Fossatúni má geinilega sjá steinrunna tröllskessu og reyndar aðra ef vel er gáð og nú er verið að útbúið skemmtilega gönguleið með upplýsingum um um tröllskessurnar á upplýsingaskiltum. Skálar í Lónsöræfum, Vesturland, Garðyrkjustöðin Sunna og Tröllagarður http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.06.27.mp3 Sat, 27 jun 2009 0:00 Sagt verður frá bókinn Á fjallatindum sem kom út nú nýverið. Hún fjallarum gönguferðir á hæstu fjöll í sýslum landsins og reyndar nokkur fjöll í viðbót. Þá er haldið að Kaldaðarnesi í Flóa, í seinni heimsstyrjöldinni voru þar miklar setuliðsstöðvar flugvöllur fyrir herflugvélar og herspítali. Næsta viðfangsefni eru Lónsöræfi, öræfin austan Vatnajökuls sem ná frá Skyndidal í suðri að Geldingafelli í norðri og Hofsjökli og Jökulgilstindi og Víðidalsdrögum í austri. Að lokum er farið í heimsókn í Heklusetrið á Leirubakka, þar er nútímaleg og fræðandi sýning um sögu Heklu og áhrif hennar á mannlíf á Íslandi frá landnámi til okkar daga. Sagt verður frá bókinn Á fjallatindum sem kom út nú nýverið. Hún fjallarum gönguferðir á hæstu fjöll í sýslum landsins og reyndar nokkur fjöll í viðbót. Þá er haldið að Kaldaðarnesi í Flóa, í seinni heimsstyrjöldinni voru þar miklar setuliðsstöðvar flugvöllur fyrir herflugvélar og herspítali. Næsta viðfangsefni eru Lónsöræfi, öræfin austan Vatnajökuls sem ná frá Skyndidal í suðri að Geldingafelli í norðri og Hofsjökli og Jökulgilstindi og Víðidalsdrögum í austri. Að lokum er farið í heimsókn í Heklusetrið á Leirubakka, þar er nútímaleg og fræðandi sýning um sögu Heklu og áhrif hennar á mannlíf á Íslandi frá landnámi til okkar daga. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.06.20.mp3 Sat, 20 Jun 2009 09:03:00 +0000 0:00 Litið er við í hellisskúta við bátahöfnina í Kefklavík hjá skessunni í fljallinu úr ævintýrum Herdísar Egilsdóttur og slegist í för með hópi leikskólabarna. Þá hvarflar hugurinn að Stafafelli í Lóni griðlandi göngumannsins . Þar býður náttúran upp á einstaka litadýrð og fjölbreytta útivistar og gönguaðstöðu. Úr Lóninu liggur leiðin að Kaldaðarnesi í Flóa,á stríðsárunum var þar herstöð með stórum flugvelli og spítala á jörðinni. Að lokum forvitnumst við um dag hinna villtu blóma sem haldinn verður sunnudaginn 14 júní . Á fjölmörgum stöðum á landinu verður þá boðið upp á gönguferðir og blómaskoðun. Litið er við í hellisskúta við bátahöfnina í Kefklavík hjá skessunni í fljallinu úr ævintýrum Herdísar Egilsdóttur og slegist í för með hópi leikskólabarna. Þá hvarflar hugurinn að Stafafelli í Lóni griðlandi göngumannsins . Þar býður náttúran upp á einstaka litadýrð og fjölbreytta útivistar og gönguaðstöðu. Úr Lóninu liggur leiðin að Kaldaðarnesi í Flóa,á stríðsárunum var þar herstöð með stórum flugvelli og spítala á jörðinni. Að lokum forvitnumst við um dag hinna villtu blóma sem haldinn verður sunnudaginn 14 júní . Á fjölmörgum stöðum á landinu verður þá boðið upp á gönguferðir og blómaskoðun. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.06.13.mp3 Sat, 13 Jun 2009 09:03:00 +0000 0:00 Þaravinnsla, ferðaþjónusta, leiði Tryggva Gunnarssonar og tré maímánaðar. Viðmælendur: Kristinn Guðmundsson, sjávarlíffræðingur Ásbjörn Þ. Björgvinsson, framkvst. Markaðsstofu norðurlands Jónas Guðmundsson, ferðamál á Vesturlandi Einar E. Sæmundsen, landslagsarkitekt Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Þátturinn hefst á Álftanesi en Löngusker sem eru utan við ströndina voru áður fyrr nytjuð bæði frá Seltjarnanesi og Álftanesi þar var meira að segja sett á fót þaraverksmiðja á Akrakoti. Þá er athyglinni beint að ferðaþjónustu á vestur og norðurlandi. Bæði svæðin státa af mikilli sögu sem tengist lífi fólksins í landinu fyrr og nú og gönguferðir verða einnig á dagskrá. í Alþingisgarinum er stór og myndarleg steinhæð leiði Tryggva Gunnarssonar einns af helsu hvatamönnum um gerð garðsins. Úr alþingisgarðinum er síðan haldið inn á Háteigsveg í Reykjavík til að skoða krónumikið og myndarlegt birki sem valið var tré maí mánaðar. Þaravinnsla, ferðaþjónusta, leiði Tryggva Gunnarssonar og tré maímánaðar. Viðmælendur: Kristinn Guðmundsson, sjávarlíffræðingur Ásbjörn Þ. Björgvinsson, framkvst. Markaðsstofu norðurlands Jónas Guðmundsson, ferðamál á Vesturlandi Einar E. Sæmundsen, landslagsarkitekt Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Þátturinn hefst á Álftanesi en Löngusker sem eru utan við ströndina voru áður fyrr nytjuð bæði frá Seltjarnanesi og Álftanesi þar var meira að segja sett á fót þaraverksmiðja á Akrakoti. Þá er athyglinni beint að ferðaþjónustu á vestur og norðurlandi. Bæði svæðin státa af mikilli sögu sem tengist lífi fólksins í landinu fyrr og nú og gönguferðir verða einnig á dagskrá. í Alþingisgarinum er stór og myndarleg steinhæð leiði Tryggva Gunnarssonar einns af helsu hvatamönnum um gerð garðsins. Úr alþingisgarðinum er síðan haldið inn á Háteigsveg í Reykjavík til að skoða krónumikið og myndarlegt birki sem valið var tré maí mánaðar. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.06.06.mp3 Sat, 6 Jun 2009 09:03:00 +0000 0:00 Sænál, verndun Skerjafjarðar, Alþingishúsgarðurinn, göngukort af Vestfjörðum og austfirskar krásir er meðal efnis í dag. Það eru margir sérkennilegir fiskar í hafdjúpunum kringum Ísland, meðal þeirra er stóra sænálin sem var fágætur gestur hér við Suð-Vesturland. Undanfarin ár hefur hún orðið æ algengari úti fyrir ströndum landsins og hefur fundist allt norður í Skjálfanda. Þessi útbreiðsla tengist að líkindum hlýnun sjávar við heyrum meira af því. Og höldum síðan með áhugasömu fólki í fuglaskoðun á Álftanesi. Þar sem hópurinn er staddur við Skansinn skapast líflegar umræður um ýmislegt sem tengist fuglum. Þá fáum við líka upplýsingar um fyrirhuguð friðunaráform og verndun stranda og búsvæða fugla á nesinu. Er það liður í verndun Skerjafjarðar sem er í Náttúruverndaráætlun. Síðan er fyrirhugað að koma upp þjónustu og upplýsingamiðstöð fyrir hið nýja verndarsvæði . Nýverið hafa komið út sjö góð gönguleiðakorti af Vestfjarðarkjálkanum öllum, ásamt Dalasýslu. Þetta eru um 300 gönguleiðir sem eru flestar ágætlega merktar, auk þess er leiðarlýsing og GPS punktar á bakhlið kortanna. Ferðaþjónustuaðilar á svæðinu binda miklar vonir við þessi kort því á Austfjörðum hefur lengi verið mikill áhugi fyrir gönguferðum, en það hafa lengi verið til góð göngukort af svæðinu kringum Borgarfjörð-eystra. Ferðamenn á Austfjörðum eiga þess líka kost að ganga á Herðubreið með leiðsögumanni og fara upp í hverasvæðið í Kverkfjöllum. Þá leggja Austfirðingar mikla áherslu á að bjóða gestum austfirskar krásir svo sem lerkisveppasúpu, fjallagrasamjólk eða lífrænt ræktað bygg. Alþingishúsið var byggt árið 1880 og tekið í notkun 1. júli 1881. Árið 1893 skipaði Alþingi nefnd til að gera tillögu um hvernig mætti prýða lóð hússins en þá var hálfgert svað umhverfis húsið. Í framhaldi af því var þegar hafist handa við gerð skrautgarðs við húsið og var verkinu lokið að afstöðnu sumarþingi. Garðurinn var svo vígður næsta vor, á 50 ára afmæli konungsúrskurðarins um endurrreisn Alþingis og hefur staðið nær óbreyttur allt frá þeim tíma. En fyrst er það spurning dagsins og við spyrjum um vestfirsku alpana. Milli hvað tveggja fjarða er skaginn sem hefur fengið það nafn? Hvað heitir hæsta fjall á skaganum sem jafnframt er hæsta fjall Vestfjarða og hversu hátt er það. Hvað söguhetja Íslendingasagnanna bjó í dal sem þarna er og hvað heitir hann og bærinn sem hann bjó í? Sænál, verndun Skerjafjarðar, Alþingishúsgarðurinn, göngukort af Vestfjörðum og austfirskar krásir er meðal efnis í dag. Það eru margir sérkennilegir fiskar í hafdjúpunum kringum Ísland, meðal þeirra er stóra sænálin sem var fágætur gestur hér við Suð-Vesturland. Undanfarin ár hefur hún orðið æ algengari úti fyrir ströndum landsins og hefur fundist allt norður í Skjálfanda. Þessi útbreiðsla tengist að líkindum hlýnun sjávar við heyrum meira af því. Og höldum síðan með áhugasömu fólki í fuglaskoðun á Álftanesi. Þar sem hópurinn er staddur við Skansinn skapast líflegar umræður um ýmislegt sem tengist fuglum. Þá fáum við líka upplýsingar um fyrirhuguð friðunaráform og verndun stranda og búsvæða fugla á nesinu. Er það liður í verndun Skerjafjarðar sem er í Náttúruverndaráætlun. Síðan er fyrirhugað að koma upp þjónustu og upplýsingamiðstöð fyrir hið nýja verndarsvæði . Nýverið hafa komið út sjö góð gönguleiðakorti af Vestfjarðarkjálkanum öllum, ásamt Dalasýslu. Þetta eru um 300 gönguleiðir sem eru flestar ágætlega merktar, auk þess er leiðarlýsing og GPS punktar á bakhlið kortanna. Ferðaþjónustuaðilar á svæðinu binda miklar vonir við þessi kort því á Austfjörðum hefur lengi verið mikill áhugi fyrir gönguferðum, en það hafa lengi verið til góð göngukort af svæðinu kringum Borgarfjörð-eystra. Ferðamenn á Austfjörðum eiga þess líka kost að ganga á Herðubreið með leiðsögumanni og fara upp í hverasvæðið í Kverkfjöllum. Þá leggja Austfirðingar mikla áherslu á að bjóða gestum austfirskar krásir svo sem lerkisveppasúpu, fjallagrasamjólk eða lífrænt ræktað bygg. Alþingishúsið var byggt árið 1880 og tekið í notkun 1. júli 1881. Árið 1893 skipaði Alþingi nefnd til að gera tillögu um hvernig mætti prýða lóð hússins en þá var hálfgert svað umhverfis húsið. Í framhaldi af því var þegar hafist handa við gerð skrautgarðs við húsið og var verkinu lokið að afstöðnu sumarþingi. Garðurinn var svo vígður næsta vor, á 50 ára afmæli konungsúrskurðarins um endurrreisn Alþingis og hefur staðið nær óbreyttur allt frá þeim tíma. En fyrst er það spurning dagsins og við spyrjum um vestfirsku alpana. Milli hvað tveggja fjarða er skaginn sem hefur fengið það nafn? Hvað heitir hæsta fjall á skaganum sem jafnframt er hæsta fjall Vestfjarða og hversu hátt er það. Hvað söguhetja Íslendingasagnanna bjó í dal sem þarna er og hvað heitir hann og bærinn sem hann bjó í? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.05.23.mp3 Sat, 30 May 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur Ingvar Birgir Friðleifsson, jarðfræðingur Jónatan Garðarsson Þuríður Sigurðardóttir, listamaður Harpa Björnsdóttir, listamaður Einar Þorleifsson, fuglasérfræðingur Kristinn Guðmundsson. líffræðingur Jarðsaga Esjunnar, ríki Kjarvals, þvottalaugarnar, margæsir og fleiri fuglar er efni þáttarins í dag. Esjan er daglega fyrir augum margra og þykir það mikill plús við vinnustaði og húsnæði að hafa útsýni til fjallsins. Þó elstu myndanir Esjunnar hafi verið heflaðar af mörgum ísaldarjöklum er hægt að rekja sögu Kjalarneseldstöðvarinnar sem er tæpra þriggja milljón ára gömul. Víða í fjallinu er hægt að sjá og skoða ýmis jarðfræðileg ummerki og tiltölulega auðvelt er að lesa jarðsögu fjallsins. Á einum stað eru hraunlög sem urðu til við eldgos á hlýskeiði og halla í austur og ekki langt frá eru móbergslög sem hafa myndast undir jökli, annars staðar má sjá fornar gosstöðvar, bergeytla og bergganga. Frá Esjunni liggur leiðin i Garða og Gálgahraun og eftir nokkra göngu þar er loks komið í ríki Kjarvals, litla laut þar sem hann valdi að mála sömu hraunklettana á ólíkum árstímum í mismunandi veðri, aftur og aftur. Þarna má sjá ýmis merki um dvöl listamannsins á staðnum svo sem málningarklessur og í gjótu sem hann notaði sem geymslu eru ryðgaðar málningardósir og brotnar flöskur. Í tilefni listahátíðar stendur Listamannahúsið START ART fyrir gjörningi tileinkuðum þeim konum sem þvoðu þvott í gömlu þvottalaugunum í Laugardal. Með honum er sjónum beint að hinum ósýnilegu verkum kvenna í gegnum tíðina - verkum sem þó hafa verið bæði nauðsynleg og nærandi fyrir samfélagið, en einnig hinni ósýnilegu orku sem býr í jörðinni og við Íslendingar höfum lært að nýta okkur til góðs og velmegunar. Öllum bæjarbúum sem vilja heiðra minningu þvottakvennanna er boðið til þátttöku. Gengið verður frá Lækjartorgi, upp Laugaveginn, inn í Laugardal og endað við gömlu Þvottalaugarnar. Alþjóðlegi farfugladagurinn var haldinn í fjórða sinn í ár þann 9. maí en að honum standa alþjóðasamningurinn um flökkutegundir og bókun við hann um votlendisfugla Evrópu, Asíu og Afríku. Umhverfisráðuneytið, Náttúrufræðistofnun Íslands, Umhverfisstofnun, Sveitarfélagið Álftanes, Fugla- og náttúruverndarfélag Álftaness og Fuglavernd héldu sameiginlega upp á daginn og boðið var upp á gönguferð í kringum Bessastaðatjörn á Álftanesi. Það stendur til að friða hluta af nesinu nú á næstunni enda mjög mikil vægt varpsvæði fjölmargra fugla. Þessa dagana halda þúsundir margæsa til þarna á Álftanesi, þær eru fargestir sem hafa hér viðkomu á leið til og frá varpstöðvanna í heimsskautahéruðum NA-Kanada. Fyrstu fuglarnir koma frá Írlandi í byrjun apríl og þeim fjölgar jafnt og þétt til 10. maí en þá er hámarki náð og þær fljúga á brott síðustu daga maímánaðar. Það er komið að spurningu dagsins og við spyrjum um munkaklaustur sem starfrækt var austur á landi á miðöldum. Hvar var þetta klaustur og hvenær var það starfrækt. Þarna hefur farið fram merkur forleifauppgröftur, meðal annars á kirkjugarði hvaða merku upplýsingar hafa fengist um starfsemina með því að skoða beinagrindurnar. Viðmælendur Ingvar Birgir Friðleifsson, jarðfræðingur Jónatan Garðarsson Þuríður Sigurðardóttir, listamaður Harpa Björnsdóttir, listamaður Einar Þorleifsson, fuglasérfræðingur Kristinn Guðmundsson. líffræðingur Jarðsaga Esjunnar, ríki Kjarvals, þvottalaugarnar, margæsir og fleiri fuglar er efni þáttarins í dag. Esjan er daglega fyrir augum margra og þykir það mikill plús við vinnustaði og húsnæði að hafa útsýni til fjallsins. Þó elstu myndanir Esjunnar hafi verið heflaðar af mörgum ísaldarjöklum er hægt að rekja sögu Kjalarneseldstöðvarinnar sem er tæpra þriggja milljón ára gömul. Víða í fjallinu er hægt að sjá og skoða ýmis jarðfræðileg ummerki og tiltölulega auðvelt er að lesa jarðsögu fjallsins. Á einum stað eru hraunlög sem urðu til við eldgos á hlýskeiði og halla í austur og ekki langt frá eru móbergslög sem hafa myndast undir jökli, annars staðar má sjá fornar gosstöðvar, bergeytla og bergganga. Frá Esjunni liggur leiðin i Garða og Gálgahraun og eftir nokkra göngu þar er loks komið í ríki Kjarvals, litla laut þar sem hann valdi að mála sömu hraunklettana á ólíkum árstímum í mismunandi veðri, aftur og aftur. Þarna má sjá ýmis merki um dvöl listamannsins á staðnum svo sem málningarklessur og í gjótu sem hann notaði sem geymslu eru ryðgaðar málningardósir og brotnar flöskur. Í tilefni listahátíðar stendur Listamannahúsið START ART fyrir gjörningi tileinkuðum þeim konum sem þvoðu þvott í gömlu þvottalaugunum í Laugardal. Með honum er sjónum beint að hinum ósýnilegu verkum kvenna í gegnum tíðina - verkum sem þó hafa verið bæði nauðsynleg og nærandi fyrir samfélagið, en einnig hinni ósýnilegu orku sem býr í jörðinni og við Íslendingar höfum lært að nýta okkur til góðs og velmegunar. Öllum bæjarbúum sem vilja heiðra minningu þvottakvennanna er boðið til þátttöku. Gengið verður frá Lækjartorgi, upp Laugaveginn, inn í Laugardal og endað við gömlu Þvottalaugarnar. Alþjóðlegi farfugladagurinn var haldinn í fjórða sinn í ár þann 9. maí en að honum standa alþjóðasamningurinn um flökkutegundir og bókun við hann um votlendisfugla Evrópu, Asíu og Afríku. Umhverfisráðuneytið, Náttúrufræðistofnun Íslands, Umhverfisstofnun, Sveitarfélagið Álftanes, Fugla- og náttúruverndarfélag Álftaness og Fuglavernd héldu sameiginlega upp á daginn og boðið var upp á gönguferð í kringum Bessastaðatjörn á Álftanesi. Það stendur til að friða hluta af nesinu nú á næstunni enda mjög mikil vægt varpsvæði fjölmargra fugla. Þessa dagana halda þúsundir margæsa til þarna á Álftanesi, þær eru fargestir sem hafa hér viðkomu á leið til og frá varpstöðvanna í heimsskautahéruðum NA-Kanada. Fyrstu fuglarnir koma frá Írlandi í byrjun apríl og þeim fjölgar jafnt og þétt til 10. maí en þá er hámarki náð og þær fljúga á brott síðustu daga maímánaðar. Það er komið að spurningu dagsins og við spyrjum um munkaklaustur sem starfrækt var austur á landi á miðöldum. Hvar var þetta klaustur og hvenær var það starfrækt. Þarna hefur farið fram merkur forleifauppgröftur, meðal annars á kirkjugarði hvaða merku upplýsingar hafa fengist um starfsemina með því að skoða beinagrindurnar. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.05.23.mp3 Sat, 23 May 2009 09:03:00 +0000 0:00 Lýsing...Þaravinnsla, ferðaþjónusta, leiði Tryggva Gunnarssonar og tré maímánaðar. Viðmælendur: Kristinn Guðmundsson, sjávarlíffræðingur Ásbjörn Þ. Björgvinsson, framkvst. Markaðsstofu norðurlands Jónas Guðmundsson, ferðamál á Vesturlandi Einar E. Sæmundsen, landslagsarkitekt Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Þátturinn hefst á Álftanesi en Löngusker sem eru utan við ströndina voru áður fyrr nytjuð bæði frá Seltjarnanesi og Álftanesi þar var meira að segja sett á fót þaraverksmiðja á Akrakoti. Þá er athyglinni beint að ferðaþjónustu á vestur og norðurlandi. Bæði svæðin státa af mikilli sögu sem tengist lífi fólksins í landinu fyrr og nú og gönguferðir verða einnig á dagskrá. í Alþingisgarinum er stór og myndarleg steinhæð leiði Tryggva Gunnarssonar einns af helsu hvatamönnum um gerð garðsins. Úr alþingisgarðinum er síðan haldið inn á Háteigsveg í Reykjavík til að skoða krónumikið og myndarlegt birki sem valið var tré maí mánaðar. Lýsing...Þaravinnsla, ferðaþjónusta, leiði Tryggva Gunnarssonar og tré maímánaðar. Viðmælendur: Kristinn Guðmundsson, sjávarlíffræðingur Ásbjörn Þ. Björgvinsson, framkvst. Markaðsstofu norðurlands Jónas Guðmundsson, ferðamál á Vesturlandi Einar E. Sæmundsen, landslagsarkitekt Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Þátturinn hefst á Álftanesi en Löngusker sem eru utan við ströndina voru áður fyrr nytjuð bæði frá Seltjarnanesi og Álftanesi þar var meira að segja sett á fót þaraverksmiðja á Akrakoti. Þá er athyglinni beint að ferðaþjónustu á vestur og norðurlandi. Bæði svæðin státa af mikilli sögu sem tengist lífi fólksins í landinu fyrr og nú og gönguferðir verða einnig á dagskrá. í Alþingisgarinum er stór og myndarleg steinhæð leiði Tryggva Gunnarssonar einns af helsu hvatamönnum um gerð garðsins. Úr alþingisgarðinum er síðan haldið inn á Háteigsveg í Reykjavík til að skoða krónumikið og myndarlegt birki sem valið var tré maí mánaðar. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.05.16.mp3 Sat, 16 May 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur Jónatan Garðarsson Jörundur Svavarsson Einar E. Sæmundssen Magnús jónsson Kynjamyndir í hrauni, marþöll, Alþingisgarðurinn, Þórólfur Mostraskeggur og óvanalegt sögupróf Gálgahraun, sem er nyrsti hluti Garðahrauns er nefnt eftir Gálgunum nyrst í hrauninu en þar var aftökustaður og liggur Sakamannastígur frá Álftanesgötu (Fógetastíg/-götu) yfir að Gálgaklettum. Þetta hraun býr yfir stórbrotinni náttúru og eru í hrauninu ýmsar spennandi kynjamyndir sem vöktu áhuga meistara Kjarvals sem ýmislegt í hrauninu sem fólk almennt sá ekki. Hann valdi sér fallega laut í hrauninu þar sem nefnist Garðahraun og málaði sömu fyrirmyndirnar aftur og aftur í 20-30 ár. Við göngum í fótspor hans og skoðum fyrirmyndirnar. Við fræðumst um jarðfræði Esjunnar sem hóf að myndast fyriri 2,8 milljón árum. Á mótunartímanum voru að minnsta kosti 10 jökulskeið með hlýskeiðum á milli. Fjallið myndaðist vestan til í gosbeltinu og ýttist smám saman frá því til vesturs. Rekhraðinn frá flekaskilunum, sem nú liggja um Þingvallasveit, hefur verið um einn cm á ári, í milljónir ára og er vesturendi Esju um 30 km norðvestan við vestustu virku sprungurnar (gjárnar) á Þingvöllum og í Hengli. Tré aprílmánaðar er marþöll sem er í Grasagarði Reykjavíkur.Tréð var gróðursett árið 1964 og er nú 8,9 metra hátt. Það eru um tíu tegundir þalla eru í heiminum og er marþöllin þeirra stærst. Sex þessara tegunda vaxa í A-Asíu og fjórar í N-Ameríku. Marþöllin vex með Kyrrahafsströndinni frá Kaliforníu og allt upp á Kenaiskaga í Alaska og hefur svipað útbreiðslusvæði og sitkagrenið en vex þó lengra inn til landsins. Frumbyggjar Ameríku nýttu sér marþöllina ekki aðeins til smíða heldur líka til matargerðar, börkurinn var notaður til litunar og innri börkur bæði étinn hrár og notaður í brauðgerð og þeir gerðu teúr C-vítamínríkum nálum og árssprotum. Að lokum bregðum við okkur með hressum félögum í Ferðafélagi Íslands í Söguferð á Snæfellsnes þar sem ýmsir þættir Eyrbyggju eru í Brennidepli. Við fræðumst meðal annars um Þórólf Mostraskegg sem nam land á Þórsnesi eftir að hafa kastað landnámssúlum sínum fyrir borð. Í framhaldi af því fáum við að spreyta okkur á all óvanalegu söguprófi sem ku hafa verið lagt fyrir 10 ára grunnskólabörn fyrir um 30 árum en við byrjum að vanda á spurningu dagsins við dveljum enn á snæfellsnesi og spyrjum um Djúpalónssand og Dritvík Þar sem við spyrjum Hvað nefnast 4 steinar sem liggja við stginn frá bílastæðinu niður á Djúpalónssand til hvers voru þeir notaðir og hve þungir eru þeir. Hvað hét togari sem þarna strandaði og er orðinn að járnabraki í fjörunni og hvenær varð það strand. Dritvík er skammt frá Djúpalónssandi . Hvenær er talið að útgerð hafi hafist þar og hvað voru þar margir vermenn og skip þegar mest var Viðmælendur Jónatan Garðarsson Jörundur Svavarsson Einar E. Sæmundssen Magnús jónsson Kynjamyndir í hrauni, marþöll, Alþingisgarðurinn, Þórólfur Mostraskeggur og óvanalegt sögupróf Gálgahraun, sem er nyrsti hluti Garðahrauns er nefnt eftir Gálgunum nyrst í hrauninu en þar var aftökustaður og liggur Sakamannastígur frá Álftanesgötu (Fógetastíg/-götu) yfir að Gálgaklettum. Þetta hraun býr yfir stórbrotinni náttúru og eru í hrauninu ýmsar spennandi kynjamyndir sem vöktu áhuga meistara Kjarvals sem ýmislegt í hrauninu sem fólk almennt sá ekki. Hann valdi sér fallega laut í hrauninu þar sem nefnist Garðahraun og málaði sömu fyrirmyndirnar aftur og aftur í 20-30 ár. Við göngum í fótspor hans og skoðum fyrirmyndirnar. Við fræðumst um jarðfræði Esjunnar sem hóf að myndast fyriri 2,8 milljón árum. Á mótunartímanum voru að minnsta kosti 10 jökulskeið með hlýskeiðum á milli. Fjallið myndaðist vestan til í gosbeltinu og ýttist smám saman frá því til vesturs. Rekhraðinn frá flekaskilunum, sem nú liggja um Þingvallasveit, hefur verið um einn cm á ári, í milljónir ára og er vesturendi Esju um 30 km norðvestan við vestustu virku sprungurnar (gjárnar) á Þingvöllum og í Hengli. Tré aprílmánaðar er marþöll sem er í Grasagarði Reykjavíkur.Tréð var gróðursett árið 1964 og er nú 8,9 metra hátt. Það eru um tíu tegundir þalla eru í heiminum og er marþöllin þeirra stærst. Sex þessara tegunda vaxa í A-Asíu og fjórar í N-Ameríku. Marþöllin vex með Kyrrahafsströndinni frá Kaliforníu og allt upp á Kenaiskaga í Alaska og hefur svipað útbreiðslusvæði og sitkagrenið en vex þó lengra inn til landsins. Frumbyggjar Ameríku nýttu sér marþöllina ekki aðeins til smíða heldur líka til matargerðar, börkurinn var notaður til litunar og innri börkur bæði étinn hrár og notaður í brauðgerð og þeir gerðu teúr C-vítamínríkum nálum og árssprotum. Að lokum bregðum við okkur með hressum félögum í Ferðafélagi Íslands í Söguferð á Snæfellsnes þar sem ýmsir þættir Eyrbyggju eru í Brennidepli. Við fræðumst meðal annars um Þórólf Mostraskegg sem nam land á Þórsnesi eftir að hafa kastað landnámssúlum sínum fyrir borð. Í framhaldi af því fáum við að spreyta okkur á all óvanalegu söguprófi sem ku hafa verið lagt fyrir 10 ára grunnskólabörn fyrir um 30 árum en við byrjum að vanda á spurningu dagsins við dveljum enn á snæfellsnesi og spyrjum um Djúpalónssand og Dritvík Þar sem við spyrjum Hvað nefnast 4 steinar sem liggja við stginn frá bílastæðinu niður á Djúpalónssand til hvers voru þeir notaðir og hve þungir eru þeir. Hvað hét togari sem þarna strandaði og er orðinn að járnabraki í fjörunni og hvenær varð það strand. Dritvík er skammt frá Djúpalónssandi . Hvenær er talið að útgerð hafi hafist þar og hvað voru þar margir vermenn og skip þegar mest var http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.05.09.mp3 Sat, 9 May 2009 09:03:00 +0000 0:00 Vattasaumur, sjófuglar, Þýskaland og myndefni Kjarvals Í þættinum er rætt við víkinga úr Dalasýslu og frá Þingeyri, Erp Snæ Hansen, fuglafræðing, Arthúr Björgvin Bollason um Þýskaland og Jónatan Garðarsson um gálgahraun Við spjöllum við Eiríksstaðavíkinga sem eru að gera vettlinga með vattarsaum og konu frá Þingeyri sem útbýr gullfallega skó að fornri fyrirmynd. Öllum sjófuglastofnum landsins, nema súlunni, hefur fækkað mjög hratt undanfarin ár. Alla síðustu öld var hins vegar mikil fjölgun sem snérist við um síðustu aldamót. Það er ekki vitað með vissu hvað þessu veldur, en margir benda á hlýnun jarðar enda hefur sjórinn umhverfis landið hitnað mikið undanfarið. Þá rennur gífurlegt magn af ferskvatni til sjávar vegna örrar bráðnunar jöklanna, en hvoru tveggja getur átt sinn þátt í þessari miklu fækkun sjófuglanna. Það má segja að Ísland sé paradís sjófuglanna enda eru þeir lang fjölmennustu fuglategundir á landinu og fleiri hér en í nokkru öðru Evrópulandi. Þýskaland er mjög áhugavert ferðamannaland sem hefur upp á mjög margt að bjóða. Þar eru til dæmis milli 30-40 staðir á heimsminjaskrá Unesco, fjölmargir einstakir kastalar, falleg fjöll og sitthvað fleira. Í fyrra var íslensk útgáfa af heimasíðu um Þýskaland opnuð; tyskalandsferdir.travel. Þar má fá góða yfirsýn yfir þessa miklu fjölbreytni. Undanfarnar helgar hefur verið efnt i til gönguferða í Garða- og Gálgahrauni til að gefa sem flestum kost á að kynnast þessu svæði og þeim minjum sem hverfa eða skerðast ef lagður verður vegur um mitt hraunsvæðið. Þetta hraun sem kom upp í gosi í Búrfelli fyrir um 7.200 árum er 18 kílómetra langt og rennur til sjávar í Hafnarfirði og á Álftanesi. Í hrauninu eru áhugaverðar minjar um dvöl Kjarvals í í þeim hluta sem nefnist Garðahraun, svo sem málningarblettir og ryðgaðar dósir og flöskur. Þeir sem vilja fræðast nánar um þetta svæði geta farið inn á heimasíðuna Hraunavinir.net. Það er komið að spurningu dagsins og við höldum til fjalla í Skagafirði, við spyrjum hvað heitir fjallið sem stendur fyrir ofan Sauðárkrók og hversu hátt er það? Þar skammt frá er víðáttumikið fjall sem setur mikinn svip á sýsluna, hvað heitir það? Hversu hátt er það og hvernig steinar eiga að leynast á fjallinu? Við spyrjum síðan um þriðja fjallið í Skagafirði sem af mörgum er talið einkennisfjall héraðsins. Af fjallinu er mjög víðsýnt enda sagt að það sjáist úr fjölmörgum sýslum, hversu margar eru þær? Hvað heitir fjallið og hversu hátt er það? Vattasaumur, sjófuglar, Þýskaland og myndefni Kjarvals Í þættinum er rætt við víkinga úr Dalasýslu og frá Þingeyri, Erp Snæ Hansen, fuglafræðing, Arthúr Björgvin Bollason um Þýskaland og Jónatan Garðarsson um gálgahraun Við spjöllum við Eiríksstaðavíkinga sem eru að gera vettlinga með vattarsaum og konu frá Þingeyri sem útbýr gullfallega skó að fornri fyrirmynd. Öllum sjófuglastofnum landsins, nema súlunni, hefur fækkað mjög hratt undanfarin ár. Alla síðustu öld var hins vegar mikil fjölgun sem snérist við um síðustu aldamót. Það er ekki vitað með vissu hvað þessu veldur, en margir benda á hlýnun jarðar enda hefur sjórinn umhverfis landið hitnað mikið undanfarið. Þá rennur gífurlegt magn af ferskvatni til sjávar vegna örrar bráðnunar jöklanna, en hvoru tveggja getur átt sinn þátt í þessari miklu fækkun sjófuglanna. Það má segja að Ísland sé paradís sjófuglanna enda eru þeir lang fjölmennustu fuglategundir á landinu og fleiri hér en í nokkru öðru Evrópulandi. Þýskaland er mjög áhugavert ferðamannaland sem hefur upp á mjög margt að bjóða. Þar eru til dæmis milli 30-40 staðir á heimsminjaskrá Unesco, fjölmargir einstakir kastalar, falleg fjöll og sitthvað fleira. Í fyrra var íslensk útgáfa af heimasíðu um Þýskaland opnuð; tyskalandsferdir.travel. Þar má fá góða yfirsýn yfir þessa miklu fjölbreytni. Undanfarnar helgar hefur verið efnt i til gönguferða í Garða- og Gálgahrauni til að gefa sem flestum kost á að kynnast þessu svæði og þeim minjum sem hverfa eða skerðast ef lagður verður vegur um mitt hraunsvæðið. Þetta hraun sem kom upp í gosi í Búrfelli fyrir um 7.200 árum er 18 kílómetra langt og rennur til sjávar í Hafnarfirði og á Álftanesi. Í hrauninu eru áhugaverðar minjar um dvöl Kjarvals í í þeim hluta sem nefnist Garðahraun, svo sem málningarblettir og ryðgaðar dósir og flöskur. Þeir sem vilja fræðast nánar um þetta svæði geta farið inn á heimasíðuna Hraunavinir.net. Það er komið að spurningu dagsins og við höldum til fjalla í Skagafirði, við spyrjum hvað heitir fjallið sem stendur fyrir ofan Sauðárkrók og hversu hátt er það? Þar skammt frá er víðáttumikið fjall sem setur mikinn svip á sýsluna, hvað heitir það? Hversu hátt er það og hvernig steinar eiga að leynast á fjallinu? Við spyrjum síðan um þriðja fjallið í Skagafirði sem af mörgum er talið einkennisfjall héraðsins. Af fjallinu er mjög víðsýnt enda sagt að það sjáist úr fjölmörgum sýslum, hversu margar eru þær? Hvað heitir fjallið og hversu hátt er það? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.05.02.mp3 Sat, 2 May 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Félagar úr víkingafélögum í Dölunum og á Þingeyri Páll Líndal, nemi í umhverfissálfræði Björn Arnarson, fuglaáhugamaður Jónatan Garðarsson, sérfræðingur um Garðahraun og fl. Miðaldahandverk, áhrif umhverfis á fólk, Kosta Ríka og Gálgahraun er efni þáttarins í dag Í tengslum við málþing um menningartengda ferðaþjónustu var kynning á handverki miðaldamanna. Þar mátti skoða afrakstur eldsmiðs í Hafnarfirði, ýmis áhöld úr leðri og tré sem og fylgjast með handbrögðum við nálbindingu eða vattarsaum. Við skoðum skipulag garðanna í Laugardal og Hljómskálagarði með augum umhverfissálarfræðinnar og spyrjum um áhrif mismunandi stærðar, lögunar og lita húsa í götumynd á fólkið og tilfinningu gagnvart götumyndinni. Þeir sem heimsækja Kosta ríka eiga þess kost að heimsækja fjölmarga og ólíka þjóðgarða og skoða fjölbreytt fuglalíf, svo sem páfagauka sem eru meter á lengd og náttfara sem sækja í ljósastaura til veiða á nóttunni. Síðasta sunnudag stóðu Fugla- og náttúruverndarfélag Álftaness og Hraunavinir fyrir gönguferð um Garða- og Gálgahraun, þar sem Vegagerðin hyggst leggja nýjan Álftanesveg. Svæðið er allt á náttúruminjaskrá en þar er helgur álagaklettur sem nefnist Ófeigskirkja sem var kennileiti þeirra sem komu að austan og á leið til Bessastaða um hina fornu þjóðleið Engidalsstíg. Þessum minjum er ógnað með framkvæmdunum. Þá eru mjög merkileg menningarverðmæti í húfi sem tengjast Jóhannesi Kjarval. Hann málaði mikið í hrauninu, einkum einn ákveðinn klett, á mismunandi tímum árs. Það sést greinilega hvar Kjarval hreinsaði pensla sína og hann geymdi terpentínu og málningartúbur í hellisskúta skammt frá. Við skoðum þessar merkilegu minjar. Viðmælendur: Félagar úr víkingafélögum í Dölunum og á Þingeyri Páll Líndal, nemi í umhverfissálfræði Björn Arnarson, fuglaáhugamaður Jónatan Garðarsson, sérfræðingur um Garðahraun og fl. Miðaldahandverk, áhrif umhverfis á fólk, Kosta Ríka og Gálgahraun er efni þáttarins í dag Í tengslum við málþing um menningartengda ferðaþjónustu var kynning á handverki miðaldamanna. Þar mátti skoða afrakstur eldsmiðs í Hafnarfirði, ýmis áhöld úr leðri og tré sem og fylgjast með handbrögðum við nálbindingu eða vattarsaum. Við skoðum skipulag garðanna í Laugardal og Hljómskálagarði með augum umhverfissálarfræðinnar og spyrjum um áhrif mismunandi stærðar, lögunar og lita húsa í götumynd á fólkið og tilfinningu gagnvart götumyndinni. Þeir sem heimsækja Kosta ríka eiga þess kost að heimsækja fjölmarga og ólíka þjóðgarða og skoða fjölbreytt fuglalíf, svo sem páfagauka sem eru meter á lengd og náttfara sem sækja í ljósastaura til veiða á nóttunni. Síðasta sunnudag stóðu Fugla- og náttúruverndarfélag Álftaness og Hraunavinir fyrir gönguferð um Garða- og Gálgahraun, þar sem Vegagerðin hyggst leggja nýjan Álftanesveg. Svæðið er allt á náttúruminjaskrá en þar er helgur álagaklettur sem nefnist Ófeigskirkja sem var kennileiti þeirra sem komu að austan og á leið til Bessastaða um hina fornu þjóðleið Engidalsstíg. Þessum minjum er ógnað með framkvæmdunum. Þá eru mjög merkileg menningarverðmæti í húfi sem tengjast Jóhannesi Kjarval. Hann málaði mikið í hrauninu, einkum einn ákveðinn klett, á mismunandi tímum árs. Það sést greinilega hvar Kjarval hreinsaði pensla sína og hann geymdi terpentínu og málningartúbur í hellisskúta skammt frá. Við skoðum þessar merkilegu minjar. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.04.25.mp3 Sat, 25 Apr 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Sólmundur T. Einarsson leiðsögumaður Páll Líndal nemandi í umhverfissálarfræði Björn Arnarsson fuglaáhugamaður Björn Bögskog garðyrkjustjóri Sunnudagsbíltúr á Suðurnesjum, umhverfissálarfræði, Ástjörn og fuglaskoðun í Kosta Ríka er efni þáttarins í dag Spennandi sunnudagsbíltúr á Suðurnesjum gæti byrjað við Sveifluháls og Kleifavatn, síðan væri haldið um Ögmundarhraun með viðdvöl á Selatöngum og áfram til Grindavíkur þar sem saltfisksetrið væri skoðað. Þá væri stefnan tekin út að Reykjanesvita með viðdvöl á hverasvæðinu og síðan haldið í átt að Sandvík og stoppað við brúna er tákræn tenging milli Evrópu og Ameríku og haldið áfram um nýja veginn vestan flugvallarinns í átt að Hvalsnesi til Sandgerðis, út á Garðskaga, um Garð og Keflavík og til baka eftir Keflavíkurveginum. Umhverfissálarfæði er yfirleitt ekki kennd í arkitektadeildum. Þar er áhersla lögð á að hanna fyrir og kringum fólk án þess að spyrja hvað það vilji eða taka mið af sálarlífi og upplífun þess af mannvirkjunum. Menn útbúa rými sem eiga að virka á ákveðinn hátt en þegar til kastanna kemur gengur það alls ekki eftir segir Íslendingur sem nemur umhverfissálarfæði í Ástralíu. Það er stór hópur manna um allan heim sem ferðast til framandi landa til að skoða fugla. Hingað sækja til dæmis fjölmargir ferðamenn í þeim erindagerðum. Íslenskir fuglaáhugamenn eru engin undantekning, þeir heimsækja fjarlæg og nálæg lönd í von um að sjá spennandi fuglategundir. Við heyrum af slíkri ferð sem farin var til Kosta Ríka á síðasta ári. Landið er mikil náttúruparadís og fuglafánan mjög fjölbreitt enda mikil áhersla lögð á þjónustu við fuglaskoðunarfólk. Í landinu eru til dæmis um 52 tegundir af kólibrífuglum. Í Hafnarfirði er lítil en áhugaverð tjörn sem nefnist Ástjörn. Hún er friðuð en þrátt fyrir það er byggðin og Ásvöllurinn komin mjög nálægt henni. Þarna er mikið og fjölbreitt fuglalíf en svæðið er líklega þekktast fyriri flórgoðan sem þar hefur verpt en er honum ekki ógnaðað af þessari miklu byggð? Umhverfis tjörnina eru góðir göngustígar sem og stígar inn í byggðina umhverfis við heyrum meira af því en byrjum að vanda á spurningu dagsins þar sem við höldum vestur á firði. Fyrir nokkru voru lögð mikil göng milli byggðarlaga á Vestfjörðum hvaða þorp og bæir voru tengd þannig saman, gengum hvaða heiðar liggja göngin og hvenær voru þau opnuð og hversu löng eru þau? Viðmælendur: Sólmundur T. Einarsson leiðsögumaður Páll Líndal nemandi í umhverfissálarfræði Björn Arnarsson fuglaáhugamaður Björn Bögskog garðyrkjustjóri Sunnudagsbíltúr á Suðurnesjum, umhverfissálarfræði, Ástjörn og fuglaskoðun í Kosta Ríka er efni þáttarins í dag Spennandi sunnudagsbíltúr á Suðurnesjum gæti byrjað við Sveifluháls og Kleifavatn, síðan væri haldið um Ögmundarhraun með viðdvöl á Selatöngum og áfram til Grindavíkur þar sem saltfisksetrið væri skoðað. Þá væri stefnan tekin út að Reykjanesvita með viðdvöl á hverasvæðinu og síðan haldið í átt að Sandvík og stoppað við brúna er tákræn tenging milli Evrópu og Ameríku og haldið áfram um nýja veginn vestan flugvallarinns í átt að Hvalsnesi til Sandgerðis, út á Garðskaga, um Garð og Keflavík og til baka eftir Keflavíkurveginum. Umhverfissálarfæði er yfirleitt ekki kennd í arkitektadeildum. Þar er áhersla lögð á að hanna fyrir og kringum fólk án þess að spyrja hvað það vilji eða taka mið af sálarlífi og upplífun þess af mannvirkjunum. Menn útbúa rými sem eiga að virka á ákveðinn hátt en þegar til kastanna kemur gengur það alls ekki eftir segir Íslendingur sem nemur umhverfissálarfæði í Ástralíu. Það er stór hópur manna um allan heim sem ferðast til framandi landa til að skoða fugla. Hingað sækja til dæmis fjölmargir ferðamenn í þeim erindagerðum. Íslenskir fuglaáhugamenn eru engin undantekning, þeir heimsækja fjarlæg og nálæg lönd í von um að sjá spennandi fuglategundir. Við heyrum af slíkri ferð sem farin var til Kosta Ríka á síðasta ári. Landið er mikil náttúruparadís og fuglafánan mjög fjölbreitt enda mikil áhersla lögð á þjónustu við fuglaskoðunarfólk. Í landinu eru til dæmis um 52 tegundir af kólibrífuglum. Í Hafnarfirði er lítil en áhugaverð tjörn sem nefnist Ástjörn. Hún er friðuð en þrátt fyrir það er byggðin og Ásvöllurinn komin mjög nálægt henni. Þarna er mikið og fjölbreitt fuglalíf en svæðið er líklega þekktast fyriri flórgoðan sem þar hefur verpt en er honum ekki ógnaðað af þessari miklu byggð? Umhverfis tjörnina eru góðir göngustígar sem og stígar inn í byggðina umhverfis við heyrum meira af því en byrjum að vanda á spurningu dagsins þar sem við höldum vestur á firði. Fyrir nokkru voru lögð mikil göng milli byggðarlaga á Vestfjörðum hvaða þorp og bæir voru tengd þannig saman, gengum hvaða heiðar liggja göngin og hvenær voru þau opnuð og hversu löng eru þau? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.04.18.mp3 Sat, 18 Apr 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Jörundur Svavarsson, sjávarlíffræðingur Hilmar Antonsson, formaður Ferðafélags Akureyrar Oddur Sigurðsson, jarðfræðingur Sólmundur Tryggvi Einarsson, leiðsögumaður Svampar og krabbar, fjallaskálar, land elds og ísa og Suðurnes er efni þáttarins í dag Eitt af því sem er svo merkilegt við Ísland er hve stórt hafsvæði er umhverfis landið og lífríkið fjölbreytt. Hingað til höfum við aðallega nýtt sjávarfang til manneldis og sem fóður fyrir dýr, en möguleikar til nýtingar eru á ýmsum öðrum sviðum. Í dýrum hafdjúpanna ,svo sem svömpur og þörungum má eflaust finna efni sem eiga eftir að nýtast í lyfjagerð og ýmsir djúpsjávarfiskar sem lítið hafa verið rannsakaðir, gætu orðið verðmætir í framtíðinni. Við hugum að leyndardómum sjávarins og höldum síðan norður í land. Ferðafélag Akureyrar er til húsa í gömlu fallegu húsi sem klætt er utan með steinskífum frá Noregi. Auk þessa húsnæðis hefur félagið byggt nokkra skála upp til fjalla og fer drjúgur tími félagsmanna í að sinna þeim og viðhalda. Þetta eru Þorsteinsskáli í Herðubreiðarlindum sem varð 50 ára á síðasta ári, í Drekagili eru tveir skálar, í Laugafelli er skáli frá 1948 og svefnloft á snyrtihúsi sem var byggt síðar. Á Íslandi fara saman eldur og ís og setja þessi öfl mikinn og fjölbreyttan svip á landið. Móbergsfjöll, hryggir og stapar hafa myndast og hlaðist upp við gos undir jökli, þar á meðal eru til dæmis Herðubreið og Fögrufjöll. Þau síðarnefndu er mikið hærri og meira áberandi í landslaginu en Lakagígar, þó gos þar hafi verið mun stærra. Ef ís hefði verið á landinu þegar þar gaus, væri þarna stór og mikill móbergshryggur. Þegar gýs undir jökli verða mikil jökulhlaup og gífurlegt efnismagn brýst undan jöklinum. Þar á meðal eru Mýrdalssandur, Skeiðarársandur og Landeyjar. Suðurnesin búa yfir ýmsum leyndardómum sem margir eiga enn eftir að uppgötva, jafnvel heimamenn sjálfir. Þetta landsvæði býr yfir sérstæðri fegurð og einstæðri náttúru. Það er lang yngsta samfelda svæðið á Íslandi og jarðfræðin er alveg ótrúlega fjölbreytt. Þar hafa átt sér stað stórkostleg eldgos, það síðasta þegar Illahraun rann, en Blá lónið er í því hrauni. Við spyrjum um sitt hvað er tengist Snæfellsjökli. Fjallið kemur við sögu á landnámsöld, sagt er frá persónu sem hvarf í jökulinn, hver var hún og af hvaða konungi var hún komin? Hvaða Íslendingar urðu fyrstir til að ganga á jökulinn og hvenær var það? Að lokum, í Snæfellsjökli sem er eldkeila hafa orðið 3 stór gjóskugos hvenær voru þau og hvenær gaus síðast í jöklinum? Viðmælendur: Jörundur Svavarsson, sjávarlíffræðingur Hilmar Antonsson, formaður Ferðafélags Akureyrar Oddur Sigurðsson, jarðfræðingur Sólmundur Tryggvi Einarsson, leiðsögumaður Svampar og krabbar, fjallaskálar, land elds og ísa og Suðurnes er efni þáttarins í dag Eitt af því sem er svo merkilegt við Ísland er hve stórt hafsvæði er umhverfis landið og lífríkið fjölbreytt. Hingað til höfum við aðallega nýtt sjávarfang til manneldis og sem fóður fyrir dýr, en möguleikar til nýtingar eru á ýmsum öðrum sviðum. Í dýrum hafdjúpanna ,svo sem svömpur og þörungum má eflaust finna efni sem eiga eftir að nýtast í lyfjagerð og ýmsir djúpsjávarfiskar sem lítið hafa verið rannsakaðir, gætu orðið verðmætir í framtíðinni. Við hugum að leyndardómum sjávarins og höldum síðan norður í land. Ferðafélag Akureyrar er til húsa í gömlu fallegu húsi sem klætt er utan með steinskífum frá Noregi. Auk þessa húsnæðis hefur félagið byggt nokkra skála upp til fjalla og fer drjúgur tími félagsmanna í að sinna þeim og viðhalda. Þetta eru Þorsteinsskáli í Herðubreiðarlindum sem varð 50 ára á síðasta ári, í Drekagili eru tveir skálar, í Laugafelli er skáli frá 1948 og svefnloft á snyrtihúsi sem var byggt síðar. Á Íslandi fara saman eldur og ís og setja þessi öfl mikinn og fjölbreyttan svip á landið. Móbergsfjöll, hryggir og stapar hafa myndast og hlaðist upp við gos undir jökli, þar á meðal eru til dæmis Herðubreið og Fögrufjöll. Þau síðarnefndu er mikið hærri og meira áberandi í landslaginu en Lakagígar, þó gos þar hafi verið mun stærra. Ef ís hefði verið á landinu þegar þar gaus, væri þarna stór og mikill móbergshryggur. Þegar gýs undir jökli verða mikil jökulhlaup og gífurlegt efnismagn brýst undan jöklinum. Þar á meðal eru Mýrdalssandur, Skeiðarársandur og Landeyjar. Suðurnesin búa yfir ýmsum leyndardómum sem margir eiga enn eftir að uppgötva, jafnvel heimamenn sjálfir. Þetta landsvæði býr yfir sérstæðri fegurð og einstæðri náttúru. Það er lang yngsta samfelda svæðið á Íslandi og jarðfræðin er alveg ótrúlega fjölbreytt. Þar hafa átt sér stað stórkostleg eldgos, það síðasta þegar Illahraun rann, en Blá lónið er í því hrauni. Við spyrjum um sitt hvað er tengist Snæfellsjökli. Fjallið kemur við sögu á landnámsöld, sagt er frá persónu sem hvarf í jökulinn, hver var hún og af hvaða konungi var hún komin? Hvaða Íslendingar urðu fyrstir til að ganga á jökulinn og hvenær var það? Að lokum, í Snæfellsjökli sem er eldkeila hafa orðið 3 stór gjóskugos hvenær voru þau og hvenær gaus síðast í jöklinum? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.04.11.mp3 Sat, 11 Apr 2009 09:03:00 +0000 0:00 Mývatnssveit, alþjóðlegt veðurfar, Hólmatungur og alaskaösp (tré marsmánaðar) er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Kári Jónasson, leiðsögumaður Þór Jakobsson, veðurfræðingur Sigrún Helgadóttir, rithöfundur Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Veður er staðbundið um leið og það er alþjóðlegt fyrirbrigði, því hafa veðurstofur víða um heim með sér mikið samstarf. Alþjólegu veðurfræðisamtökin voru stofnuð 1873 og hafa síðan stuðlað að samvinnu á ýmsum sviðum svo sem flugmálum, landbúnaðarmálum, ýmsu er varðar hamfarir, veður, vatn og á ýmsum öðrum sviðum er tengjast veðri. Í dag eru um 190 ríki innan þeirra vébanda. Höfuðstöðvarnar eru í Genf og þar er eins konar eftirlitsstofnun með öllum veðurstofunum sem hlut eiga að máli. Í Hólmatungum voru tveir fossar, Réttarfoss og Vígabergsfoss, sá síðarnefndi hvarf þegar áin breytti um farveg og fór að renna um svokallaða Katla, þar sem hún er mjög illúðleg og hrikaleg. Á svæðinu eru líka litlir fossar og margar þægilegar gönguleiðir, m.a upp á Þórunnarfjall. Af fjallinu sér vel yfir Hólmatungurnar sem og Forvöð sem þykja mjög falleg, en þau eru handan við Hólmatungurnar. Þar er meðal annars Vígaberg, en sagnir eru um að Grettir hafi verið þar á sínum tíma. Við gluggum í bókina Jökulsárgljúfur - Dettifoss, Ásbyrgi og allt þar á milli með höfundinum Sigrúnu Helgadóttur, en hún hlaut nýverið viðurkenningu Hagþenkis árið 2008 fyrir framúrskarandi rit. Í greinargerð viðurkenningarráðs segir um bókina: Lykill að stórbrotnu svæði, þar sem afar vel er fléttað saman sögu, náttúrufræði og bókmenntum. Tré marsmánaðar er um 18,20 metra há Alaskaösp (Populus trichocarpa) í garði við Langholtsveg 158. Engin trjátegund hefur vaxið jafnmikið hér á landi og Alaskaöspin. Tré sem gróðursett var Hallormsstað 1954 er að verða 25 metra hátt og er væntanlega það hæsta á landinu. Litlu lægri eru tré í Múlakoti í Fljótshlíð. Fyrstu alaskaaspirnar voru gróðursettar á landinu árið 1944 þær voru orðnar 11 metra háar þegar mikið vorhret skall á árið 1963 og kól þær alveg niður en þær náðu sér aftur á strik með áðurnefndum árangri. En fyrst er það spurning dagsins: Við höldum út á Snæfellsnes og spyrjum um jökulinn. Hvað er hann hár og hve mikill að flatarmáli? Hversu djúpur er gýgur fjallsins og hvað heitir hæsti hluti hans. Hvað erlenda rit gerist á og í fjallinu, hvenær var nýjasta kvikmyndin um bókina frumsýnd og hvaða íslenska leikkona er þar í aðalhlutverki? Nefnið líka íslenska skáldsögu sem gerist við og á fjallinu. Mývatnssveit, alþjóðlegt veðurfar, Hólmatungur og alaskaösp (tré marsmánaðar) er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Kári Jónasson, leiðsögumaður Þór Jakobsson, veðurfræðingur Sigrún Helgadóttir, rithöfundur Kristján Bjarnason, Skógræktarfélag Reykjavíkur Veður er staðbundið um leið og það er alþjóðlegt fyrirbrigði, því hafa veðurstofur víða um heim með sér mikið samstarf. Alþjólegu veðurfræðisamtökin voru stofnuð 1873 og hafa síðan stuðlað að samvinnu á ýmsum sviðum svo sem flugmálum, landbúnaðarmálum, ýmsu er varðar hamfarir, veður, vatn og á ýmsum öðrum sviðum er tengjast veðri. Í dag eru um 190 ríki innan þeirra vébanda. Höfuðstöðvarnar eru í Genf og þar er eins konar eftirlitsstofnun með öllum veðurstofunum sem hlut eiga að máli. Í Hólmatungum voru tveir fossar, Réttarfoss og Vígabergsfoss, sá síðarnefndi hvarf þegar áin breytti um farveg og fór að renna um svokallaða Katla, þar sem hún er mjög illúðleg og hrikaleg. Á svæðinu eru líka litlir fossar og margar þægilegar gönguleiðir, m.a upp á Þórunnarfjall. Af fjallinu sér vel yfir Hólmatungurnar sem og Forvöð sem þykja mjög falleg, en þau eru handan við Hólmatungurnar. Þar er meðal annars Vígaberg, en sagnir eru um að Grettir hafi verið þar á sínum tíma. Við gluggum í bókina Jökulsárgljúfur - Dettifoss, Ásbyrgi og allt þar á milli með höfundinum Sigrúnu Helgadóttur, en hún hlaut nýverið viðurkenningu Hagþenkis árið 2008 fyrir framúrskarandi rit. Í greinargerð viðurkenningarráðs segir um bókina: Lykill að stórbrotnu svæði, þar sem afar vel er fléttað saman sögu, náttúrufræði og bókmenntum. Tré marsmánaðar er um 18,20 metra há Alaskaösp (Populus trichocarpa) í garði við Langholtsveg 158. Engin trjátegund hefur vaxið jafnmikið hér á landi og Alaskaöspin. Tré sem gróðursett var Hallormsstað 1954 er að verða 25 metra hátt og er væntanlega það hæsta á landinu. Litlu lægri eru tré í Múlakoti í Fljótshlíð. Fyrstu alaskaaspirnar voru gróðursettar á landinu árið 1944 þær voru orðnar 11 metra háar þegar mikið vorhret skall á árið 1963 og kól þær alveg niður en þær náðu sér aftur á strik með áðurnefndum árangri. En fyrst er það spurning dagsins: Við höldum út á Snæfellsnes og spyrjum um jökulinn. Hvað er hann hár og hve mikill að flatarmáli? Hversu djúpur er gýgur fjallsins og hvað heitir hæsti hluti hans. Hvað erlenda rit gerist á og í fjallinu, hvenær var nýjasta kvikmyndin um bókina frumsýnd og hvaða íslenska leikkona er þar í aðalhlutverki? Nefnið líka íslenska skáldsögu sem gerist við og á fjallinu. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.03.28.mp3 Sat, 4 Apr 2009 09:03:00 +0000 0:00 Lýsing : Í upphafi ársins buðu Fjallaleiðsögumenn konum í fjallgöngur með það sem lokatakmark að ganga á Hvannadalshnúk á kvenréttindadaginn hinn 19. júní næstkomandi. Undirbúningurinn hófst þá þegar og hefur fríður flokkur kvenna, 88 konur þegar mest er, safnast saman á laugardagsmorgnum og gengið um fjöll og dali í nágrenni Reykjavíkur. Síðasta laugardag lá leiðin á Esjuhorn, haldið var upp frá Grjóteyri við Meðalfellsvatn. Í hópnum voru rúmlega 60 fjallkonur og einn hundur. Veðurspáin var fremur slæm en það rættist úr veðrinu. Gengið var upp talsverðan bratta á Sandsfjall og svo suður eftir því endilöngu og smáhækkandi þar til Esjuhorni var náð. Þarna uppi, eins og víða á Esjunni, er háslétta og prýðis útsýni í góðu skyggni. Við sláumst í för með hópnum, heyrum í nokkrum kvennanna og forvitnumst um verkefnið og göngu dagsins. Við fræðumst einnig um bæinn Grjóteyri og staðhætti þar um kring. Ábúendur hafa búið þar í 46 ár og hafa mestan tímann tekið á móti leikskólabörnum í sauðburðinum á vorin. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum okkur við Esjuna og spyrjum, hvað heitir hæst punktur hennar og hvað er hann hár? Hvað heitir tindur eða horn á fjallinu sem oftast er gengið á, hvar er lagt upp í þá göngu og hvers konar starfsemi fer fram á því svæði. Að lokum, hvað heita líparít hnjúkar sem prýða Esjuna? Lýsing : Í upphafi ársins buðu Fjallaleiðsögumenn konum í fjallgöngur með það sem lokatakmark að ganga á Hvannadalshnúk á kvenréttindadaginn hinn 19. júní næstkomandi. Undirbúningurinn hófst þá þegar og hefur fríður flokkur kvenna, 88 konur þegar mest er, safnast saman á laugardagsmorgnum og gengið um fjöll og dali í nágrenni Reykjavíkur. Síðasta laugardag lá leiðin á Esjuhorn, haldið var upp frá Grjóteyri við Meðalfellsvatn. Í hópnum voru rúmlega 60 fjallkonur og einn hundur. Veðurspáin var fremur slæm en það rættist úr veðrinu. Gengið var upp talsverðan bratta á Sandsfjall og svo suður eftir því endilöngu og smáhækkandi þar til Esjuhorni var náð. Þarna uppi, eins og víða á Esjunni, er háslétta og prýðis útsýni í góðu skyggni. Við sláumst í för með hópnum, heyrum í nokkrum kvennanna og forvitnumst um verkefnið og göngu dagsins. Við fræðumst einnig um bæinn Grjóteyri og staðhætti þar um kring. Ábúendur hafa búið þar í 46 ár og hafa mestan tímann tekið á móti leikskólabörnum í sauðburðinum á vorin. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum okkur við Esjuna og spyrjum, hvað heitir hæst punktur hennar og hvað er hann hár? Hvað heitir tindur eða horn á fjallinu sem oftast er gengið á, hvar er lagt upp í þá göngu og hvers konar starfsemi fer fram á því svæði. Að lokum, hvað heita líparít hnjúkar sem prýða Esjuna? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.03.28.mp3 Sat, 28 Mar 2009 09:03:00 +0000 0:00 Sjúkdómar fyrr á öldum, Duus húsin, Skíðadalur og Mývatnssveit er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Steinunn Kristjánsdóttir, fornleifafræðingur Valgerður Guðmundsdóttir, forstöðumaður menningarsviðs Reykjanesbæjar Anna Dóra Hermannsdóttir, jógakennari Kári Jónasson, leiðsögumaður Í þættinum er Þjóðminjasafnið heimsótt, þar eru meðal annars til sýnis beinagrindur frá Skriðuklaustri sem bera merki ýmissa sjúkdóma. Þá er haldið í Reykjanesbæ og gengið um Duushúsin sem voru reist á árabilinu 1877-1770. Næst liggur leiðin að Klængshóli í Skíðadal, þar er boðið upp á kyrrð og ró, jurtasöfnun og jóga undir berum himni. Að lokum er það Mývatnssveitin, þar er margt að sjá og skoða, einstakt fuglalíf, miklar hraunbreiður og sérkennilegar klettamyndanir svo nokkur sé nefnt. Á sýningunni Endurfundir sem nú stendur yfir á Þjóðminjasafninu má sjá bein úr gröfum sem fundist hafa við uppgröft á Skriðuklaustri. Þar kemur til dæmis fram að sárasótt hefur borist hingað til lands mun fyrr en ætlað var, þar eru ýmis önnur dæmi um sjúkdóma sem hafa hrjáð þá sem þarna voru grafnir. Við skoðum Duus húsin í Reykjanesbæ. Þau standa við smábátabryggjuna í Grófinni og eru röð nokkurra áfastra húsa frá mismunandi tímum, það elsta frá 1877 og það yngsta frá 1970. Þar er starfrækt Menningarmiðstöð Reykjanesbæjar sem hýsir m.a. sýninguna Bátafloti Gríms Karlssonar, ásamt sjóminjum frá Byggðasafni Reykjanesbæjar. Bryggjuhúsið er elsta húsið í Duushúsalengjunni og það merkasta. Það var byggt 1877 af dönskum kaupmanni Hans Peter Duus og er húsið mjög stórt á þeirra tíma mælikvarða, 250 m2 að grunnfleti og alls þrjár hæðir, í því er enn mikið af upprunalegu efni hússins. Við hlið Bryggjuhússins er hús frá 1890, í því er elsti bíósalur landsins en sagt er að bíósýningar hæfust þar rétt upp úr aldamótunum 1900. Í vikunni var haldin áhugaverð ráðstefna um heilsuferðaþjónustu. Þar sögðu Vatnavinir frá hugmynd um það að landshlutar geta hver um sig þróað og bætt aðstöðu til að njóta heitra linda á svæðinu og síðan unnið saman, þannig að úr verði ein heild. Þar kom líka fram að á Klængshóli í Skíðadal á fólk kost á að dvelja, fara í gönguferðir, safna jurtum og stunda jóga í nokkra daga fjarri skarkala heimsin, við heyrum meira af því Mývatnssveitin hefur upp á margt að bjóða, þar er einstakt fuglalíf, fagur fjallahringur, nýrunnin hraun sem eru enn volg undir yfirborðinu og sérkennilegar hraunmyndanir í Dimmuborgum. Í sveitinni eru fjölmargir göngustígar og þar er um margt góð aðstaða. Það mætti þó bæta þjónustuna við fuglaskoðara sem þangað koma í stórum hópum, með því að reisa fuglaskoðunarhús og gera göngustíg kringum vatnið segir leiðsögumaður sem fer oft með gesti í Mývatnssveit. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum í Djúpavog og spyrjum hvenær hófst verslun á staðnum? Hvað heitir verslunarhús þar sem nýverið hefur verið gert upp og hvaða merku Íslendinga er minnst þar? Á hvaða nesi stendur þorpið, milli hvaða fjarða er það og hvað heitir fjallið sem gnæfir yfir? Sjúkdómar fyrr á öldum, Duus húsin, Skíðadalur og Mývatnssveit er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Steinunn Kristjánsdóttir, fornleifafræðingur Valgerður Guðmundsdóttir, forstöðumaður menningarsviðs Reykjanesbæjar Anna Dóra Hermannsdóttir, jógakennari Kári Jónasson, leiðsögumaður Í þættinum er Þjóðminjasafnið heimsótt, þar eru meðal annars til sýnis beinagrindur frá Skriðuklaustri sem bera merki ýmissa sjúkdóma. Þá er haldið í Reykjanesbæ og gengið um Duushúsin sem voru reist á árabilinu 1877-1770. Næst liggur leiðin að Klængshóli í Skíðadal, þar er boðið upp á kyrrð og ró, jurtasöfnun og jóga undir berum himni. Að lokum er það Mývatnssveitin, þar er margt að sjá og skoða, einstakt fuglalíf, miklar hraunbreiður og sérkennilegar klettamyndanir svo nokkur sé nefnt. Á sýningunni Endurfundir sem nú stendur yfir á Þjóðminjasafninu má sjá bein úr gröfum sem fundist hafa við uppgröft á Skriðuklaustri. Þar kemur til dæmis fram að sárasótt hefur borist hingað til lands mun fyrr en ætlað var, þar eru ýmis önnur dæmi um sjúkdóma sem hafa hrjáð þá sem þarna voru grafnir. Við skoðum Duus húsin í Reykjanesbæ. Þau standa við smábátabryggjuna í Grófinni og eru röð nokkurra áfastra húsa frá mismunandi tímum, það elsta frá 1877 og það yngsta frá 1970. Þar er starfrækt Menningarmiðstöð Reykjanesbæjar sem hýsir m.a. sýninguna Bátafloti Gríms Karlssonar, ásamt sjóminjum frá Byggðasafni Reykjanesbæjar. Bryggjuhúsið er elsta húsið í Duushúsalengjunni og það merkasta. Það var byggt 1877 af dönskum kaupmanni Hans Peter Duus og er húsið mjög stórt á þeirra tíma mælikvarða, 250 m2 að grunnfleti og alls þrjár hæðir, í því er enn mikið af upprunalegu efni hússins. Við hlið Bryggjuhússins er hús frá 1890, í því er elsti bíósalur landsins en sagt er að bíósýningar hæfust þar rétt upp úr aldamótunum 1900. Í vikunni var haldin áhugaverð ráðstefna um heilsuferðaþjónustu. Þar sögðu Vatnavinir frá hugmynd um það að landshlutar geta hver um sig þróað og bætt aðstöðu til að njóta heitra linda á svæðinu og síðan unnið saman, þannig að úr verði ein heild. Þar kom líka fram að á Klængshóli í Skíðadal á fólk kost á að dvelja, fara í gönguferðir, safna jurtum og stunda jóga í nokkra daga fjarri skarkala heimsin, við heyrum meira af því Mývatnssveitin hefur upp á margt að bjóða, þar er einstakt fuglalíf, fagur fjallahringur, nýrunnin hraun sem eru enn volg undir yfirborðinu og sérkennilegar hraunmyndanir í Dimmuborgum. Í sveitinni eru fjölmargir göngustígar og þar er um margt góð aðstaða. Það mætti þó bæta þjónustuna við fuglaskoðara sem þangað koma í stórum hópum, með því að reisa fuglaskoðunarhús og gera göngustíg kringum vatnið segir leiðsögumaður sem fer oft með gesti í Mývatnssveit. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum í Djúpavog og spyrjum hvenær hófst verslun á staðnum? Hvað heitir verslunarhús þar sem nýverið hefur verið gert upp og hvaða merku Íslendinga er minnst þar? Á hvaða nesi stendur þorpið, milli hvaða fjarða er það og hvað heitir fjallið sem gnæfir yfir? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.03.21.mp3 Sat, 21 Mar 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur Bragi Ragnarsson, leiðsögumaður Erpur Snær Hansen, fuglafræðingur Lýður Pálsson, sagnfræðingur Kristján Bjarnason, Skógræktarfélagi Reykjavíkur Vatnsfjörður, lundi, Kotferja og fjallaþinur er efni þáttarins í dag Vatnsfjörður er einn af fjölmörgum áhugaverðum stöðum á landinu, hann er í landi Brjánslækjar og hefur verið friðland frá 1975. Meira um Vatnsfjörð og Vestfirði á eftir. Næst liggur leiðin í lundabyggðir Vestmanneyja en af þeim eru ekki góðar fréttir. Á árunum 2005-2006 var óvenjumikill pysjudauði og í framhaldi af því hófust rannsóknir á afkomu lundans. Þá liggur leiðin að ferjustaðnum Kotferju sem er við neðanverða Ölfusá, í lítilli kverk þar sem landamerki Sandvíkur og Kaldaðarness koma saman. Að lokum skoðum við tré febrúarmánaðar. Fjallaþinurinn í Melgerði 1 er líklega hæsti fjallaþinur í borginni, en í Hallormstað þar sem slík tré voru gróðursett í byrjun síðustu aldar eru þau orðin yfir 20 metrar á hæð. Þá er það spurning dagsins, við bregðum nú út af vananum og svörum spurningunni ekki í lok þáttarins að þessu sinni. Hugmyndin er að gefa hlustendum tækifæri á að spreyta sig á svarinu og stefnum við að því að hafa þennan háttinn á einu sinni í mánuði. Að þessu sinni fá þrír heppnir hlustendur sem senda inn rétt svör ásamt nafni og heimilisfangi, senda eina bók úr bókaflokknum ?Við ræktum? annað hvort ?garðurinn allt árið? eða Barrtré eða Lauftré á Íslandi? Við spyrjum um reyni og reyniættina. Ilmreynir er innlend tegund sem vex víða villtur í skóglendi giljum og urðum allstaðar á landinu. Sagt er frá því í Snorra Eddu að ilmreynir hafi komið þrumuguðinum Þór til bjargar, hvernig kom það til og hvaða þjósagnakenndu sagnir er af ilmreyninum sem óx í Möðrufellshrauni og hvaða náttúru átti ilmreynirinn að hafa samkvæmt íslenskri þjóðtrú? Við spyrjum líka, hvaða ættkvísl tilheyrir ilmreynir, hve margar tegundir eru innan hennar? Svarið má hlaupa á tug og hve margar tegurnir af reynitegundir eru ræktaðar í Grasagarðinum í Laugardal 1.20 Viðmælendur Bragi Ragnarsson, leiðsögumaður Erpur Snær Hansen, fuglafræðingur Lýður Pálsson, sagnfræðingur Kristján Bjarnason, Skógræktarfélagi Reykjavíkur Vatnsfjörður, lundi, Kotferja og fjallaþinur er efni þáttarins í dag Vatnsfjörður er einn af fjölmörgum áhugaverðum stöðum á landinu, hann er í landi Brjánslækjar og hefur verið friðland frá 1975. Meira um Vatnsfjörð og Vestfirði á eftir. Næst liggur leiðin í lundabyggðir Vestmanneyja en af þeim eru ekki góðar fréttir. Á árunum 2005-2006 var óvenjumikill pysjudauði og í framhaldi af því hófust rannsóknir á afkomu lundans. Þá liggur leiðin að ferjustaðnum Kotferju sem er við neðanverða Ölfusá, í lítilli kverk þar sem landamerki Sandvíkur og Kaldaðarness koma saman. Að lokum skoðum við tré febrúarmánaðar. Fjallaþinurinn í Melgerði 1 er líklega hæsti fjallaþinur í borginni, en í Hallormstað þar sem slík tré voru gróðursett í byrjun síðustu aldar eru þau orðin yfir 20 metrar á hæð. Þá er það spurning dagsins, við bregðum nú út af vananum og svörum spurningunni ekki í lok þáttarins að þessu sinni. Hugmyndin er að gefa hlustendum tækifæri á að spreyta sig á svarinu og stefnum við að því að hafa þennan háttinn á einu sinni í mánuði. Að þessu sinni fá þrír heppnir hlustendur sem senda inn rétt svör ásamt nafni og heimilisfangi, senda eina bók úr bókaflokknum ?Við ræktum? annað hvort ?garðurinn allt árið? eða Barrtré eða Lauftré á Íslandi? Við spyrjum um reyni og reyniættina. Ilmreynir er innlend tegund sem vex víða villtur í skóglendi giljum og urðum allstaðar á landinu. Sagt er frá því í Snorra Eddu að ilmreynir hafi komið þrumuguðinum Þór til bjargar, hvernig kom það til og hvaða þjósagnakenndu sagnir er af ilmreyninum sem óx í Möðrufellshrauni og hvaða náttúru átti ilmreynirinn að hafa samkvæmt íslenskri þjóðtrú? Við spyrjum líka, hvaða ættkvísl tilheyrir ilmreynir, hve margar tegundir eru innan hennar? Svarið má hlaupa á tug og hve margar tegurnir af reynitegundir eru ræktaðar í Grasagarðinum í Laugardal 1.20 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.03.07.mp3 Sat, 7 Mar 2009 09:03:00 +0000 0:00 tilefni Heimsdags barna og ungs fólks í fjölmiðlum sjá ungir dagskrárgerðarmenn um þáttinn Út um græna grundu, í samvinnu við umsjónamann. Farið er í heimsókn í hestaleiguna að Laxnesi og skíðasvæðið í Bláfjöllum þar sem talað er við starfsmann sem skemmtir skíðagestum með ljóðalestri. Einnig er talað við Hilmar J. Malmquist í Náttúrustofu Kópavogs um sitthvað er varðar vatn og forvitnast um skíðaferð til Austurríkis. Umsjónamenn eru þau Salvör Eyþórsdóttir, Andrea Urður Hafsteinsdóttir, Matthildur Schiöt Gunnarsdóttir, Hjördís Lilja Hjálmarsdóttir, Hekla Norðdal og Haukur Ingi Hilmarsson, auk þess er rætt við Jóhönnu Hafsteinsdóttur. Þau eru öll í 7. EP í Hofstaðaskóla í Garðabæ . Þátturinn hefst í Hestaleigunni Laxnesi í Mosfellsdal þar sem forvitnast er um sitthvað er varðar hesta og hestamennsku. Þangað koma um 10.000 ferðamenn á ári bæði vetur sem sumar, margir fara hringferð í Mosfellsdalnum aðrir í dagsferð til Þingvalla. Við fræðumst um aldur hesta, Súperstjörnu og fröken Reykjavík, Þolreiðarkeppni Íslands og Hestamannafélagið Neista svo nokkuð sé nefnt. Næst liggur leiðin til Austurríkis. Þangað fara margir ungir sem aldnir Íslendingar árlega á skíði. Síðan er það ýmis fróðleikur um vatn. Hvers vegna er svona mikið af mýflugum við Mývatn? Nýlegar rannsóknir á Hafravatni sýna að bleikjan þar dafnar vel enda vatnið dýpra og kaldara en Elliðavatn, þar sem bleikjunni hefur fækkað mjög síðastliðin ár. Að lokum höldum við upp í Bláfjöll og fáum meðal annars að vita hvenær skíðasvæðið í Bláfjöllum var opnað, hvaða brekkur eru vinsælastar og hvaða munur er á þeim sem eru á skíðum og brettum. Leirburður og Passíusálmarnir koma við sögu þegar rætt er við mann sem fer oft með ljóð fyrir skíðagesti á meðan þeir bíða eftir lyftunum. En fyrst er það spurning dagsins að vanda og við höldum norður í land og spyrjum um Skjálfandafljót. Hvar eru upptök þess? Hvar rennur það til sjávar og hversu langt er það? Hve margir fossar eru í fljótinu, hver þeirra er þekktastur og hvaða saga er tengd þeim fossi? Hvað heitir dalurinn sem fljótið rennur um? Hvaða eyja tengist nafni sýslunnar sem fljótið er í og hvers vegna? tilefni Heimsdags barna og ungs fólks í fjölmiðlum sjá ungir dagskrárgerðarmenn um þáttinn Út um græna grundu, í samvinnu við umsjónamann. Farið er í heimsókn í hestaleiguna að Laxnesi og skíðasvæðið í Bláfjöllum þar sem talað er við starfsmann sem skemmtir skíðagestum með ljóðalestri. Einnig er talað við Hilmar J. Malmquist í Náttúrustofu Kópavogs um sitthvað er varðar vatn og forvitnast um skíðaferð til Austurríkis. Umsjónamenn eru þau Salvör Eyþórsdóttir, Andrea Urður Hafsteinsdóttir, Matthildur Schiöt Gunnarsdóttir, Hjördís Lilja Hjálmarsdóttir, Hekla Norðdal og Haukur Ingi Hilmarsson, auk þess er rætt við Jóhönnu Hafsteinsdóttur. Þau eru öll í 7. EP í Hofstaðaskóla í Garðabæ . Þátturinn hefst í Hestaleigunni Laxnesi í Mosfellsdal þar sem forvitnast er um sitthvað er varðar hesta og hestamennsku. Þangað koma um 10.000 ferðamenn á ári bæði vetur sem sumar, margir fara hringferð í Mosfellsdalnum aðrir í dagsferð til Þingvalla. Við fræðumst um aldur hesta, Súperstjörnu og fröken Reykjavík, Þolreiðarkeppni Íslands og Hestamannafélagið Neista svo nokkuð sé nefnt. Næst liggur leiðin til Austurríkis. Þangað fara margir ungir sem aldnir Íslendingar árlega á skíði. Síðan er það ýmis fróðleikur um vatn. Hvers vegna er svona mikið af mýflugum við Mývatn? Nýlegar rannsóknir á Hafravatni sýna að bleikjan þar dafnar vel enda vatnið dýpra og kaldara en Elliðavatn, þar sem bleikjunni hefur fækkað mjög síðastliðin ár. Að lokum höldum við upp í Bláfjöll og fáum meðal annars að vita hvenær skíðasvæðið í Bláfjöllum var opnað, hvaða brekkur eru vinsælastar og hvaða munur er á þeim sem eru á skíðum og brettum. Leirburður og Passíusálmarnir koma við sögu þegar rætt er við mann sem fer oft með ljóð fyrir skíðagesti á meðan þeir bíða eftir lyftunum. En fyrst er það spurning dagsins að vanda og við höldum norður í land og spyrjum um Skjálfandafljót. Hvar eru upptök þess? Hvar rennur það til sjávar og hversu langt er það? Hve margir fossar eru í fljótinu, hver þeirra er þekktastur og hvaða saga er tengd þeim fossi? Hvað heitir dalurinn sem fljótið rennur um? Hvaða eyja tengist nafni sýslunnar sem fljótið er í og hvers vegna? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.02.28.mp3 Sat, 28 Feb 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur Björn Bögeskogv Hilmarsson, garðyrkjustjóri Páll Jakob Líndal, nemi í umhverfissálarfræði Jörundur Svavarsson, prófessor í Sjávarlíffræði Alda Sigurðardóttir, listamaður Lýður Pálsson, sagnfræðingur og safnstjóri Setberg, Hljómskálagarður og Arnarhóll, glærmöttull og ferjustaðir Umhverfissálarfræði fjallar um áhrif umhverfis á fólk. En þó greinin hafi verið til í fjölda ára virðast fræðimennirnir ekki hafa verið nógu duglegir að útbreiða þekkinguna, því margir sem hafa lifibrauð af að hanna hýbýli og skipuleggja borgir þekkja lítt til þessara fræða. Þeir sem stefna að því að skipuleggja gott umhverfi sem fólki líður vel í ættu að geta nýtt ýmsar niðurstöður umhverfissálarfræðinnar. Er það tilviljum að á góðviðrisdögum flykkist fólk á Austurvöll en ekki í Hljómskálagarðinn og mætti hugsa skipulag Arnarhólsins upp á nýtt? Við hugum að því á eftir. Sagt er að á hverjum tíma séu um 5000 lífverur á flakki um heiminn í kjölvatni skipa. Því miður þá eru mörg þessara dýra óvelkomnir gestir þar sem þau eru komin út fyrir sitt náttúrulega umhverfi. Það á til dæmis við um möttuldýrið, glærmöttum sem er einn af þessum alheimsborgurum, hann á það til að leggjast á fiskeldi. Nýlega tók kafarinn Pálmi Dungal mynd af glæru möttuldýri sem við nánari athugun reyndist vera glærmöttull, var það í fyrsta sinn sem hann var greindur hér við land og er koma hans hingað að vonum ekkert sérstakt gleðiefni, meira um það á eftir. Fyrr á öldum var Ölfusá mikill farartálmi sem og önnur stórfljót á landinu. Áin var fyrst brúuð árið 1891 en fram að því var einungis hægt að fara yfir ána með ferjum eða sundríða og einstaka sinnum á ís. Einn af ferjustöðunum við Ölfusá var Kaldaðarnes sem áður hét Kallaðarnes, því þaðan var hægt að kalla í ferjumann yfir ána. Ein elsta heimild um staðinn er ferjumáldagi Kaldaðarness frá aldamótunum 1200. Þar er kveðið á um einkarétt Kaldaðarness til ferjuflutninga og tvær ferjur voru í rekstri. Önnur var á heimajörðinni gegnt Arnarbæli og hin efri var í ferðum milli Kotferju og Kirkjuferju. Við höldum í ferð á þessar slóðir. Við byrjum þáttinn á Setberginu í Hafnarfirði en þaðan er einstakt útsýni á björtum degi. Beint á móti er Ásfjallið með sínum hálfbyggðu húsum. Fyrir neðan er Stekkjahraun og lækurinn sem liðast í fallegum hlykkjum meðfram hraunjaðrinum. Á aðra hönd sér svo til fjalla og á hina til sjávar. Við njótum útsýnisins um stund og höldum síðan niður í hraunið en meðfram því hefur verið lagður góður göngustígur. Fyrst er það þó spurning dagsins. Við höldum til Grindavíkur, þar er almenningsgarður sem nefnist Sólarvé. Eftir hvern er verkið og hvað tákna hin hringlaga form sem þar eru? Við spyrjum líka um gömlu kirkjuna, hvenær var hún vígð og hvenær var hún síðast notuð sem guðshús og hvaða hlutverki gegnir hún nú? Viðmælendur Björn Bögeskogv Hilmarsson, garðyrkjustjóri Páll Jakob Líndal, nemi í umhverfissálarfræði Jörundur Svavarsson, prófessor í Sjávarlíffræði Alda Sigurðardóttir, listamaður Lýður Pálsson, sagnfræðingur og safnstjóri Setberg, Hljómskálagarður og Arnarhóll, glærmöttull og ferjustaðir Umhverfissálarfræði fjallar um áhrif umhverfis á fólk. En þó greinin hafi verið til í fjölda ára virðast fræðimennirnir ekki hafa verið nógu duglegir að útbreiða þekkinguna, því margir sem hafa lifibrauð af að hanna hýbýli og skipuleggja borgir þekkja lítt til þessara fræða. Þeir sem stefna að því að skipuleggja gott umhverfi sem fólki líður vel í ættu að geta nýtt ýmsar niðurstöður umhverfissálarfræðinnar. Er það tilviljum að á góðviðrisdögum flykkist fólk á Austurvöll en ekki í Hljómskálagarðinn og mætti hugsa skipulag Arnarhólsins upp á nýtt? Við hugum að því á eftir. Sagt er að á hverjum tíma séu um 5000 lífverur á flakki um heiminn í kjölvatni skipa. Því miður þá eru mörg þessara dýra óvelkomnir gestir þar sem þau eru komin út fyrir sitt náttúrulega umhverfi. Það á til dæmis við um möttuldýrið, glærmöttum sem er einn af þessum alheimsborgurum, hann á það til að leggjast á fiskeldi. Nýlega tók kafarinn Pálmi Dungal mynd af glæru möttuldýri sem við nánari athugun reyndist vera glærmöttull, var það í fyrsta sinn sem hann var greindur hér við land og er koma hans hingað að vonum ekkert sérstakt gleðiefni, meira um það á eftir. Fyrr á öldum var Ölfusá mikill farartálmi sem og önnur stórfljót á landinu. Áin var fyrst brúuð árið 1891 en fram að því var einungis hægt að fara yfir ána með ferjum eða sundríða og einstaka sinnum á ís. Einn af ferjustöðunum við Ölfusá var Kaldaðarnes sem áður hét Kallaðarnes, því þaðan var hægt að kalla í ferjumann yfir ána. Ein elsta heimild um staðinn er ferjumáldagi Kaldaðarness frá aldamótunum 1200. Þar er kveðið á um einkarétt Kaldaðarness til ferjuflutninga og tvær ferjur voru í rekstri. Önnur var á heimajörðinni gegnt Arnarbæli og hin efri var í ferðum milli Kotferju og Kirkjuferju. Við höldum í ferð á þessar slóðir. Við byrjum þáttinn á Setberginu í Hafnarfirði en þaðan er einstakt útsýni á björtum degi. Beint á móti er Ásfjallið með sínum hálfbyggðu húsum. Fyrir neðan er Stekkjahraun og lækurinn sem liðast í fallegum hlykkjum meðfram hraunjaðrinum. Á aðra hönd sér svo til fjalla og á hina til sjávar. Við njótum útsýnisins um stund og höldum síðan niður í hraunið en meðfram því hefur verið lagður góður göngustígur. Fyrst er það þó spurning dagsins. Við höldum til Grindavíkur, þar er almenningsgarður sem nefnist Sólarvé. Eftir hvern er verkið og hvað tákna hin hringlaga form sem þar eru? Við spyrjum líka um gömlu kirkjuna, hvenær var hún vígð og hvenær var hún síðast notuð sem guðshús og hvaða hlutverki gegnir hún nú? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.02.21 Sat, 21 Feb 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Ævar Pedersen, náttúrufræðingur Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Páll Jakob Líndal, doktorsnemi í umhverfissálarfræði Björn Bögeskov Hilmarsson, garðyrkjustjóri Leðurblökur, umhverfissálarfræði, Ísafjörður og Hellisgerði er efni þáttarins í dag. Leðurblökur teljast ekki til dýrafánu Íslands en hingað hafa þó komið fleiri leðurblökur en marga grunar. Þær koma ekki bara frá suðlægum slóðum því í Norður-Ameríku eru leðurblökur sem halda sig mjög norðarlega á sumrin. Umhverfið hefur mjög mismunandi áhrif á okkur. Sums staðar langar okkur að dvelja, annars staðar líður okkur vel án þess að vita af hverju. Til er fag sem heitir umhverfissálarfræði og samkvæmt því þykir sannað að umhverfið eigi stóran þátt í líðan fólks og viðbrögð þess gagnvart umhverfinu því ekki nein tilviljun. Við höldum síðan vestur á firði og njótum leiðsagnar um Ísafjörð og nágrenni. Í Tungudal eru svo há tré að maður getur næstum því villst segir leiðsögumaður. Hellisgerði er mjög sérstæður garður inni í hjarta Hafnafjarðar. Þar hefur fjölbreyttur gróður verið ræktaður í hraunbollum og sprungum innan um híbýli álfa og huldufólks. Ýmsar fáséðar plöntur hafa dafnað þar vel svo sem gráösp, skógarbeyki og barrviður eða ýviður sem er mjög sérstakur í laginu og minnir á risabonsai. Í spurningu dagsins er spurt um Þingeyrarkirkju. Hvar á landinu er hún, hvenær var hún reist, úr hvaða byggingarefni og hvar var það fengið? Að Þingeyrum var áður munkaklaustur, hvenær var það stofnað og hvenær aflagt? Viðmælendur: Ævar Pedersen, náttúrufræðingur Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Páll Jakob Líndal, doktorsnemi í umhverfissálarfræði Björn Bögeskov Hilmarsson, garðyrkjustjóri Leðurblökur, umhverfissálarfræði, Ísafjörður og Hellisgerði er efni þáttarins í dag. Leðurblökur teljast ekki til dýrafánu Íslands en hingað hafa þó komið fleiri leðurblökur en marga grunar. Þær koma ekki bara frá suðlægum slóðum því í Norður-Ameríku eru leðurblökur sem halda sig mjög norðarlega á sumrin. Umhverfið hefur mjög mismunandi áhrif á okkur. Sums staðar langar okkur að dvelja, annars staðar líður okkur vel án þess að vita af hverju. Til er fag sem heitir umhverfissálarfræði og samkvæmt því þykir sannað að umhverfið eigi stóran þátt í líðan fólks og viðbrögð þess gagnvart umhverfinu því ekki nein tilviljun. Við höldum síðan vestur á firði og njótum leiðsagnar um Ísafjörð og nágrenni. Í Tungudal eru svo há tré að maður getur næstum því villst segir leiðsögumaður. Hellisgerði er mjög sérstæður garður inni í hjarta Hafnafjarðar. Þar hefur fjölbreyttur gróður verið ræktaður í hraunbollum og sprungum innan um híbýli álfa og huldufólks. Ýmsar fáséðar plöntur hafa dafnað þar vel svo sem gráösp, skógarbeyki og barrviður eða ýviður sem er mjög sérstakur í laginu og minnir á risabonsai. Í spurningu dagsins er spurt um Þingeyrarkirkju. Hvar á landinu er hún, hvenær var hún reist, úr hvaða byggingarefni og hvar var það fengið? Að Þingeyrum var áður munkaklaustur, hvenær var það stofnað og hvenær aflagt? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.02.14.mp3 Sat, 14 Feb 2009 09:03:00 +0000 0:00 Víðistaðatún,fuglar í New York, lífið í sjónum og norðanvert Snæfellsnes er efni þáttarins í dag Viðmælendur: Björn Bögskóg Hilmarsson, garðyrkjustjóri Hafnarfjarðar Einar Þorleifsson, Fuglavernd Jörundur Svavarsson, prófessor Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Víðistaðatún í Hafnarfirði er opinn garður eða útivistarsvæði í Norðurbæ Hafnarfjarðar. Þar er einstæður höggmyndagarður með 16 verkum eftir listamenn frá eins ólíkum löndum og Mexico, Japan og Íslandi. Flest verkanna voru unnin í listamiðstöðinni að Straumi á árunum 1991-93. Vinna við garðinn hófst um 1988 og var efnt til hugmyndasamkeppni um útlit hans. Það var teiknistofa Reynis Vilhjálmssonar og Þráins Haukssonar sem varð hlutskörpust og hefur bærinn unnið með henni að útfærslu garðsins síðan þá og má segja það það bætist eitthvað nýtt við á hverju ári. Við leggjum líka leið okkar til New York. Þar í Miðgarði eða Central Park er mjög fjölbreytt fuglalíf og leggja margir leið sína þangað til að skoða fugla. Garðurinn er eins og eyja inni í þessari risastóru borg. Þegar farfuglarnir, sem fara þarna yfir, sjá þetta stóra græna svæði stoppa þeir þar stundum í þúsundatali. Þá beinum við athyglinni að íbúum sjávarins. Umhverfis Ísland eru mjög fengsæl fiskimið en þar eru ýmsar aðrar lífverur en fiskar og eru margar þeirra mjög litríkar og sérstæðar. Við flettum bókinni ,,Leyndardómar sjávarins við Ísland" skoðum fallegar myndir og fræðumst um hin undarlegustu dýr. Að lokum bregðum við okkur í ferð um norðanvert Snæfellsnes. Þar verður meðal annars staðnæmst á Fróðá en þar kom græðgin fólkinu svo sannarlega um koll. Samkvæmt Eyrbyggju kom þangað írsk kona sem átti dýrindis gripi sem húsfreyja ágirntist. Hún veiktist af undarlegum sjúkdómi sem dró hana til dauða. Áður enn hún lést fyrirskipaði hún að rekkjutjöld hennar yrðu brennd. Þuríður húsfreyja hundsaði fyrirmælin og hirti rekkjutjöldin. Í kjölfarið gerðust undarlegir hlutir á bænum. Má þar nefna að urðarmáni birtist á hverju kvöldi um hríð. Sex manns veiktust og dóu. Þóroddur bóndi drukknaði með fimm öðrum en þeir komu síðan allir alvotir í erfidrykkju sína, svo nokkuð sé nefnt. Það bendir margt til þess að alvarlegur sjúkdómur hafi fylgt rekkjuklæðinu. En nú er komið að spurningu dagsins. Við beinum athyglinni að jarðfræði, við spyrjum: Hvar skýtur Mið-Atlantshafshryggurinn kryppu sinni upp hér á landi eða gengur á land og hvar hverfur hann aftur í hafið? Hvað er þessi neðansjávarhryggur langur? Hvar hefst hann og hvar endar hann? Víðistaðatún,fuglar í New York, lífið í sjónum og norðanvert Snæfellsnes er efni þáttarins í dag Viðmælendur: Björn Bögskóg Hilmarsson, garðyrkjustjóri Hafnarfjarðar Einar Þorleifsson, Fuglavernd Jörundur Svavarsson, prófessor Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Víðistaðatún í Hafnarfirði er opinn garður eða útivistarsvæði í Norðurbæ Hafnarfjarðar. Þar er einstæður höggmyndagarður með 16 verkum eftir listamenn frá eins ólíkum löndum og Mexico, Japan og Íslandi. Flest verkanna voru unnin í listamiðstöðinni að Straumi á árunum 1991-93. Vinna við garðinn hófst um 1988 og var efnt til hugmyndasamkeppni um útlit hans. Það var teiknistofa Reynis Vilhjálmssonar og Þráins Haukssonar sem varð hlutskörpust og hefur bærinn unnið með henni að útfærslu garðsins síðan þá og má segja það það bætist eitthvað nýtt við á hverju ári. Við leggjum líka leið okkar til New York. Þar í Miðgarði eða Central Park er mjög fjölbreytt fuglalíf og leggja margir leið sína þangað til að skoða fugla. Garðurinn er eins og eyja inni í þessari risastóru borg. Þegar farfuglarnir, sem fara þarna yfir, sjá þetta stóra græna svæði stoppa þeir þar stundum í þúsundatali. Þá beinum við athyglinni að íbúum sjávarins. Umhverfis Ísland eru mjög fengsæl fiskimið en þar eru ýmsar aðrar lífverur en fiskar og eru margar þeirra mjög litríkar og sérstæðar. Við flettum bókinni ,,Leyndardómar sjávarins við Ísland" skoðum fallegar myndir og fræðumst um hin undarlegustu dýr. Að lokum bregðum við okkur í ferð um norðanvert Snæfellsnes. Þar verður meðal annars staðnæmst á Fróðá en þar kom græðgin fólkinu svo sannarlega um koll. Samkvæmt Eyrbyggju kom þangað írsk kona sem átti dýrindis gripi sem húsfreyja ágirntist. Hún veiktist af undarlegum sjúkdómi sem dró hana til dauða. Áður enn hún lést fyrirskipaði hún að rekkjutjöld hennar yrðu brennd. Þuríður húsfreyja hundsaði fyrirmælin og hirti rekkjutjöldin. Í kjölfarið gerðust undarlegir hlutir á bænum. Má þar nefna að urðarmáni birtist á hverju kvöldi um hríð. Sex manns veiktust og dóu. Þóroddur bóndi drukknaði með fimm öðrum en þeir komu síðan allir alvotir í erfidrykkju sína, svo nokkuð sé nefnt. Það bendir margt til þess að alvarlegur sjúkdómur hafi fylgt rekkjuklæðinu. En nú er komið að spurningu dagsins. Við beinum athyglinni að jarðfræði, við spyrjum: Hvar skýtur Mið-Atlantshafshryggurinn kryppu sinni upp hér á landi eða gengur á land og hvar hverfur hann aftur í hafið? Hvað er þessi neðansjávarhryggur langur? Hvar hefst hann og hvar endar hann? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.02.07.mp3 Sat, 7 Feb 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur eru: Kristján Bjarnason, skógræktarfélaginu Einar Þorleifsson, Fuglavernd Oddur Sigurðsson, jarðfræðingur Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Garðahlynur, kondórar og kólibrífuglar, jarðfræði Íslands og Snæfellsnes er efni þáttarins í dag. Við fræðumst um glæsilegt tré sem oft er notað stakstætt í stórum görðum eða útivistarsvæðum. Það er með hvelfdri krónu og getur orðið yfir 30 metrar á hæð og 500 ára gamalt. Laufblöðin eru frekar stór, handsepótt með þrjá áberandi sepa. Brumin eru grænbrún og verða rauð þegar þau vaxa fram á vorin. Börkurinn er grár og sléttur en verður hreisturkenndur með árunum og blómin eru löng og gulgræn að lit. Fræin eru tvö og tvö saman og vængur út frá hvoru fræi, þannig að þegar þau falla minna þau á svífandi þyrlu. Þetta er tré janúarmánaðar sem verður til umfjöllunar hér á eftir. Undanfarin ár hafa Argentínumenn lagt æ meiri áherslu á ferðaþjónustu af ýmsu tagi þar á meðal náttúruskoðun. Þangað koma til dæmis fjölmargir ferðamenn til að skoða fugla. Þjóðgarðurinn El condorido er stofnaður til að vernda hinn litla stofn Condóra sem þar finnast. Við heyrum af stórum og litlum fuglum í þessum þjóðgarði. Jarðfræði Íslands er einstök af ýmsum ástæðum, landið er á Miðatlantshafshryggnum sem rís um 2 kílómetra upp frá sjávarbotninum eins og aðrir úthafshryggir. Þar sem einn af 30 möttulstrókum jarðarinnar eða heitum reitum, lendir hér á úthafshrygg, lyftist hafsbotninn um tvo kílómetra í viðbót en það verður til þess að Ísland stendur upp fyrir sjávarmál. Landið er í raun hluti af sjávarbotninum, jarðfræðilega, og því öðruvísi en öll önnur lönd í heimi. Eldvirknin er fjölbreyttari og basaltið þyngra en á meginlöndunum en þó gljúpara. Við fræðumst um jarðfræði Íslands. Á Snæfellsnesi er eða var talan 18 dauðatala ef marka má fjölmargar þjóðsögur þaðan, en vonandi er þeim álögum aflétt. Fyrir nokkru var efnt til brúðkaups að Búðum þar sem alls voru samankomnir 18 manns. Veðrið lék við hópinn og allt gekk eins og í sögu, án nokkurra óhappa. Í næstu þáttum munu nokkrir leiðsögumenn miðla okkur af þekkingu sinni á landsvæði sem þeir hafa dálæti á, í dag er það Snæfellsnes. En við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum, hvar á landinu eru: Búðahraun, Lóndrangar, Gufuskálar og Öndverðarnes? Úr hvaða gíg rann Búðarhraun og hvaða vinsæla hótel er í hrauninu eða við það? Hve margir eru Lóndrangarnir, hve háir eru þeir, hvernig eru þeir myndaðir og hvaða þjóðsaga er um tilurð þeirra? Á Gufuskálum hafa fundist merkar minjar, hvers konar minjar eru það? Hvað er sérstakt við legu Öndverðarness, hvaða merku minjar eru þar í nágrenninu og hvað heitir klettastál suður af nesinu? Í nágrenni þess hafa mörg skip farist. Viðmælendur eru: Kristján Bjarnason, skógræktarfélaginu Einar Þorleifsson, Fuglavernd Oddur Sigurðsson, jarðfræðingur Guðbjörg Bragadóttir, leiðsögumaður Garðahlynur, kondórar og kólibrífuglar, jarðfræði Íslands og Snæfellsnes er efni þáttarins í dag. Við fræðumst um glæsilegt tré sem oft er notað stakstætt í stórum görðum eða útivistarsvæðum. Það er með hvelfdri krónu og getur orðið yfir 30 metrar á hæð og 500 ára gamalt. Laufblöðin eru frekar stór, handsepótt með þrjá áberandi sepa. Brumin eru grænbrún og verða rauð þegar þau vaxa fram á vorin. Börkurinn er grár og sléttur en verður hreisturkenndur með árunum og blómin eru löng og gulgræn að lit. Fræin eru tvö og tvö saman og vængur út frá hvoru fræi, þannig að þegar þau falla minna þau á svífandi þyrlu. Þetta er tré janúarmánaðar sem verður til umfjöllunar hér á eftir. Undanfarin ár hafa Argentínumenn lagt æ meiri áherslu á ferðaþjónustu af ýmsu tagi þar á meðal náttúruskoðun. Þangað koma til dæmis fjölmargir ferðamenn til að skoða fugla. Þjóðgarðurinn El condorido er stofnaður til að vernda hinn litla stofn Condóra sem þar finnast. Við heyrum af stórum og litlum fuglum í þessum þjóðgarði. Jarðfræði Íslands er einstök af ýmsum ástæðum, landið er á Miðatlantshafshryggnum sem rís um 2 kílómetra upp frá sjávarbotninum eins og aðrir úthafshryggir. Þar sem einn af 30 möttulstrókum jarðarinnar eða heitum reitum, lendir hér á úthafshrygg, lyftist hafsbotninn um tvo kílómetra í viðbót en það verður til þess að Ísland stendur upp fyrir sjávarmál. Landið er í raun hluti af sjávarbotninum, jarðfræðilega, og því öðruvísi en öll önnur lönd í heimi. Eldvirknin er fjölbreyttari og basaltið þyngra en á meginlöndunum en þó gljúpara. Við fræðumst um jarðfræði Íslands. Á Snæfellsnesi er eða var talan 18 dauðatala ef marka má fjölmargar þjóðsögur þaðan, en vonandi er þeim álögum aflétt. Fyrir nokkru var efnt til brúðkaups að Búðum þar sem alls voru samankomnir 18 manns. Veðrið lék við hópinn og allt gekk eins og í sögu, án nokkurra óhappa. Í næstu þáttum munu nokkrir leiðsögumenn miðla okkur af þekkingu sinni á landsvæði sem þeir hafa dálæti á, í dag er það Snæfellsnes. En við byrjum á spurningu dagsins og spyrjum, hvar á landinu eru: Búðahraun, Lóndrangar, Gufuskálar og Öndverðarnes? Úr hvaða gíg rann Búðarhraun og hvaða vinsæla hótel er í hrauninu eða við það? Hve margir eru Lóndrangarnir, hve háir eru þeir, hvernig eru þeir myndaðir og hvaða þjóðsaga er um tilurð þeirra? Á Gufuskálum hafa fundist merkar minjar, hvers konar minjar eru það? Hvað er sérstakt við legu Öndverðarness, hvaða merku minjar eru þar í nágrenninu og hvað heitir klettastál suður af nesinu? Í nágrenni þess hafa mörg skip farist. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.01.31.mp3 Sat, 31 Jan 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Kolbrún Baldursdóttir, sálfræðingur og Jón Guðmundsson Einar Þorleifsson, fuglavernd Steinar Björgvinsson, garðyrkjufræðingur Erla Bil Bjarnardóttir, garðyrkjustjóri Hænsn í borginni, alþjóðleg fuglavernd, garðfuglaskoðun og Smalaholt er efni þáttarins í dag. Íslenska landnámshænan hefur notið æ meiri vinsælda síðastliðin ár. Þó það fari ekki miklum sögum af slíku fiðurfé í höfuðborginni, þá eru tilfellin eflaust nokkur. Við heimsækjum lítið hænsnabú í einbýlishúsagarði í borginni. Eigendurnir segja þetta einkar þægileg dýr og umhverfisvæn, því þau lifa að mestu á matarleifum húsbændanna og draga því mikið úr sorpmagni frá heimilinu. Síðastliðið haust var haldið alþjóðlegt fuglaverndarþing í Buenos Aires í Argentínu. Þar voru samankomnir um 500 manns frá um 120 löndum, þar á meðal var einn fulltrúi frá Íslandi. Hvað varðar fuglavernd hér á landi, þá eru það ýmis mál sem þörf er að ræða á slíku þingi. Má þar nefna kærur til Bernarsáttmálans vegna skógræktar á Íslandi, þar sem ekki fer fram umhverfismat þrátt fyrir lög um slíkt frá 1996. Og blesgæsin er enn í hættu þó hún hafi verið friðuð, þar sem á henni eru stundaðar ólöglegar veiðar. Dagana 23. - 26. janúar stendur Fuglavernd fyrir garðfuglaskoðun og er það einn af árvissum atburðum félagsins. Landsmenn og þá sérstaklega þeir sem gefa fuglum í görðum sínum, eru hvattir til að taka þátt í garðfuglaskoðun. Markmiðið með henni er einkum að vekja áhuga á fuglaskoðun og hversu auðvelt er að stunda hana. En jafnframt að afla upplýsinga um þá fugla sem eru í görðum landsmanna, hvaða tegundir það eru og hve margir þeir eru. Við ræðum um garðfuglaskoðunina hér á eftir. Að lokum liggur leiðin upp í Smalaholt í Garðabæ, þaðan er gott útsýni yfir Vífilsstaðavatn og hæðirnar í kring. Beint á móti blasir varðan Gunnhildur við, en margir telja að hún hafi áður heitið Gunhill því í nágrenninu eru ýmsar minjar frá hersetunni. Hún heitir hins vegar í höfuðið á gamalli konu frá Vífilsstöðum sem gekk reglulega þarna upp á hæðina. Varðan og leiðin þangað tengist sögu Vífilsstaða því þeir berklasjúklingar sem treystu sér til að ganga upp á hæðina, án þess að hósta blóði, töldust heilir meina sinna En fyrst er það spurning dagsins og við spyrjum um Hvítserk, Borgarvirki og Hveraborg. Í hvaða sýslu eru þessi náttúrufyrirbrigði? Hver eru einkenni þeirra hvers og eins? Og hvar er þau að finna? Viðmælendur: Kolbrún Baldursdóttir, sálfræðingur og Jón Guðmundsson Einar Þorleifsson, fuglavernd Steinar Björgvinsson, garðyrkjufræðingur Erla Bil Bjarnardóttir, garðyrkjustjóri Hænsn í borginni, alþjóðleg fuglavernd, garðfuglaskoðun og Smalaholt er efni þáttarins í dag. Íslenska landnámshænan hefur notið æ meiri vinsælda síðastliðin ár. Þó það fari ekki miklum sögum af slíku fiðurfé í höfuðborginni, þá eru tilfellin eflaust nokkur. Við heimsækjum lítið hænsnabú í einbýlishúsagarði í borginni. Eigendurnir segja þetta einkar þægileg dýr og umhverfisvæn, því þau lifa að mestu á matarleifum húsbændanna og draga því mikið úr sorpmagni frá heimilinu. Síðastliðið haust var haldið alþjóðlegt fuglaverndarþing í Buenos Aires í Argentínu. Þar voru samankomnir um 500 manns frá um 120 löndum, þar á meðal var einn fulltrúi frá Íslandi. Hvað varðar fuglavernd hér á landi, þá eru það ýmis mál sem þörf er að ræða á slíku þingi. Má þar nefna kærur til Bernarsáttmálans vegna skógræktar á Íslandi, þar sem ekki fer fram umhverfismat þrátt fyrir lög um slíkt frá 1996. Og blesgæsin er enn í hættu þó hún hafi verið friðuð, þar sem á henni eru stundaðar ólöglegar veiðar. Dagana 23. - 26. janúar stendur Fuglavernd fyrir garðfuglaskoðun og er það einn af árvissum atburðum félagsins. Landsmenn og þá sérstaklega þeir sem gefa fuglum í görðum sínum, eru hvattir til að taka þátt í garðfuglaskoðun. Markmiðið með henni er einkum að vekja áhuga á fuglaskoðun og hversu auðvelt er að stunda hana. En jafnframt að afla upplýsinga um þá fugla sem eru í görðum landsmanna, hvaða tegundir það eru og hve margir þeir eru. Við ræðum um garðfuglaskoðunina hér á eftir. Að lokum liggur leiðin upp í Smalaholt í Garðabæ, þaðan er gott útsýni yfir Vífilsstaðavatn og hæðirnar í kring. Beint á móti blasir varðan Gunnhildur við, en margir telja að hún hafi áður heitið Gunhill því í nágrenninu eru ýmsar minjar frá hersetunni. Hún heitir hins vegar í höfuðið á gamalli konu frá Vífilsstöðum sem gekk reglulega þarna upp á hæðina. Varðan og leiðin þangað tengist sögu Vífilsstaða því þeir berklasjúklingar sem treystu sér til að ganga upp á hæðina, án þess að hósta blóði, töldust heilir meina sinna En fyrst er það spurning dagsins og við spyrjum um Hvítserk, Borgarvirki og Hveraborg. Í hvaða sýslu eru þessi náttúrufyrirbrigði? Hver eru einkenni þeirra hvers og eins? Og hvar er þau að finna? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.01.24.mp3 Sat, 24 Jan 2009 09:03:00 +0000 0:00 Vífilsstaðavatn, handverk úr horni, kastali á Mön og ferðaþjónusta er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Erla Bil Bjarnardóttir, garðyrkjustjóri Garðabæjar Guðrún Steingrímsdóttir, handverkskona Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Rögnvaldur Guðmundsson, ferðaráðgjafi Vífilstaðavatnið er útivistarperla í námunda við þéttbýli. Þar hefur verið komið fyrir góðum bílastæðum, bekkjum, fuglaskoðunarhúsi og upplýsingaskiltum með fróðleik um náttúruna við vatnið. Fuglalífið er mikið og fjölbreytt og vekur forvitni fuglaskoðara. Skólanemendur eiga erindi að Vífilstaðavatni þar sem það er skólabókardæmi um lífríki í einstaklega hreinu vatni við þéttbýli. Við skoðum aðstöðuna við vatnið. Þá er haldið í Eyjafjörð. Þar starfar handverkshópur sem kallar sig Gásahópinn. Á Gáseyri hafa fundist merkar rústir sem bera þess vitni að þar hefur verið blómleg verslun yfir sumartímann á tímabilinu 1200-1400. Gásahópurinn klæðist fötum í miðaldastíl og býr á staðnum, þegar þar er haldinn sérstakur miðaldadagur. Við fræðumst um handverk hópsins og vinnu í bein og horn. Menningarminjum á eyjunni Mön í Írlandshafi eru gerð einstaklega góð skil á fjölmörgum söfnum og sýningum. Um er að ræða klaustur, kastala, fornminjar, járnbrautir og sitthvað fleira. Lögð er áhersla á lifandi sýningar, leikræna sviðsetningu á fortíðinni og frábæra leiðsögn. Hugað að þróun og uppbyggingu ferðaþjónustunnar hér heima, en margir líta á hana sem haldreipi nú í kreppunni. Það eru þó óneitanlega blikur á lofti, því vegna heimskreppunnar er líklegt að það verði einhver samdráttur á því sviði. Ýmsir sem til þekkja telja að fólk muni ekki hætta að ferðast, en það fari styttra og velji hagstæðari kosti en áður. Við spáum í þróunina og rýnum í rannsóknir á ferðum, ferðamynstri og dreifingu ferðamanna um landið. En fyrst er það spurning dagsins. Það er spurt hvar eru fjöllin Eystra og Vestrahorn? Úr hvaða bergtegund eru þau og hvernig hefur hún myndast? Vífilsstaðavatn, handverk úr horni, kastali á Mön og ferðaþjónusta er efni þáttarins í dag. Viðmælendur: Erla Bil Bjarnardóttir, garðyrkjustjóri Garðabæjar Guðrún Steingrímsdóttir, handverkskona Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Rögnvaldur Guðmundsson, ferðaráðgjafi Vífilstaðavatnið er útivistarperla í námunda við þéttbýli. Þar hefur verið komið fyrir góðum bílastæðum, bekkjum, fuglaskoðunarhúsi og upplýsingaskiltum með fróðleik um náttúruna við vatnið. Fuglalífið er mikið og fjölbreytt og vekur forvitni fuglaskoðara. Skólanemendur eiga erindi að Vífilstaðavatni þar sem það er skólabókardæmi um lífríki í einstaklega hreinu vatni við þéttbýli. Við skoðum aðstöðuna við vatnið. Þá er haldið í Eyjafjörð. Þar starfar handverkshópur sem kallar sig Gásahópinn. Á Gáseyri hafa fundist merkar rústir sem bera þess vitni að þar hefur verið blómleg verslun yfir sumartímann á tímabilinu 1200-1400. Gásahópurinn klæðist fötum í miðaldastíl og býr á staðnum, þegar þar er haldinn sérstakur miðaldadagur. Við fræðumst um handverk hópsins og vinnu í bein og horn. Menningarminjum á eyjunni Mön í Írlandshafi eru gerð einstaklega góð skil á fjölmörgum söfnum og sýningum. Um er að ræða klaustur, kastala, fornminjar, járnbrautir og sitthvað fleira. Lögð er áhersla á lifandi sýningar, leikræna sviðsetningu á fortíðinni og frábæra leiðsögn. Hugað að þróun og uppbyggingu ferðaþjónustunnar hér heima, en margir líta á hana sem haldreipi nú í kreppunni. Það eru þó óneitanlega blikur á lofti, því vegna heimskreppunnar er líklegt að það verði einhver samdráttur á því sviði. Ýmsir sem til þekkja telja að fólk muni ekki hætta að ferðast, en það fari styttra og velji hagstæðari kosti en áður. Við spáum í þróunina og rýnum í rannsóknir á ferðum, ferðamynstri og dreifingu ferðamanna um landið. En fyrst er það spurning dagsins. Það er spurt hvar eru fjöllin Eystra og Vestrahorn? Úr hvaða bergtegund eru þau og hvernig hefur hún myndast? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.01.17.mp3 Sat, 17 Jan 2009 09:03:00 +0000 0:00 Smámunasafn, rostungar, Mön og Hljóðaklettar er efni þáttarins Viðmælendur: Guðrún Steingrímsdóttir, Smámunasafninu Ævar Pedersen, líffræðingur Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Sigrún Helgadóttir, líffræðingur Smámunasafn. Félagsheimilið Sólgarður í Eyjafirði er 27 kílómetra suður af Akureyri. Þar er að finna sérstætt safn sem nefnist Smámunasafnið. Fólk verður alltaf jafn hissa þegar það áttar sig á hvað þetta er stórt safn, segir safnvörðurinn, því þó hlutirnir séu smáir þá eru fjölmargir af sama tagi svo sem naglar og skrúfur í þúsundatali. Sverrir Hermannson sem safnaði þessum munum og raðaði upp á listilegan hátt var mjög sérstakur og sérvitur og fannst það bara í góðu lagi. ,,Ég undirritaður hef alla mína starfsævi unnið við smíðar og ekki síst endurgerð gamalla húsa og bygginga. Í starfi mínu hef ég haldið til haga ýmsum hlutum og minjum sem með ýmsum hætti tengjast þessu ævistarfi mínu. Þannig hafa mér safnast verðmæti sem m.a. sýna þróun byggingarsögunnar allt frá nítjándu öldinni og fram á þennan dag. Í raun má segja að í safninu finnist flest það sem tengist byggingu húsa, allt frá minnsta nagla til skrautlegustu gluggalista og hurðahúna." Segir Sverrir í bréfi sem hann sendi sveitastjórninni á haustmánuðum árið 2002. Rostungar. Árlega hér finnast hér lifandi rostungar eða rostungsbein. Stundum koma þessi bein undan jökli og oftar en ekki eru þau allt að 7-8000 ára gömul. Það er margt sem bendir til þess að rostungar hafi kæft hérna eða að minnsta kosta komið hingað reglulega. Gamla heitið á rostungi er rosmhvalur en Miðnesi hét áður Rosmhvalanes. Rostungar sem lifa í köldum sjó norðan við landið, hefur fjölgað síðastliðin 100 ár eftir að þeir voru friðaðir. En gegnum aldirnar voru þeir veiddir ótæpilega vegna tannanna . Mön. Við höldum til eyjarinnar Manar í Írlandshafi. Á síðustu öld var þar blómleg ferðaþjónusta, langar fallegar baðstrendur eyjarinnar voru þétt setnar baðgestum og mikil umsvif kringum þá. Mön er mjög vel í sveit settir varðandi siglingar og til eru ýmsar spennandi sögur af smygli og smyglurum, en í seinni tíð hefur þarna orðið mikil skattaparadís. Manarbúar státa af Þingvelli og þinghaldi allt frá því um 900 og fram á daginn í dag. Hljóðaklettar voru upphaflega bogadregin gígaröð sem myndaðist í gosi fyrir 9000 árum. Á þeim tíma var þarna vatn sem hefur flæmst um á meðan gosið stóð yfir. Því urðu miklar sprengingar og í stað hrauns mynduðust gjallgígar og myndarleg gígaröð. Þegar svo hamfarahlaup urðu í Jökulsá flæddi vatn yfir syðri hluta gíganna, þannig að gjallhólarnir sópuðust burtu og gígtapparnir einir stóðu eftir. Vegna áhrifa vatnsins á meðan á gosinu stóð, mynduðust þarna ótrúlegar stuðlamyndir svo sem hringi og rósir. Við fræðumst um Hljóðakletta og gönguleiðir um Ásheiði. Smámunasafn, rostungar, Mön og Hljóðaklettar er efni þáttarins Viðmælendur: Guðrún Steingrímsdóttir, Smámunasafninu Ævar Pedersen, líffræðingur Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Sigrún Helgadóttir, líffræðingur Smámunasafn. Félagsheimilið Sólgarður í Eyjafirði er 27 kílómetra suður af Akureyri. Þar er að finna sérstætt safn sem nefnist Smámunasafnið. Fólk verður alltaf jafn hissa þegar það áttar sig á hvað þetta er stórt safn, segir safnvörðurinn, því þó hlutirnir séu smáir þá eru fjölmargir af sama tagi svo sem naglar og skrúfur í þúsundatali. Sverrir Hermannson sem safnaði þessum munum og raðaði upp á listilegan hátt var mjög sérstakur og sérvitur og fannst það bara í góðu lagi. ,,Ég undirritaður hef alla mína starfsævi unnið við smíðar og ekki síst endurgerð gamalla húsa og bygginga. Í starfi mínu hef ég haldið til haga ýmsum hlutum og minjum sem með ýmsum hætti tengjast þessu ævistarfi mínu. Þannig hafa mér safnast verðmæti sem m.a. sýna þróun byggingarsögunnar allt frá nítjándu öldinni og fram á þennan dag. Í raun má segja að í safninu finnist flest það sem tengist byggingu húsa, allt frá minnsta nagla til skrautlegustu gluggalista og hurðahúna." Segir Sverrir í bréfi sem hann sendi sveitastjórninni á haustmánuðum árið 2002. Rostungar. Árlega hér finnast hér lifandi rostungar eða rostungsbein. Stundum koma þessi bein undan jökli og oftar en ekki eru þau allt að 7-8000 ára gömul. Það er margt sem bendir til þess að rostungar hafi kæft hérna eða að minnsta kosta komið hingað reglulega. Gamla heitið á rostungi er rosmhvalur en Miðnesi hét áður Rosmhvalanes. Rostungar sem lifa í köldum sjó norðan við landið, hefur fjölgað síðastliðin 100 ár eftir að þeir voru friðaðir. En gegnum aldirnar voru þeir veiddir ótæpilega vegna tannanna . Mön. Við höldum til eyjarinnar Manar í Írlandshafi. Á síðustu öld var þar blómleg ferðaþjónusta, langar fallegar baðstrendur eyjarinnar voru þétt setnar baðgestum og mikil umsvif kringum þá. Mön er mjög vel í sveit settir varðandi siglingar og til eru ýmsar spennandi sögur af smygli og smyglurum, en í seinni tíð hefur þarna orðið mikil skattaparadís. Manarbúar státa af Þingvelli og þinghaldi allt frá því um 900 og fram á daginn í dag. Hljóðaklettar voru upphaflega bogadregin gígaröð sem myndaðist í gosi fyrir 9000 árum. Á þeim tíma var þarna vatn sem hefur flæmst um á meðan gosið stóð yfir. Því urðu miklar sprengingar og í stað hrauns mynduðust gjallgígar og myndarleg gígaröð. Þegar svo hamfarahlaup urðu í Jökulsá flæddi vatn yfir syðri hluta gíganna, þannig að gjallhólarnir sópuðust burtu og gígtapparnir einir stóðu eftir. Vegna áhrifa vatnsins á meðan á gosinu stóð, mynduðust þarna ótrúlegar stuðlamyndir svo sem hringi og rósir. Við fræðumst um Hljóðakletta og gönguleiðir um Ásheiði. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.01.10.mp3 Sat, 10 Jan 2009 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Vignir Sigursveinsson, Hvalaskoðun Reykjavíkur hf, Jón Baldur Þorbjörnsson, Ísafold Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Þráinn Þorvaldsson, að kynna hvönn Þátturinn Út um græna grundu er að hefja 15 starfsárið sitt. Í dag fræðumst við um tungumál hvala, breytta jeppa og ferðaþjónustu, eyjuna Mön og hvönn. Niðri í gamla loðnuskipinu Fífli, sem nú liggur við Reykjavíkurhöfn gegnt hvalbátunum, er sérstæð birta. Á veggjunum eru skjáir sem sýna myndir af hvölum teknar neðansjávar og loftið ómar af skemmtilegu og sérkennilegu tísti. Þetta eru samskiptahljóð höfrunga, en þegar þeir gefa frá sér eins konar smelli og klikkhljóð eru þeir að staðsetja hluti í kringum sig. Þeir hafa mjög háþróað tjáskiptakerfi og skynja hvort hlutir eru harðir mjúkir eða stórir með því að senda út hljóðbylgjur og nema endurvarpið. Til eru frásagnir í Íslendingasögunum þar sem sagt er frá hvannskurði og vitað er að hvönn hefur löngum verið ræktuð í sérstökum hvannagörðum bæði til neyslu sem og til lækninga. Öll jurtin er notuð, rót, fræ og blöð, en mismundandi plöntuhlutar hafa ólíka virkni. Þar sem hvönnin er þríær og leggur mestan kraft í rótina á fyrsta árinu, er rótin tekin af eins árs plöntu. Blöðin eru síðan tekin af tveggja ára plöntum, því þá leggur jurtin mesta orku í þau og fræið er síðan tekið á þriðja og síðasta árinu. Þá hefur komið í ljós við vísindarannsóknir undanfarin ár, að íslenska hvönnin og hvönn sem vex á norðlægum slóðum er sérstaklega öflug og kraftmikil. Eyjan Mön er í Írlandshafi úti fyrir vesturströnd Bretlands. Þar hafa menn byggt upp markvisst kerfi til að miðla sögu sinni til heimamanna og ferðamanna. Fyrir 20 árum var farið í sérstakt átaksverkefni sem skilar miklum árangri í dag. Eyjaskeggjar eru aðeins 80 þúsund en þeir fá nú um 500 þúsund ferðamenn til að heimsækja sögustaði eyjarinnar. Verkefnið hefur verið unnið sem ein heild þannig að allir sögustaðirnir lúta sömu stjórn. Þetta verkefni vakti áhuga íslenskra ferðaþjónustuaðila sem vinna með sögutengda ferðaþjónustu. Ferðamenn sem hingað koma, eru margir áhugasamir um breytta jeppa og hafa sóst eftir að fara í ferðir á slíkum ökutækjum. Jeppar eru vélvædd viðbót við þá ferðaþjónustu sem annars er boðið uppá en þeir auka verulega útblástur gróðurhúsategunda út í andrúmsloftið. Þegar Ferðaskrifstofan Ísafold ákvað að gefa gestum kost á að aka sjálfir slíkum jeppum var ákveðið að leggja 500 krónur á daglegt verð hvers útleigðs bíls. Afraksturinn fer í að kaupa árlega 116 tré hjá Kolviði og til vetnisrannsókna hjá fyrirtækinu Nýorku. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum norður í Vatnsskarð og spyrjum um nafn á vatni sem þar er. Við viljum líka vita hvað skarðið er hátt yfir sjávarmáli og spyrja um minnisvarða um frægan Skagfirðing. Hver var hann? Hvað vann hann sér helst til frægðar? Hvað heitir hóllinn sem minnisvarðinn stendur á og eftir hvern eru lágmyndirnar á honum? Viðmælendur: Vignir Sigursveinsson, Hvalaskoðun Reykjavíkur hf, Jón Baldur Þorbjörnsson, Ísafold Ásborg Arnþórsdóttir, ferðamálafulltrúi Þráinn Þorvaldsson, að kynna hvönn Þátturinn Út um græna grundu er að hefja 15 starfsárið sitt. Í dag fræðumst við um tungumál hvala, breytta jeppa og ferðaþjónustu, eyjuna Mön og hvönn. Niðri í gamla loðnuskipinu Fífli, sem nú liggur við Reykjavíkurhöfn gegnt hvalbátunum, er sérstæð birta. Á veggjunum eru skjáir sem sýna myndir af hvölum teknar neðansjávar og loftið ómar af skemmtilegu og sérkennilegu tísti. Þetta eru samskiptahljóð höfrunga, en þegar þeir gefa frá sér eins konar smelli og klikkhljóð eru þeir að staðsetja hluti í kringum sig. Þeir hafa mjög háþróað tjáskiptakerfi og skynja hvort hlutir eru harðir mjúkir eða stórir með því að senda út hljóðbylgjur og nema endurvarpið. Til eru frásagnir í Íslendingasögunum þar sem sagt er frá hvannskurði og vitað er að hvönn hefur löngum verið ræktuð í sérstökum hvannagörðum bæði til neyslu sem og til lækninga. Öll jurtin er notuð, rót, fræ og blöð, en mismundandi plöntuhlutar hafa ólíka virkni. Þar sem hvönnin er þríær og leggur mestan kraft í rótina á fyrsta árinu, er rótin tekin af eins árs plöntu. Blöðin eru síðan tekin af tveggja ára plöntum, því þá leggur jurtin mesta orku í þau og fræið er síðan tekið á þriðja og síðasta árinu. Þá hefur komið í ljós við vísindarannsóknir undanfarin ár, að íslenska hvönnin og hvönn sem vex á norðlægum slóðum er sérstaklega öflug og kraftmikil. Eyjan Mön er í Írlandshafi úti fyrir vesturströnd Bretlands. Þar hafa menn byggt upp markvisst kerfi til að miðla sögu sinni til heimamanna og ferðamanna. Fyrir 20 árum var farið í sérstakt átaksverkefni sem skilar miklum árangri í dag. Eyjaskeggjar eru aðeins 80 þúsund en þeir fá nú um 500 þúsund ferðamenn til að heimsækja sögustaði eyjarinnar. Verkefnið hefur verið unnið sem ein heild þannig að allir sögustaðirnir lúta sömu stjórn. Þetta verkefni vakti áhuga íslenskra ferðaþjónustuaðila sem vinna með sögutengda ferðaþjónustu. Ferðamenn sem hingað koma, eru margir áhugasamir um breytta jeppa og hafa sóst eftir að fara í ferðir á slíkum ökutækjum. Jeppar eru vélvædd viðbót við þá ferðaþjónustu sem annars er boðið uppá en þeir auka verulega útblástur gróðurhúsategunda út í andrúmsloftið. Þegar Ferðaskrifstofan Ísafold ákvað að gefa gestum kost á að aka sjálfir slíkum jeppum var ákveðið að leggja 500 krónur á daglegt verð hvers útleigðs bíls. Afraksturinn fer í að kaupa árlega 116 tré hjá Kolviði og til vetnisrannsókna hjá fyrirtækinu Nýorku. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum norður í Vatnsskarð og spyrjum um nafn á vatni sem þar er. Við viljum líka vita hvað skarðið er hátt yfir sjávarmáli og spyrja um minnisvarða um frægan Skagfirðing. Hver var hann? Hvað vann hann sér helst til frægðar? Hvað heitir hóllinn sem minnisvarðinn stendur á og eftir hvern eru lágmyndirnar á honum? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.01.03.mp3 Sat, 3 Jan 2009 09:03:00 +0000 0:00 Breiðholtskirkja, jól um víða veröld, listihús, Reykjavíkurprestakall eystra og hljóðheimurinn Viðmælendur: Gísli Jónasson, prófastur Ingunn Þormar, Grasagarðinum Jósep Gíslason Við skoðum okkur um í Breiðholtskirkju sem var vígð árið 1988. Byggingin stendur ofan í lægð fyrir neðan Breiðholtshæðina og voru margir ósáttir við það staðarval. Kirkjan er óhefðbundin í lögun og er í daglegu tali kölluð indíánatjaldið. Sú lögun er engin tilviljun, henni er ætlað að minna á tjald því fyrsta guðshúsið sem talað er um í biblíunni var tjaldbúð. Þegar Ísralelsmenn voru á leiðinni heim til fyrirheitna landsins frá Egiftalandi höfðu þeir með sér sáttmálsörkina og sáttmálstjaldið og í því fór helgihaldið fram. Kirkjubyggingunni er haldið uppi af 12 súlum sem minna á postulana 12 en einnig ættkvíslir Ísraelsmanna sem voru 12. Þá höldum við í út í heim og heyrum af ólíkum jólasiðum. Í Rúmeniu hafa menn til dæmis með sér í kirkjuna stól sem gerður er úr 7 viðartegundum. Menn trúa því að þeir sái allar nornir sem eru á staðnum þegar þeir standa uppi á stólnum. Kristnir menn í Írak kveikja v arðeld úr þyrnirunnum á aðfangadagskvöld. Eftir að hafa sungið saman við eldinn hoppa menn yfir öskuna og óska sér . Þar á bæ er katólsk trú ríkjandi og jólin haldin hátíðleg 6. januar. Á Írlandi setja menn kerti út í glugga á jólanótt til að vísa jólafjölskyldunni og öðrum fátækum ferðamönnum veginn. Áður fyrr voru kertin líka boð til presta um að koma inn, syngja messu borða kvöldmat og eyða nóttinni hjá fjölskyldunni Við lítum aðeins inn í lystihúsið í Laugardalsgarðinum. Þar er gott að staldra við á gönguferð um garðinn og nú yfir hátíðirnar hefur það verið sett í hátíðarbúning. Þá fræðumst við um Reykjavíkurprófastdæmi eystra sem er fjölmennasta prófastæmi landsins. Það nær yfir eystri hluta Reykjavíkur og Kópavog. Undir prófastdæmið heyra 12 prestköll með um 23 prestum. Að lokum er það svo hljóðheimurinn en þó fyrst spurning dagsins og spurt er um Kirkjustað og prestsetur í Skagafirði sem er einna frægast fyrir hvarf prestsins sem þar þjónaði um tíma á 18. öld. Hvað heitir staðurinn, hver var presturinn og hvernig bar hvarf hans að? Breiðholtskirkja, jól um víða veröld, listihús, Reykjavíkurprestakall eystra og hljóðheimurinn Viðmælendur: Gísli Jónasson, prófastur Ingunn Þormar, Grasagarðinum Jósep Gíslason Við skoðum okkur um í Breiðholtskirkju sem var vígð árið 1988. Byggingin stendur ofan í lægð fyrir neðan Breiðholtshæðina og voru margir ósáttir við það staðarval. Kirkjan er óhefðbundin í lögun og er í daglegu tali kölluð indíánatjaldið. Sú lögun er engin tilviljun, henni er ætlað að minna á tjald því fyrsta guðshúsið sem talað er um í biblíunni var tjaldbúð. Þegar Ísralelsmenn voru á leiðinni heim til fyrirheitna landsins frá Egiftalandi höfðu þeir með sér sáttmálsörkina og sáttmálstjaldið og í því fór helgihaldið fram. Kirkjubyggingunni er haldið uppi af 12 súlum sem minna á postulana 12 en einnig ættkvíslir Ísraelsmanna sem voru 12. Þá höldum við í út í heim og heyrum af ólíkum jólasiðum. Í Rúmeniu hafa menn til dæmis með sér í kirkjuna stól sem gerður er úr 7 viðartegundum. Menn trúa því að þeir sái allar nornir sem eru á staðnum þegar þeir standa uppi á stólnum. Kristnir menn í Írak kveikja v arðeld úr þyrnirunnum á aðfangadagskvöld. Eftir að hafa sungið saman við eldinn hoppa menn yfir öskuna og óska sér . Þar á bæ er katólsk trú ríkjandi og jólin haldin hátíðleg 6. januar. Á Írlandi setja menn kerti út í glugga á jólanótt til að vísa jólafjölskyldunni og öðrum fátækum ferðamönnum veginn. Áður fyrr voru kertin líka boð til presta um að koma inn, syngja messu borða kvöldmat og eyða nóttinni hjá fjölskyldunni Við lítum aðeins inn í lystihúsið í Laugardalsgarðinum. Þar er gott að staldra við á gönguferð um garðinn og nú yfir hátíðirnar hefur það verið sett í hátíðarbúning. Þá fræðumst við um Reykjavíkurprófastdæmi eystra sem er fjölmennasta prófastæmi landsins. Það nær yfir eystri hluta Reykjavíkur og Kópavog. Undir prófastdæmið heyra 12 prestköll með um 23 prestum. Að lokum er það svo hljóðheimurinn en þó fyrst spurning dagsins og spurt er um Kirkjustað og prestsetur í Skagafirði sem er einna frægast fyrir hvarf prestsins sem þar þjónaði um tíma á 18. öld. Hvað heitir staðurinn, hver var presturinn og hvernig bar hvarf hans að? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.12.27.mp3 Sat, 27 Dec 2008 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Unnur Sigurþórsdóttir, fræðslufulltrúi Ingunn Þormar, Grasagarðinum Þór Jakobsson veðurfræðingur Jósep Gíslason Það er orðið mjög jólalegt í Grasagarðinum í Reykjavík. Í gróðurskálanum skoðum við handgerðar jólaskreytingar í og fylgjumst með leikskólabörnum í jólaheimsókna i garðinum. Þau njóta þess að drekka kakó og dansa í kringum jólatréð í þessu fallega umhverfi. El nino þýðir jólabarnið á spænsku en það hefur líka allt aðra og ólíka merkingu. Það er notað um sérstakt veðurfar sem ríkir í austurhluta Kyrrahafsins þegar sjávarhiti er hálfri gráðu hærri en í meðalahitinn. El Nino kemur venjulega upp fjórða eða sjötta hvert ár og oftast rétt eftir eða um jól og af því er nafnið dregið. Við fræðumst um þetta sérstaka veðurfyrirbrigði. Úr Kyrrahafinu liggur leiðin til Tyrklands þaðan sem jólasveinninn er upprunninn það er alþjóðlegi jólasveinn er arftaki heilags Nikulásar sem var biskup í borginni Myru í Tyrklandi á fjórðu öld eftir krist. Hann helgaði líf sitt þjónustunni við guð og varð þekktur víða um heim fyrir umhyggju og gjafmildi til þeirra sem voru þurfandi ,fátækir og sjúkir, ást á börnum og hjálp við sjómenn og skip í nauð. En hvernig stendur á þeirri hugmynd að jólasveinninn komi svífandi gegnum loftin á sleða sem dregin er af hreindýrum. Við forvitnumst um það og skoðum kvæðið sem breytti mynd margra af sveinka. Í húsdýragarðinum eru nú tvö kvendýr eða simlur eins og það heytir hjá hreindýrum. Mamman sem kemur að austan og var upprunalega villt, heitir Siv og dóttirin sem fæddist í Húsdýragarðinum í í vor heitir Regina. Það var líka tarfur í garðinum sem fæddist þar fyrir 12 árum sem er nýfallinn enda orðinn gamall í hreindýraheiminum. Við heimsækjum Húsdýragarðinn og forvitnumst um hreindýrin og hljóðheimurinn er helgaður dýrunum í garðinum En fyrst er það spurning dagsins Við höldum upp í Borgarfjörð og spyrjum um þrjár af helstu ám þar í sveit og 3 stæstu dalina. í Borgarfirði er vatnsmesti hver landsins hvað heitir hann og hvaða kaupstaðir njóta góðs af heita vatninu? Viðmælendur: Unnur Sigurþórsdóttir, fræðslufulltrúi Ingunn Þormar, Grasagarðinum Þór Jakobsson veðurfræðingur Jósep Gíslason Það er orðið mjög jólalegt í Grasagarðinum í Reykjavík. Í gróðurskálanum skoðum við handgerðar jólaskreytingar í og fylgjumst með leikskólabörnum í jólaheimsókna i garðinum. Þau njóta þess að drekka kakó og dansa í kringum jólatréð í þessu fallega umhverfi. El nino þýðir jólabarnið á spænsku en það hefur líka allt aðra og ólíka merkingu. Það er notað um sérstakt veðurfar sem ríkir í austurhluta Kyrrahafsins þegar sjávarhiti er hálfri gráðu hærri en í meðalahitinn. El Nino kemur venjulega upp fjórða eða sjötta hvert ár og oftast rétt eftir eða um jól og af því er nafnið dregið. Við fræðumst um þetta sérstaka veðurfyrirbrigði. Úr Kyrrahafinu liggur leiðin til Tyrklands þaðan sem jólasveinninn er upprunninn það er alþjóðlegi jólasveinn er arftaki heilags Nikulásar sem var biskup í borginni Myru í Tyrklandi á fjórðu öld eftir krist. Hann helgaði líf sitt þjónustunni við guð og varð þekktur víða um heim fyrir umhyggju og gjafmildi til þeirra sem voru þurfandi ,fátækir og sjúkir, ást á börnum og hjálp við sjómenn og skip í nauð. En hvernig stendur á þeirri hugmynd að jólasveinninn komi svífandi gegnum loftin á sleða sem dregin er af hreindýrum. Við forvitnumst um það og skoðum kvæðið sem breytti mynd margra af sveinka. Í húsdýragarðinum eru nú tvö kvendýr eða simlur eins og það heytir hjá hreindýrum. Mamman sem kemur að austan og var upprunalega villt, heitir Siv og dóttirin sem fæddist í Húsdýragarðinum í í vor heitir Regina. Það var líka tarfur í garðinum sem fæddist þar fyrir 12 árum sem er nýfallinn enda orðinn gamall í hreindýraheiminum. Við heimsækjum Húsdýragarðinn og forvitnumst um hreindýrin og hljóðheimurinn er helgaður dýrunum í garðinum En fyrst er það spurning dagsins Við höldum upp í Borgarfjörð og spyrjum um þrjár af helstu ám þar í sveit og 3 stæstu dalina. í Borgarfirði er vatnsmesti hver landsins hvað heitir hann og hvaða kaupstaðir njóta góðs af heita vatninu? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.12.20.mp3 Sat, 20 Dec 2008 09:03:00 +0000 0:00 Viðmælendur: Gísli Kristjánsson, arkitekt Vignir Sigursveinsson, Hvalaskoðun Reykjavíkur og Rannveig Grétarsdóttir Kristján Bjarnason, Skógrækt Reykjavíkur Jósep Gíslason Það er komið að tré desembermánaðar sem að þessu sinni er uppi í Heiðmörk. Eins og vænta mátti varð jólatré fyrir valinu, þó ekki rauðgreni heldur stafafura sem er orðin æ algengari gestur í stofum landsmanna um jólin. Áður en við skoðum furulundinn þar sem hið valda tré stendur, hittum við hóp leikskólabarna sem hefur látið höggva myndalega stafafuru fyrir leikskólann sinn og vaskur hópur dregur tréð yfir kargaþýfi, gegnum lúpínustóð. Þó sumir kútveltist í móunum er bara staðið upp aftur og haldið áfram. Í Malmö í Svíþjóð er Íslendingur sem hefur sérhæft sig í að leggja þunnt torflag á húsþök. Við það breytist andrúmsloft og náttúrulegt umhverfi bæjanna. Það verður nægur matur fyrir fuglana og þar sem gróðurinn nýtir rigningarvatnið minnkar álag á göturæsin og það dregur úr flóðum í kjöllurum húsa . Græn þök eru gjarnan notuð á sjúkrahúsum svo sjúklingar geti horft út á græna fleti fyrir utan gluggana. Það hefur verið sýnt fram á það í rannsóknum að fólki líður mun betur af það getur horft út á græna náttúru inni í steinborginni. Við Reykjavíkurhöfn, andspænis hvalbátunum, liggur gamla loðnuskipið Fífill, það hefur fengið nýtt hlutverk og er nú fræðslusetur um hvali og hvalaskoðun. Þar eru meðal annars fróðleg veggspjöld eftir ítalskan líffræðinema sem hefur starfað að hvalarannsóknum hér á landi í samvinnu við Hvalaskoðun Reykjavíkur. Í spurningu dagsins er spurt um Heiðmörk. Hvenær var fólkvangurinn þar stofnaður? Bærinn Elliðavatn stendur innan marka hans. Hvaða landsfræga skáld bjó þar um tíma og hver var faðir hans? Viðmælendur: Gísli Kristjánsson, arkitekt Vignir Sigursveinsson, Hvalaskoðun Reykjavíkur og Rannveig Grétarsdóttir Kristján Bjarnason, Skógrækt Reykjavíkur Jósep Gíslason Það er komið að tré desembermánaðar sem að þessu sinni er uppi í Heiðmörk. Eins og vænta mátti varð jólatré fyrir valinu, þó ekki rauðgreni heldur stafafura sem er orðin æ algengari gestur í stofum landsmanna um jólin. Áður en við skoðum furulundinn þar sem hið valda tré stendur, hittum við hóp leikskólabarna sem hefur látið höggva myndalega stafafuru fyrir leikskólann sinn og vaskur hópur dregur tréð yfir kargaþýfi, gegnum lúpínustóð. Þó sumir kútveltist í móunum er bara staðið upp aftur og haldið áfram. Í Malmö í Svíþjóð er Íslendingur sem hefur sérhæft sig í að leggja þunnt torflag á húsþök. Við það breytist andrúmsloft og náttúrulegt umhverfi bæjanna. Það verður nægur matur fyrir fuglana og þar sem gróðurinn nýtir rigningarvatnið minnkar álag á göturæsin og það dregur úr flóðum í kjöllurum húsa . Græn þök eru gjarnan notuð á sjúkrahúsum svo sjúklingar geti horft út á græna fleti fyrir utan gluggana. Það hefur verið sýnt fram á það í rannsóknum að fólki líður mun betur af það getur horft út á græna náttúru inni í steinborginni. Við Reykjavíkurhöfn, andspænis hvalbátunum, liggur gamla loðnuskipið Fífill, það hefur fengið nýtt hlutverk og er nú fræðslusetur um hvali og hvalaskoðun. Þar eru meðal annars fróðleg veggspjöld eftir ítalskan líffræðinema sem hefur starfað að hvalarannsóknum hér á landi í samvinnu við Hvalaskoðun Reykjavíkur. Í spurningu dagsins er spurt um Heiðmörk. Hvenær var fólkvangurinn þar stofnaður? Bærinn Elliðavatn stendur innan marka hans. Hvaða landsfræga skáld bjó þar um tíma og hver var faðir hans? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.12.13.mp3 Sat, 13 Dec 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Vignir Sigursveinsson og Rannveig Grétarsdóttir Hvalaskoðun Reykjavíkur Magnús Jónsson. Ævar Peterson Dýrafræðingur Jósep Gíslason Hvalaskoðun Blótsteinn, hvalreki fyrr og nú , hvalaskoðun og hljóðheimurinn Nýverið hlaut Hvalaskoðun Reykjavíkur Elding umhverfisverðlaun Ferðamálastofu fyrir markvissa stefnu og fyriri að hafa sett sér það markmið að vinna að stöðugum úrbótum í umhverfismálum.Fyrirtækið varð til við sameininguhvalaskoðunar fyrirtækjanna Hafsúlunnar og Eldingar. Við förum um borð í Eldingunni og skoðum vetnisrafal sem þar er og fræðumst um hvalaskoðun yfir vetrarmánuðina en það fyrsta sinn sem boðið er upp á slík Þá forvitnumst við um hvalreka hér á landi. Gegnum aldirnar hefur mikið af hval rekið hér á land. Orðið hvalreki í merkingunni mikið happ er dregið af því að fyrr á árum gat slík búbjörg verið spurning um líf og dauða fyrir fjölda manns. Í Eyrbyggju, Fóstbræðrasögu og fleiri sögum er getið um alverleg átök vegna hvalreka. Við grípum niður í Eyrbyggju þar sem sagt er frá deilum um hval í Bitrufirði Og höldum okkur enn á slóðum Eyrbyggju þegar við leggjum leið okkar á Þingvöll á Þórsnesi. Eftir að menn höfðu barist á Þórsnesþingi var þingið flutt innar á nesið. Við rannsóknir á 19.öld fundust þar á fimmta tug búðatótta. Stærsta búðin var u.þ.b. 20 m löng. í Eyrbyggju segir líka, að þar sjáist dómhringur enn þá, þegar sagan er rituð, og blótsteinn eða Þórssteinn inni í honum. Þar voru þeir menn, sem blóta skyldi brotnir um steininn. Að lokum er það svo hljóðheimurinn en fyrst spurning dagsins . Haldið er til Vestmanneyja og spurt: af hvaða mönnum og atburði er nafn eyjanna dregið? Hvenær átti Tyrkjaránið í Vestmanneyjum sér stað og hve mörgum var rænt frá eyjunum? Og hvenær hófst gosið í Heimaey ? Svar við spurningu dagsins. Nafn eyjanna er dregið af því að Írskir þrælar hjörleifs landnámsmanns flýðu þangað eftir að hafa vegið husbónda sinn. Ingólfur Arnarsón fóstbróðir Hjörleifs leitaði banamennina uppi og drap þá alla. Írar nefndust vestmenn og því skýrði Ingólfur eyjarnar Vestmanneyjar. Árið 1627 réðust sjóræningjar frá Alsír á eyjarnar og misþyrmdu og drápu að minsta kosti 34 eyjaskeggja og höfðu 242 konur á brott með sér. Gosið í Heimaey hófst 23 janúar 1973. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Vignir Sigursveinsson og Rannveig Grétarsdóttir Hvalaskoðun Reykjavíkur Magnús Jónsson. Ævar Peterson Dýrafræðingur Jósep Gíslason Hvalaskoðun Blótsteinn, hvalreki fyrr og nú , hvalaskoðun og hljóðheimurinn Nýverið hlaut Hvalaskoðun Reykjavíkur Elding umhverfisverðlaun Ferðamálastofu fyrir markvissa stefnu og fyriri að hafa sett sér það markmið að vinna að stöðugum úrbótum í umhverfismálum.Fyrirtækið varð til við sameininguhvalaskoðunar fyrirtækjanna Hafsúlunnar og Eldingar. Við förum um borð í Eldingunni og skoðum vetnisrafal sem þar er og fræðumst um hvalaskoðun yfir vetrarmánuðina en það fyrsta sinn sem boðið er upp á slík Þá forvitnumst við um hvalreka hér á landi. Gegnum aldirnar hefur mikið af hval rekið hér á land. Orðið hvalreki í merkingunni mikið happ er dregið af því að fyrr á árum gat slík búbjörg verið spurning um líf og dauða fyrir fjölda manns. Í Eyrbyggju, Fóstbræðrasögu og fleiri sögum er getið um alverleg átök vegna hvalreka. Við grípum niður í Eyrbyggju þar sem sagt er frá deilum um hval í Bitrufirði Og höldum okkur enn á slóðum Eyrbyggju þegar við leggjum leið okkar á Þingvöll á Þórsnesi. Eftir að menn höfðu barist á Þórsnesþingi var þingið flutt innar á nesið. Við rannsóknir á 19.öld fundust þar á fimmta tug búðatótta. Stærsta búðin var u.þ.b. 20 m löng. í Eyrbyggju segir líka, að þar sjáist dómhringur enn þá, þegar sagan er rituð, og blótsteinn eða Þórssteinn inni í honum. Þar voru þeir menn, sem blóta skyldi brotnir um steininn. Að lokum er það svo hljóðheimurinn en fyrst spurning dagsins . Haldið er til Vestmanneyja og spurt: af hvaða mönnum og atburði er nafn eyjanna dregið? Hvenær átti Tyrkjaránið í Vestmanneyjum sér stað og hve mörgum var rænt frá eyjunum? Og hvenær hófst gosið í Heimaey ? Svar við spurningu dagsins. Nafn eyjanna er dregið af því að Írskir þrælar hjörleifs landnámsmanns flýðu þangað eftir að hafa vegið husbónda sinn. Ingólfur Arnarsón fóstbróðir Hjörleifs leitaði banamennina uppi og drap þá alla. Írar nefndust vestmenn og því skýrði Ingólfur eyjarnar Vestmanneyjar. Árið 1627 réðust sjóræningjar frá Alsír á eyjarnar og misþyrmdu og drápu að minsta kosti 34 eyjaskeggja og höfðu 242 konur á brott með sér. Gosið í Heimaey hófst 23 janúar 1973. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.12.06.mp3 Sat, 6 Dec 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Trommudans, mataræði Grænlendinga, tré mánaðarins, gamla pósthúsið, Berserkjagata og hljóðheimurinn. Þátttakendur: Jeremias Saninliniak Edda Lyberth, Grænlandi Kristján Bjarnason, Skógrækt Reykjavíkur Hulda Hallsdóttir, Skeiðarvogi Magnús Jónsson Jósep Gíslason Kynning á Suður-Grænlandi í Norræna húsinu. Trommudans og mataræði Grænlendinga var meðal efnis sem flutt var í Norræna húsinu síðastliðinn laugardag. Þar var sunginn einlægur söngur um heimabyggðina í Amagsalik og það hvernig getur farið fyrir þeim sem ætla sér of mikið til að fylgja ástinni sinni. Þá var sagt frá mataræði Grænlendinga sem lifa að mestu á landsins gæðum og nota mikið af náttúrulegum kryddjurtum í matreiðslu. Þeirra pestó er ekki úr klettasalati eða basilikum heldur fíflablöðum. Grænlendingar þurfa að vera sjálfbjarga um matföng enda oft tómar hillur í búðunum vegna ísa. Tré nóvembermánaðar er Evrópulerki, það er harðgert og vex oft fram eftir hausti en kelur þá gjarnan og verður kræklótt. Við skoðum lerkið og fræðumst um húsið sem það stendur við. Úr Reykjavík liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem við sláumst í för með ferðahópi á slóðum Eyrbyggju, höldum að Berserkjagötu og fræðumst um berserkina Halla og Leikni og örlög þeirra. En fyrst er það spurning dagsins sem tengist Hvalfirði? Spurt er um Íslendingasögu sem gerðist meðal annars í botni fjarðarins og dramatíska atburði sem henni tengjast. Hvaða saga er þetta? Hvað heita eyja og fjall sem tengjast atburði sem lengi verður í minnum hafður, hver er hann? Hvað heitir hetjan sem sagan er kennd við og kona hans. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Trommudans, mataræði Grænlendinga, tré mánaðarins, gamla pósthúsið, Berserkjagata og hljóðheimurinn. Þátttakendur: Jeremias Saninliniak Edda Lyberth, Grænlandi Kristján Bjarnason, Skógrækt Reykjavíkur Hulda Hallsdóttir, Skeiðarvogi Magnús Jónsson Jósep Gíslason Kynning á Suður-Grænlandi í Norræna húsinu. Trommudans og mataræði Grænlendinga var meðal efnis sem flutt var í Norræna húsinu síðastliðinn laugardag. Þar var sunginn einlægur söngur um heimabyggðina í Amagsalik og það hvernig getur farið fyrir þeim sem ætla sér of mikið til að fylgja ástinni sinni. Þá var sagt frá mataræði Grænlendinga sem lifa að mestu á landsins gæðum og nota mikið af náttúrulegum kryddjurtum í matreiðslu. Þeirra pestó er ekki úr klettasalati eða basilikum heldur fíflablöðum. Grænlendingar þurfa að vera sjálfbjarga um matföng enda oft tómar hillur í búðunum vegna ísa. Tré nóvembermánaðar er Evrópulerki, það er harðgert og vex oft fram eftir hausti en kelur þá gjarnan og verður kræklótt. Við skoðum lerkið og fræðumst um húsið sem það stendur við. Úr Reykjavík liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem við sláumst í för með ferðahópi á slóðum Eyrbyggju, höldum að Berserkjagötu og fræðumst um berserkina Halla og Leikni og örlög þeirra. En fyrst er það spurning dagsins sem tengist Hvalfirði? Spurt er um Íslendingasögu sem gerðist meðal annars í botni fjarðarins og dramatíska atburði sem henni tengjast. Hvaða saga er þetta? Hvað heita eyja og fjall sem tengjast atburði sem lengi verður í minnum hafður, hver er hann? Hvað heitir hetjan sem sagan er kennd við og kona hans. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.11.29.mp3 Sat, 29 Nov 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir. Helgafell, Sagnaþing, ferðaþjónusta og hvalaskoðun og hljóðheimurinn Þátttakendur: Magnús Jónsson, fræðari í Íslendingasögum Sigurbjörg Karlsdóttir, sagnaþula Rannveig Grétarsdóttir, framkvæmdastjóri Ingi Hans Jónsson, sagnaþulur Þóra Grímsdóttir, sagnaþula Jósep Gíslason, framkvæmdastjóri Helgafell á Snæfellsnesi er sögufrægur staður. Þar reisti Þorsteinn Þorskabítur sér fyrst bæ, en hann var sonur Þórólfs Mostraskeggs og sonur hans var Þorgrímur, faðir Snorra goða, en hann tók síðan við búi á staðnum. Við fylgjumst með ferðahóp á slóðir Eyrbyggju þar sem hann kemur heim að Helgafelli og gengur á fellið. Þá liggur leiðin í Grundarfjörð. Þar gengt versluninni sem flestir áttu erindi í er Eyrbyggja-Sögumiðstöð í Grundarfirði og þar voru staddir fjórir erlendir sagnaþulir og þrír íslenskir vegna Alþjóðlegrar sagnahátíðar sem þá stóð yfir á Snæfellsnesi og nefndist hátíðin Sögueyjan 2008. Við skoðum þar skemmtilega leikfangaverslun frá um 1963 og ræðum við tvo íslenska sagnaþuli. Ferðir og ferðalög eru okkur hugleikin í dag. Ef litið er á árið í heild þá hefur það verið ferðaþjónustuaðilum gott, þó svo framan af hafi gengið verið svo hátt að allt varð óheyrilega dýrt hér á landi. Það lága gengi sem nú er, er heldur engin óskastaða en óneytanlega hefur það orðið til þess að ýmsir sem hafa lengi látið sig dreyma um að fara til Íslands, ákveða að skella sér og þá greinilega með litlum fyrirvara. Því er það sem margar ferðaþjónustur bretta nú upp ermarnar og hyggjast breyta vörn í sókn. Við ræðum við handhafa umhverfisverðlauna Ferðamálaráðs 2008, en það er fyrirtækið Elding - hvalaskoðun. Við endum á hljóðheiminum. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum í Vík í Mýrdal. Við spyrjum hvað, heitir fjallið sem þorpið stendur undir sem og drangar sem ganga út frá fjallinu og hvaða þjóðsaga er tengd við þá. Hvaða jökull gnæfir yfir þorpinu og hvaða eldfjall leynist þar undir. Hvenær gaus þar síðast og hvaða áhrif hafði slíkt gos á umhverfið? Umsjón: Steinunn Harðardóttir. Helgafell, Sagnaþing, ferðaþjónusta og hvalaskoðun og hljóðheimurinn Þátttakendur: Magnús Jónsson, fræðari í Íslendingasögum Sigurbjörg Karlsdóttir, sagnaþula Rannveig Grétarsdóttir, framkvæmdastjóri Ingi Hans Jónsson, sagnaþulur Þóra Grímsdóttir, sagnaþula Jósep Gíslason, framkvæmdastjóri Helgafell á Snæfellsnesi er sögufrægur staður. Þar reisti Þorsteinn Þorskabítur sér fyrst bæ, en hann var sonur Þórólfs Mostraskeggs og sonur hans var Þorgrímur, faðir Snorra goða, en hann tók síðan við búi á staðnum. Við fylgjumst með ferðahóp á slóðir Eyrbyggju þar sem hann kemur heim að Helgafelli og gengur á fellið. Þá liggur leiðin í Grundarfjörð. Þar gengt versluninni sem flestir áttu erindi í er Eyrbyggja-Sögumiðstöð í Grundarfirði og þar voru staddir fjórir erlendir sagnaþulir og þrír íslenskir vegna Alþjóðlegrar sagnahátíðar sem þá stóð yfir á Snæfellsnesi og nefndist hátíðin Sögueyjan 2008. Við skoðum þar skemmtilega leikfangaverslun frá um 1963 og ræðum við tvo íslenska sagnaþuli. Ferðir og ferðalög eru okkur hugleikin í dag. Ef litið er á árið í heild þá hefur það verið ferðaþjónustuaðilum gott, þó svo framan af hafi gengið verið svo hátt að allt varð óheyrilega dýrt hér á landi. Það lága gengi sem nú er, er heldur engin óskastaða en óneytanlega hefur það orðið til þess að ýmsir sem hafa lengi látið sig dreyma um að fara til Íslands, ákveða að skella sér og þá greinilega með litlum fyrirvara. Því er það sem margar ferðaþjónustur bretta nú upp ermarnar og hyggjast breyta vörn í sókn. Við ræðum við handhafa umhverfisverðlauna Ferðamálaráðs 2008, en það er fyrirtækið Elding - hvalaskoðun. Við endum á hljóðheiminum. En við byrjum að vanda á spurningu dagsins og höldum í Vík í Mýrdal. Við spyrjum hvað, heitir fjallið sem þorpið stendur undir sem og drangar sem ganga út frá fjallinu og hvaða þjóðsaga er tengd við þá. Hvaða jökull gnæfir yfir þorpinu og hvaða eldfjall leynist þar undir. Hvenær gaus þar síðast og hvaða áhrif hafði slíkt gos á umhverfið? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.11.22.mp3 Sat, 22 Nov 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur Sigrún Helgadóttir, líffræðingur Laufey Steingrímsdóttir, matvælafræðingur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Matarkistan Breiðafjörður, Jökulsárgljúfur, gengið til Pollenca á Mallorku og hljóðheimurinn er efni þáttarins. Matarkistan Breiðafjörður nefndist ferð sem farin var í sumar á vegum félagsins Matur, saga, menning. Dvalið var á Skarðströnd og í Reykhólasveitinni og leitast við að kynnast fjölbreyttum matföngum af svæðinu. Í ferðinni var boðið upp á hvannalömb, sel, skarf og kofnasúpu svo nokkuð sé nefnt. Nú síðla sumars kom út einstaklega ýtarleg og fróðleg bók um Jökulsárgljúfur - Dettifoss, Ásbyrgi og allt þar á milli. Henni er ætlað að vera fyrsta bókin í bókaflokki um friðlýst svæði á Íslandi. Í bókinni er fjallað um landslag og lífríki, sagt frá örnefnum og ýmsu sem fyrir augu ber og mikil áhersla lögð á gönguleiðir og lýsingu þeirra. Sagt er frá Vatnajökli, Jökulsá á Fjöllum og landi og lífi Gljúfrasvæðis. Fjallað um dýralíf á svæðinu, fólkið í landinu, sögu og minjar og virkjanaáform fyrri tíðar og sitthvað fleira. Bókinni fylgir gönguleiðakort með auðskildum tengingum við meginmál hennar. Forvitnast er um ævintýri göngugarpa á fjallastígum Mallorku á leiðinni frá Klaustrinu í Lluc til bæjar á á norðurhluta eyjarinnar sem heitir Pollensa. Þaðan lá leiðin síðan til strandbæjarins Cala Dor sem var að sögn ferðalanganna eins og gjörólíkt land. Landslagið var annað og tungumálið líka. Á ströndinni var auðveldara að finna egg og beikon en spænska paelu og þar voru þýska og enska ríkjandi tungumál, það var jafnvel ekki hægt að fá matseðla á spænsku. Í fjöllunum var hins vegar gott að kunna svolítið í spænsku þar sem fáir tala ensku. Spænska er reyndar ekki móðurmál eyjaskeggja heldur majorkín sem er afbrigði af katalónsku. Að lokum er að vanda hugað að hljóðheiminum. Nú þegar vetur er genginn í garð getur verið notalegt að hverfa til baka og upplifa sumarstemmningu í Grindavík og við Garðskagavita En fyrst er það spurning dagsins. Við spyrjum um fossa í Jökulsá á Fjöllum, hvað heita þeir? Einnig er spurt um nafn á fossi sem nú er horfinn og eldra nafn á efsta fossinum í ánni. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur Sigrún Helgadóttir, líffræðingur Laufey Steingrímsdóttir, matvælafræðingur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Matarkistan Breiðafjörður, Jökulsárgljúfur, gengið til Pollenca á Mallorku og hljóðheimurinn er efni þáttarins. Matarkistan Breiðafjörður nefndist ferð sem farin var í sumar á vegum félagsins Matur, saga, menning. Dvalið var á Skarðströnd og í Reykhólasveitinni og leitast við að kynnast fjölbreyttum matföngum af svæðinu. Í ferðinni var boðið upp á hvannalömb, sel, skarf og kofnasúpu svo nokkuð sé nefnt. Nú síðla sumars kom út einstaklega ýtarleg og fróðleg bók um Jökulsárgljúfur - Dettifoss, Ásbyrgi og allt þar á milli. Henni er ætlað að vera fyrsta bókin í bókaflokki um friðlýst svæði á Íslandi. Í bókinni er fjallað um landslag og lífríki, sagt frá örnefnum og ýmsu sem fyrir augu ber og mikil áhersla lögð á gönguleiðir og lýsingu þeirra. Sagt er frá Vatnajökli, Jökulsá á Fjöllum og landi og lífi Gljúfrasvæðis. Fjallað um dýralíf á svæðinu, fólkið í landinu, sögu og minjar og virkjanaáform fyrri tíðar og sitthvað fleira. Bókinni fylgir gönguleiðakort með auðskildum tengingum við meginmál hennar. Forvitnast er um ævintýri göngugarpa á fjallastígum Mallorku á leiðinni frá Klaustrinu í Lluc til bæjar á á norðurhluta eyjarinnar sem heitir Pollensa. Þaðan lá leiðin síðan til strandbæjarins Cala Dor sem var að sögn ferðalanganna eins og gjörólíkt land. Landslagið var annað og tungumálið líka. Á ströndinni var auðveldara að finna egg og beikon en spænska paelu og þar voru þýska og enska ríkjandi tungumál, það var jafnvel ekki hægt að fá matseðla á spænsku. Í fjöllunum var hins vegar gott að kunna svolítið í spænsku þar sem fáir tala ensku. Spænska er reyndar ekki móðurmál eyjaskeggja heldur majorkín sem er afbrigði af katalónsku. Að lokum er að vanda hugað að hljóðheiminum. Nú þegar vetur er genginn í garð getur verið notalegt að hverfa til baka og upplifa sumarstemmningu í Grindavík og við Garðskagavita En fyrst er það spurning dagsins. Við spyrjum um fossa í Jökulsá á Fjöllum, hvað heita þeir? Einnig er spurt um nafn á fossi sem nú er horfinn og eldra nafn á efsta fossinum í ánni. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.11.15.mp3 Sat, 15 Nov 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Þorbjörg Arnórsdóttir og Fjölnir Torfason, Þórbergssetur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Laufey Steingrímsdóttir matvælafræðingur Jósep Gíslason Þórbergssetur, , klaustur á Majorku, matarræði og landshlutar og bænaköll er efni þáttarins í dag Nýsköpunarverðlaun samtaka ferðaþjónustunnar voru afhennt nú á fimmtudaginn og að þessu sinni var það Þórbergsetur sem á sem varð heiðursins aðnjótandi og er vel að honum komið það er ekki eingöngu kynning á einum að merkari rithöfunum þjóðarinnar það er líka lifandi sögusýning á atvinnuháttum og menningu Suðursveitunga gegnum aldirnar. Paparnir og Hrollaugur landnámsmaður þeir voru rétt ný farnir af hlaðinu á Hala á eða Breiðabólstað hjá Steini afa þórbergs þúsund árum síðar svo rík var sagnahefðin svo lifandi var sagan og upphaf okkar sem þjóðar sagði Þorbjörg Arnorsdóttir í þakkarræðu sinni Við höldum áfram að fylgjast með áhugaverðri gönguferð um á Majorku og nú eru ferðalangarnir komir í klaustrið lluc sem er heilagasti staður Majorkubúa. Þar líkneski af heilagri maríu sem sagt er hafa fundist þar í dalnum á 14.öld skömmu eftir að eyjan var kristnu Við ljúkum þættinum í hljóðheiminum að vanda og vil höldum enn til Tyrklands þar sem við hlýðum á bænaköll og fleira áhugavert en fyrst er það spurning dagsins Við höldum út á Snæfellsnes og spyrjum um sjóminjasafn elsta árskip sem til er á landinu og dramatíska atburði á 15. Öld. Í hvaða þorpi á nesinu er sjóminjasafn og merkt áraskið ,hvað heitir það. Hvaða ár drápu enskir kaupmenn íslenskann hirðmann . Hver var hann hvað hét kona hans og hvernig brást hún við Síðasla sumarsvar haldin vegleg landbúnaðarsýning að Hellu. Þar mátti sjá ýmistæki og tól er varðar landbúnað og fræðast um sitt hvað er tengist hlutverki og stöðu hans í þjóðfélaginu. Þátturinn heimsótti sýninguna og fræddist meðal annars um lækningajurtina angeliku eða ætihvönn og afurðir sem unnar eru úr henni -- Þráinn Þorvaldsson Hvönn Mikil salarhljóð á fyrri hluta þáttarins!! Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Þorbjörg Arnórsdóttir og Fjölnir Torfason, Þórbergssetur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Laufey Steingrímsdóttir matvælafræðingur Jósep Gíslason Þórbergssetur, , klaustur á Majorku, matarræði og landshlutar og bænaköll er efni þáttarins í dag Nýsköpunarverðlaun samtaka ferðaþjónustunnar voru afhennt nú á fimmtudaginn og að þessu sinni var það Þórbergsetur sem á sem varð heiðursins aðnjótandi og er vel að honum komið það er ekki eingöngu kynning á einum að merkari rithöfunum þjóðarinnar það er líka lifandi sögusýning á atvinnuháttum og menningu Suðursveitunga gegnum aldirnar. Paparnir og Hrollaugur landnámsmaður þeir voru rétt ný farnir af hlaðinu á Hala á eða Breiðabólstað hjá Steini afa þórbergs þúsund árum síðar svo rík var sagnahefðin svo lifandi var sagan og upphaf okkar sem þjóðar sagði Þorbjörg Arnorsdóttir í þakkarræðu sinni Við höldum áfram að fylgjast með áhugaverðri gönguferð um á Majorku og nú eru ferðalangarnir komir í klaustrið lluc sem er heilagasti staður Majorkubúa. Þar líkneski af heilagri maríu sem sagt er hafa fundist þar í dalnum á 14.öld skömmu eftir að eyjan var kristnu Við ljúkum þættinum í hljóðheiminum að vanda og vil höldum enn til Tyrklands þar sem við hlýðum á bænaköll og fleira áhugavert en fyrst er það spurning dagsins Við höldum út á Snæfellsnes og spyrjum um sjóminjasafn elsta árskip sem til er á landinu og dramatíska atburði á 15. Öld. Í hvaða þorpi á nesinu er sjóminjasafn og merkt áraskið ,hvað heitir það. Hvaða ár drápu enskir kaupmenn íslenskann hirðmann . Hver var hann hvað hét kona hans og hvernig brást hún við Síðasla sumarsvar haldin vegleg landbúnaðarsýning að Hellu. Þar mátti sjá ýmistæki og tól er varðar landbúnað og fræðast um sitt hvað er tengist hlutverki og stöðu hans í þjóðfélaginu. Þátturinn heimsótti sýninguna og fræddist meðal annars um lækningajurtina angeliku eða ætihvönn og afurðir sem unnar eru úr henni -- Þráinn Þorvaldsson Hvönn Mikil salarhljóð á fyrri hluta þáttarins!! http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.11.08.mp3 Sat, 8 Nov 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við: Kristján Bjarnason, Skógræktarfélagi Reykjavíkur Hilmar Antonsson, formann Ferðafélags Akureyrar Hauk Þór Haraldsson og Margréti Heru Hauksdóttir Jón Guðmundsson, garðyrkjufræðing Jósep Gíslason Beyki, tré októbermánaðar, Ferðafélag Akureyrar, gengið á Mallorku, garðagróður og hljóðheimur Tyrklands. Tré októbermánaðar er beyki í garði við Laufásveg 43. Það var gróðursett af Vigfúsi frá Engey, en hann var mikill áhugamaður um trjárækt. Tréð er 13 metrar á hæð og að líkindum það hæsta sinnar tegundar á landinu. Þetta er hitakær trjátegund sem er sjaldgæf hér á landi. Þekktustu beykitrén hér eru í Hellisgerði í Hafnarfirði þau eru flest mjög hlykkjótt og var plantað um 1930. Norður á Akureyri heldur Ferðafélag Akureyrar uppi öflugri starfsemi. Aðalstöðvarnar eru í gömlu og fallegu húsi sem þakið er skífum úr einhverri breskri námu. Auk þess rekur félagið nokkra fjallaskála af miklum myndarbrag, þar á meðal eru Dreki í Drekagili og Þorsteinsskáli í Herðubreiðarlindum, sá síðarnefndi varð fimmtugur á árinu. Hlaðnir stígar og stallar er það sem blasir við göngumanni sem fer eftir fjallastígum Mallorku. Þar er hægt að ganga eftir gömlum leiðum milli þorpa og í fótspor kolagerðarmanna, smyglara, erkihertoga og þeirra sem sóttu snjó upp á fjallatoppa sem margir eru hvítir, einhvern tíma á veturna. Við heyrum af spennandi ferð íslenskrar fjölskyldu á þessar slóðir. Við höldum í ævintýralegan garð á Akranesi. Þar sem finna má ólíklegasta gróður yfir sumarmánuðina, allt frá eplum og perum að ýmsum framandi ávöxtum. Samtals eru þar milli 3-400 tegundir jurta. Að lokum er haldið til Tyrklands og hlustum eftir spennandi hljóðheimi í þessu framandi landi. En fyrst er það þó spurning dagsins. Við spyrjum, hvaða íslenska þorp hefur verið kallað franski bærinn og hvers vegna? Hvað heitir byggðarlagið sem hann tilheyrir og við hvaða fjörð stendur það? Hvað heitir eyja sem er í mynni fjarðarins? Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við: Kristján Bjarnason, Skógræktarfélagi Reykjavíkur Hilmar Antonsson, formann Ferðafélags Akureyrar Hauk Þór Haraldsson og Margréti Heru Hauksdóttir Jón Guðmundsson, garðyrkjufræðing Jósep Gíslason Beyki, tré októbermánaðar, Ferðafélag Akureyrar, gengið á Mallorku, garðagróður og hljóðheimur Tyrklands. Tré októbermánaðar er beyki í garði við Laufásveg 43. Það var gróðursett af Vigfúsi frá Engey, en hann var mikill áhugamaður um trjárækt. Tréð er 13 metrar á hæð og að líkindum það hæsta sinnar tegundar á landinu. Þetta er hitakær trjátegund sem er sjaldgæf hér á landi. Þekktustu beykitrén hér eru í Hellisgerði í Hafnarfirði þau eru flest mjög hlykkjótt og var plantað um 1930. Norður á Akureyri heldur Ferðafélag Akureyrar uppi öflugri starfsemi. Aðalstöðvarnar eru í gömlu og fallegu húsi sem þakið er skífum úr einhverri breskri námu. Auk þess rekur félagið nokkra fjallaskála af miklum myndarbrag, þar á meðal eru Dreki í Drekagili og Þorsteinsskáli í Herðubreiðarlindum, sá síðarnefndi varð fimmtugur á árinu. Hlaðnir stígar og stallar er það sem blasir við göngumanni sem fer eftir fjallastígum Mallorku. Þar er hægt að ganga eftir gömlum leiðum milli þorpa og í fótspor kolagerðarmanna, smyglara, erkihertoga og þeirra sem sóttu snjó upp á fjallatoppa sem margir eru hvítir, einhvern tíma á veturna. Við heyrum af spennandi ferð íslenskrar fjölskyldu á þessar slóðir. Við höldum í ævintýralegan garð á Akranesi. Þar sem finna má ólíklegasta gróður yfir sumarmánuðina, allt frá eplum og perum að ýmsum framandi ávöxtum. Samtals eru þar milli 3-400 tegundir jurta. Að lokum er haldið til Tyrklands og hlustum eftir spennandi hljóðheimi í þessu framandi landi. En fyrst er það þó spurning dagsins. Við spyrjum, hvaða íslenska þorp hefur verið kallað franski bærinn og hvers vegna? Hvað heitir byggðarlagið sem hann tilheyrir og við hvaða fjörð stendur það? Hvað heitir eyja sem er í mynni fjarðarins? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.11.01.mp3 Sat, 1 Nov 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Þór Jakobsson veðurfræðingur Jón Guðmundsson garðyrkjufræðingur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Einar Þorleifsson fuglasérfræðingur Árstíðirnar, garður á Akranesi, kalksteinastígur á Majorku, fuglar og reyniber og matur og menning er efni þáttarins í dag Við hugum að árstíðunum í tilefni þess að vetur er gengin í garð og spyrjum hvers vegna er veturinn harðari á norðlægum slóðum en sunnar á hnettinum. Hvers vegna breytist veðurfar þannig að við fáum vetur, sumar, vor og haust? Eins og kom fram hér í þættinum þegar fjallað var um tré septembermánaðar, reyniviðinn þá er einstaklega mikið af reyniberjum þetta árið og því mikil veisla hjá fuglunum sem kunna eð að meta þessi ber. Hlustanda lék hugur á að vita hvort þeir yrðu fullir af berjunum þar sem þeir haga sér stundum svo undarlega. Hana fýsti líka að fræðast svolítið um farfuglana sem sumir hafa yfirgefið landið en aðrir dvelja sem fastast. Þrátt fyrir norðlæga legu landsins og lágan sumarhita er með ólíkndum hvað hægt er að rækta hér á Íslandi. Á Akranesi er um 600 fermetra garður norðan megin á nesinu. Þar má finna fjölbreytt grænmeti, ávexti og ber, meðal annars er aspas, kívi, kúrbítur, ýmis konar kartöflur og hnýði, epli og blárifs, svo nokkuð sé nefnt. Þeir eru ófáir Íslendingarnri sem hafa heimsótt sólskinseyjuna Majorku til að njóta sólar og strandlífs. Þar er þó sitthvað annað hægt að gera og æ fleiri hafa uppgötvað hinar frábæru gönguleiðir sem eyjan býr yfir. Undanfarin ár hafa stjórnvöld skipulagt svokallaða þurrveggjaleið eða klaksteinaleið eftir endurlöngum fjallgarðinum Tramontana og byggt upp nokkra gönguskála í tengslum við hana. Við heyrum í Íslendingum sem fóru til Majorku til að fylgja þessari leið. Spurning dagsins spurt er um um fornt höfuðból og sérstæða kirkju í Húnavatsnssýslum. Á höfuðbólinu sem er í vestur sýslunni var eitt af okkar merkari handritum skrifað hvað handrit er það. Kirkjan sem er í austur sýslunni er talin með merkustu guðhúsum landsins, á staðnum var elsta munnkaklaustur landsins stofnað og talið er að ýmsar íslendingasögur hafi verið ritaðar þar. Hver er kirkjan, hvert er byggingarefni hennar og hvar er það fengið. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Viðmælendur: Þór Jakobsson veðurfræðingur Jón Guðmundsson garðyrkjufræðingur Haukur Þór Haraldsson og Margrét Hera Hauksdóttir Einar Þorleifsson fuglasérfræðingur Árstíðirnar, garður á Akranesi, kalksteinastígur á Majorku, fuglar og reyniber og matur og menning er efni þáttarins í dag Við hugum að árstíðunum í tilefni þess að vetur er gengin í garð og spyrjum hvers vegna er veturinn harðari á norðlægum slóðum en sunnar á hnettinum. Hvers vegna breytist veðurfar þannig að við fáum vetur, sumar, vor og haust? Eins og kom fram hér í þættinum þegar fjallað var um tré septembermánaðar, reyniviðinn þá er einstaklega mikið af reyniberjum þetta árið og því mikil veisla hjá fuglunum sem kunna eð að meta þessi ber. Hlustanda lék hugur á að vita hvort þeir yrðu fullir af berjunum þar sem þeir haga sér stundum svo undarlega. Hana fýsti líka að fræðast svolítið um farfuglana sem sumir hafa yfirgefið landið en aðrir dvelja sem fastast. Þrátt fyrir norðlæga legu landsins og lágan sumarhita er með ólíkndum hvað hægt er að rækta hér á Íslandi. Á Akranesi er um 600 fermetra garður norðan megin á nesinu. Þar má finna fjölbreytt grænmeti, ávexti og ber, meðal annars er aspas, kívi, kúrbítur, ýmis konar kartöflur og hnýði, epli og blárifs, svo nokkuð sé nefnt. Þeir eru ófáir Íslendingarnri sem hafa heimsótt sólskinseyjuna Majorku til að njóta sólar og strandlífs. Þar er þó sitthvað annað hægt að gera og æ fleiri hafa uppgötvað hinar frábæru gönguleiðir sem eyjan býr yfir. Undanfarin ár hafa stjórnvöld skipulagt svokallaða þurrveggjaleið eða klaksteinaleið eftir endurlöngum fjallgarðinum Tramontana og byggt upp nokkra gönguskála í tengslum við hana. Við heyrum í Íslendingum sem fóru til Majorku til að fylgja þessari leið. Spurning dagsins spurt er um um fornt höfuðból og sérstæða kirkju í Húnavatsnssýslum. Á höfuðbólinu sem er í vestur sýslunni var eitt af okkar merkari handritum skrifað hvað handrit er það. Kirkjan sem er í austur sýslunni er talin með merkustu guðhúsum landsins, á staðnum var elsta munnkaklaustur landsins stofnað og talið er að ýmsar íslendingasögur hafi verið ritaðar þar. Hver er kirkjan, hvert er byggingarefni hennar og hvar er það fengið. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.10.25.mp3 Sat, 25 Oct 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við : Rögnvald Guðmundsson, ferðaráðgjafa Guðbjörgu Kristjánsdóttur, forstöðumann Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing Ester Rut Unnsteinsdóttir, líffræðing Pistill, Jósep Gíslason Ólafsdalur, list í Equador, hverir á Nýja-Sjálandi, refurinn og hljóð á vinnustað er efni þáttarins í dag. Ólafsdalur er sögufrægur staður sem má muna fífil sinn fegri. Torfi Bjarnason og kona hans Ólöf Sakaríusdóttir settu þar á fót landbúnaðarskóla um 1880 og ráku í 27 ár, oft við erfiðan fjárhag. Torfi er þekktur fyrir ýmsar endurbætur á starfsháttum og þekktasta dæmið er íslenski ljárinn. Fyrir tilstilli Torfa jukust afköst sláttumanna um 30-40 prósent. Nemendur skólands sem voru í allt 150-160 dreifðist um landið og urðu margir málsmetandi menn í sínum héröðum. Nú hefur verið settur á fót hópur fólks sem vill endurreisa staðinn og færa honum fyrri frægð. Eftir að Spánverjar lögðu Equador undir sig á 16.öld og innleiddu kristni í landinu þurfti að framleiða helgimyndir í kirkjurnar. Þá var fjöldinn allur af drátthögum íbúum landsins ráðinn til að mála myndir af fólki og atburðum sem þeir þekktu lítið til. Í bænum Rótórua á Nýja-Sjálandi er mikill jarðhiti og sundlaugar og heilsuhæli, eins og við þekkjum hér á landi. Þar voru reist heilsuhæli snemma á síðustu öld. Það elsta sem er í breskum stíl er nú orðið að safni og opið almenningi. Allt frá Grágás hafa sauðfjáreigendur haft ákveðna refaveiðiskyldu og þar til fyrir nokkru voru lög í landinu sem kváðu á að refnum skyldi útrýmt. Þau hafa nú verið afnumin en engu að síður eru sérþjálfaðar grenjaskyttur sem skjóta refi. Þegar vorar bera þær gjarnan fæðu fyrir rebba til að auðvelda aðgang að honum þegar veiðin hefst. Vegna þessara veiða hefur safnast nú mikil þekking um refi og lífshætti þeirra. Við hugum enn að hljóðheiminum og að þessu sinni hlustum við eftir hljóðheiminum á opnum vinnustað. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við : Rögnvald Guðmundsson, ferðaráðgjafa Guðbjörgu Kristjánsdóttur, forstöðumann Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing Ester Rut Unnsteinsdóttir, líffræðing Pistill, Jósep Gíslason Ólafsdalur, list í Equador, hverir á Nýja-Sjálandi, refurinn og hljóð á vinnustað er efni þáttarins í dag. Ólafsdalur er sögufrægur staður sem má muna fífil sinn fegri. Torfi Bjarnason og kona hans Ólöf Sakaríusdóttir settu þar á fót landbúnaðarskóla um 1880 og ráku í 27 ár, oft við erfiðan fjárhag. Torfi er þekktur fyrir ýmsar endurbætur á starfsháttum og þekktasta dæmið er íslenski ljárinn. Fyrir tilstilli Torfa jukust afköst sláttumanna um 30-40 prósent. Nemendur skólands sem voru í allt 150-160 dreifðist um landið og urðu margir málsmetandi menn í sínum héröðum. Nú hefur verið settur á fót hópur fólks sem vill endurreisa staðinn og færa honum fyrri frægð. Eftir að Spánverjar lögðu Equador undir sig á 16.öld og innleiddu kristni í landinu þurfti að framleiða helgimyndir í kirkjurnar. Þá var fjöldinn allur af drátthögum íbúum landsins ráðinn til að mála myndir af fólki og atburðum sem þeir þekktu lítið til. Í bænum Rótórua á Nýja-Sjálandi er mikill jarðhiti og sundlaugar og heilsuhæli, eins og við þekkjum hér á landi. Þar voru reist heilsuhæli snemma á síðustu öld. Það elsta sem er í breskum stíl er nú orðið að safni og opið almenningi. Allt frá Grágás hafa sauðfjáreigendur haft ákveðna refaveiðiskyldu og þar til fyrir nokkru voru lög í landinu sem kváðu á að refnum skyldi útrýmt. Þau hafa nú verið afnumin en engu að síður eru sérþjálfaðar grenjaskyttur sem skjóta refi. Þegar vorar bera þær gjarnan fæðu fyrir rebba til að auðvelda aðgang að honum þegar veiðin hefst. Vegna þessara veiða hefur safnast nú mikil þekking um refi og lífshætti þeirra. Við hugum enn að hljóðheiminum og að þessu sinni hlustum við eftir hljóðheiminum á opnum vinnustað. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.10.18.mp3 Sat, 18 Oct 2008 09:03:00 +0000 0:00 Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við Hilmar Malmquist, forstöðumann Náttúrufræðistofu Kópavogs Guðbjörgu Kristjánsdóttur, forstöðumann Gerðarsafns Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing Pistill um hljóð, Jósep Gíslason Risaskjaldbökur, list í Equador, art deco í Napier, ferðasaga úr Hornvík og hljóðheimurinn er efni þáttarins í dag Að þessu sinni horfum við að mestu út fyrir landsteinana. Við njótum góðs af Equador hátíð Kópavogsbæjar og byrjum á að skoða skel af risaskjaldböku og fræðast um dýralífið á Galapakoseyjum þar sem þessar skjaldbökur er að finna. Við skoðum líka höfuðleður af manni, hálsmen úr kyrkislöngu og eiturörvar frumbyggja, en allt þetta er að finna á Náttúrufræðistofu Kópavogs. Í næsta húsi í Gerðarsafni má sjá listmuni frá Equador. Þar eru margir mjög fallegir munir sem eru allt frá því þrjú þúsund fyrir Krist. Þar á meðal eru listalega smíðaðar gullgrímur og brjóstplötur og ennisbönd úr gulli. Inkarnir sem töldu sig vera afkomendur sólarinnar báru svona gullplötur á sér vegna þess að gull endurvarpar sólinni einstaklega vel, en með því töldu þeir sig fá eiginleika sólarinnar hér á jörðunni. Við heyrum meira af þessari sérstöku list. Frá Equador liggur leiðin til Nýja Sjálands Þann 3. febrúar árið 1931 jarðskjálfti á Nýja-Sjálandi sem var 7.9 á Ricter við það hrundi bærinn Napier til grunna og landslag breyttist mjög mikið. Allur bærinn var síðan endurbyggður frá grunni í art deco stíl sem var aðaltískan í byggingum á þessum tíma. Napier hefur síðan verið friðaður og nú koma ferðamenn þangað sérstaklega til að skoða bæinn og fólk heimsækir hann til að skoða þennan heilaga og sérstæða byggingastíl. Eftir þetta mikla útstáelsi stöldrum við loksins við á Íslandi og heyrum af ferðalagi rjómatertu, silfurborðbúnaði, áflogum í skipbrotsmannaskýli, vöffluveislu og matarboði í ævintýralegu ferðalagi í Hornvík. Að lokum hugum við svo að hljóðheiminum að vanda og nú leitum við meðal annars uppi friðsælar náttúruvinjar í höfuðborginni. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum vestur á Þingeyri og spyrjum við hvaða fjörð stendur bærinn? Hver teiknaði kirkju staðarins, hvenær var hún vígð og eftir hvern er altaristaflan? Eins og í öðrum hafnarbæjum á Vestfjörðum þá höfðu erlendir sjómenn þar aðstöðu, hverra þjóða voru þeir? Á Þingeyri er elsta starfandi vélsmiðja landsins, hvenær var hún stofnuð og hvað heitir hún? Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við Hilmar Malmquist, forstöðumann Náttúrufræðistofu Kópavogs Guðbjörgu Kristjánsdóttur, forstöðumann Gerðarsafns Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing Pistill um hljóð, Jósep Gíslason Risaskjaldbökur, list í Equador, art deco í Napier, ferðasaga úr Hornvík og hljóðheimurinn er efni þáttarins í dag Að þessu sinni horfum við að mestu út fyrir landsteinana. Við njótum góðs af Equador hátíð Kópavogsbæjar og byrjum á að skoða skel af risaskjaldböku og fræðast um dýralífið á Galapakoseyjum þar sem þessar skjaldbökur er að finna. Við skoðum líka höfuðleður af manni, hálsmen úr kyrkislöngu og eiturörvar frumbyggja, en allt þetta er að finna á Náttúrufræðistofu Kópavogs. Í næsta húsi í Gerðarsafni má sjá listmuni frá Equador. Þar eru margir mjög fallegir munir sem eru allt frá því þrjú þúsund fyrir Krist. Þar á meðal eru listalega smíðaðar gullgrímur og brjóstplötur og ennisbönd úr gulli. Inkarnir sem töldu sig vera afkomendur sólarinnar báru svona gullplötur á sér vegna þess að gull endurvarpar sólinni einstaklega vel, en með því töldu þeir sig fá eiginleika sólarinnar hér á jörðunni. Við heyrum meira af þessari sérstöku list. Frá Equador liggur leiðin til Nýja Sjálands Þann 3. febrúar árið 1931 jarðskjálfti á Nýja-Sjálandi sem var 7.9 á Ricter við það hrundi bærinn Napier til grunna og landslag breyttist mjög mikið. Allur bærinn var síðan endurbyggður frá grunni í art deco stíl sem var aðaltískan í byggingum á þessum tíma. Napier hefur síðan verið friðaður og nú koma ferðamenn þangað sérstaklega til að skoða bæinn og fólk heimsækir hann til að skoða þennan heilaga og sérstæða byggingastíl. Eftir þetta mikla útstáelsi stöldrum við loksins við á Íslandi og heyrum af ferðalagi rjómatertu, silfurborðbúnaði, áflogum í skipbrotsmannaskýli, vöffluveislu og matarboði í ævintýralegu ferðalagi í Hornvík. Að lokum hugum við svo að hljóðheiminum að vanda og nú leitum við meðal annars uppi friðsælar náttúruvinjar í höfuðborginni. En fyrst er það spurning dagsins. Við höldum vestur á Þingeyri og spyrjum við hvaða fjörð stendur bærinn? Hver teiknaði kirkju staðarins, hvenær var hún vígð og eftir hvern er altaristaflan? Eins og í öðrum hafnarbæjum á Vestfjörðum þá höfðu erlendir sjómenn þar aðstöðu, hverra þjóða voru þeir? Á Þingeyri er elsta starfandi vélsmiðja landsins, hvenær var hún stofnuð og hvað heitir hún? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.10.11.mp3 Sat, 11 Oct 2008 09:03:00 +0000 0:00 Rætt við Þór Jakobsson, veðurfræðing, Ólaf Eggertsson, bónda á Þorvaldseyri og Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing. Pistill um hljóðheiminn, Jósep Gíslason. Fellibyljir, íslenskt hveiti, lifandi steingerfingur, sæsniglar og hljóðheimurinn. Þór Jakobsson mun fjalla um veður og veðurfar í þáttunum hér í vetur og byrjar á fellibyljum. Fellibyljir eru eru tæki náttúrunnar til að flytja varma norður á bóginn. Þegar hitamunur er mikill gerist það með mjög ofsafengnum hætti. Það myndast mikill varmi við miðbaug vegna sólarljóssins og lofthjúpurinn flytur hann stöðugt í burtu. Fellibyljirnir myndast við miðbaug nálægt Afríku þar sem hitinn í hafinu er 26 stig, hér er hann aðeins 10 stig. Þetta veldur miklu ójafnvægi í loftinu, uppgufun verður mikil og margföld bólstraský hlaðast upp. Við orkuskiptin færist orkan upp úr sjónum og í háloftin. Við það verður mikilli hringhreyfingu sem færist vestur á bóginn, eflist og getur orðið stórhættulegur fellibylur. Á Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum er hafin tilraunarækt á íslensku hveiti. Uppskeran í ár og síðastliðið ár var svo góð, að það þótti upplagt að mala hveitið kynna það og selja á landbúnaðarsýningunni sem haldin var að Hellu í ágúst. Verkið er þó rétt að byrja það á eftir að gera ýmsar tilraunir með þessa ræktun. Reyna önnur afbrigði og jafnvel kynbætur eins og gert hefur verið með bygg, en ræktun þess hefur gengið mjög vel og nú eru til sérstök fljótsprottin afbrigði. Þetta er vetrarhveiti sem er sáð seinnipart sumars og er alls 14 mánuði í jörðinni. Við höldum áfram að fylgjast með ferðum Kristbjörns Egilssonar um Nýja-Sjáland. Hann er enn staddur á Suður eyjunni. Í síðustu viku heyrðum við af sérstæðum lýsandi helli. Nú liggur leiðin á spennandi svæði syðst á eyjunni, Katlins. Syðst á suðureyjunni þarna eru regnskógar sem gaman er að skoða og spennandi safn þar sem skoða má sérstætt dýr frá tímum risaeðlanna það heitir Túatara og er því oft kallað lifandi steingerfingur Við kíkjum líka niður í fjöru en margir sem það hafa gert muna eflaust eftir litlum fallegum og marglitum kuðungum sem stundum þekja heilu klappirnar. þetta eru klettadoppur. Við fræðumst um þær sem og þangdoppur sem leynast í þanginu eins og nafnið bendir til. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Rætt við Þór Jakobsson, veðurfræðing, Ólaf Eggertsson, bónda á Þorvaldseyri og Kristbjörn Egilsson, náttúrufræðing. Pistill um hljóðheiminn, Jósep Gíslason. Fellibyljir, íslenskt hveiti, lifandi steingerfingur, sæsniglar og hljóðheimurinn. Þór Jakobsson mun fjalla um veður og veðurfar í þáttunum hér í vetur og byrjar á fellibyljum. Fellibyljir eru eru tæki náttúrunnar til að flytja varma norður á bóginn. Þegar hitamunur er mikill gerist það með mjög ofsafengnum hætti. Það myndast mikill varmi við miðbaug vegna sólarljóssins og lofthjúpurinn flytur hann stöðugt í burtu. Fellibyljirnir myndast við miðbaug nálægt Afríku þar sem hitinn í hafinu er 26 stig, hér er hann aðeins 10 stig. Þetta veldur miklu ójafnvægi í loftinu, uppgufun verður mikil og margföld bólstraský hlaðast upp. Við orkuskiptin færist orkan upp úr sjónum og í háloftin. Við það verður mikilli hringhreyfingu sem færist vestur á bóginn, eflist og getur orðið stórhættulegur fellibylur. Á Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum er hafin tilraunarækt á íslensku hveiti. Uppskeran í ár og síðastliðið ár var svo góð, að það þótti upplagt að mala hveitið kynna það og selja á landbúnaðarsýningunni sem haldin var að Hellu í ágúst. Verkið er þó rétt að byrja það á eftir að gera ýmsar tilraunir með þessa ræktun. Reyna önnur afbrigði og jafnvel kynbætur eins og gert hefur verið með bygg, en ræktun þess hefur gengið mjög vel og nú eru til sérstök fljótsprottin afbrigði. Þetta er vetrarhveiti sem er sáð seinnipart sumars og er alls 14 mánuði í jörðinni. Við höldum áfram að fylgjast með ferðum Kristbjörns Egilssonar um Nýja-Sjáland. Hann er enn staddur á Suður eyjunni. Í síðustu viku heyrðum við af sérstæðum lýsandi helli. Nú liggur leiðin á spennandi svæði syðst á eyjunni, Katlins. Syðst á suðureyjunni þarna eru regnskógar sem gaman er að skoða og spennandi safn þar sem skoða má sérstætt dýr frá tímum risaeðlanna það heitir Túatara og er því oft kallað lifandi steingerfingur Við kíkjum líka niður í fjöru en margir sem það hafa gert muna eflaust eftir litlum fallegum og marglitum kuðungum sem stundum þekja heilu klappirnar. þetta eru klettadoppur. Við fræðumst um þær sem og þangdoppur sem leynast í þanginu eins og nafnið bendir til. Umsjón: Steinunn Harðardóttir Fellibyljir, íslenskt hveiti, lifandi steingerfingur, sæsniglar og hljóðheimurinn. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.10.04.mp3 Sat, 4 Oct 2008 09:03:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.09.27.mp3 Sat, 27 Sep 2008 00:00:00 +0000 0:00 Út um græna grundu 20. sept. 2008 (endurflutt 24. sept. 2008) Umsjón: Steinunn Harðardóttir Umhverfishljóð, íslensk ber, suðurfirðir Nýja-Sjálands og Teigsskógur Við beinum athyglinni að hljóðum í umhverfi okkar nú og í næstu þáttum. Jósep Gíslason, nýr liðsmaður, ætlar að vinna litlar hljóðmyndir fyrir þáttinn og draga fram hversdagsleg hljóð úr umhverfi okkar, þyt í trjám, skvampi í vatni, geitajarm, marr í göngustaf og sitt hvað fleira sem tengist umfjöllunarefni og hljóðheimi þáttarins. Teigsskógur hefur verið nokkuð í umræðunni því það stendur til að leggja um hann veg og er áætlað að það landsvæði sem mun fara undir vegagerðina, jafngildi um 80 fótboltavöllum. Þetta er stærsti óraskaði skógur á Vestfjörðum en slíkum svæði fer fækkandi á Íslandi og reyndar í heiminum öllum. Birkiskógar eru verndaðir á Íslandi og því ber að forðast að raska þeim enn frekar en orðið er. Við heyrum meira af því. Rætt við Björgólf Thorsteinsson, formann Landverndar. Við höldum síðan til Nýja Sjálands. Þar eru stórir og djúpir firðir sem minna á firði Noregs. Svæðið er svo mikið sótt, að þar er kvóti á fjölda ferðamanna á ári og vilji menn fara í nokkra daga gönguferð þarf að panta það með allt að árs fyrirvara. Í skoðunarferðum um þrönga dalina er ekið í langferðabílum með gluggum á þakinu. Þarna eru 200 rigningadagar á ári og á rigningardögum eru fossar um allt og vatnið flæðir niður fjöllin. Kristbjörn Egilsson, grasafræðingur segir frá. Berjasprettan á landinu hefur verið með eindæmum góð þetta árið og margir eflaust búnir að byrgja sig upp með sultu og saft til margra ára. Þó tegundarfjöldinn hér á landi sé ekki mikill, þá getur magnið bætt það upp. Nú í haust týndi undirrituð um líter af hrútaberjum á litlum bletti í Búrfellshrauninu eða Hraunsholtshrauni, eins og sá hluti hraunsins heitir sem íbúar neðst á flötunum í Garðabæ horfa á út um gluggann sinn. Við fjöllum um íslensk ber og ávaxtarækt en margir hafa náð góðum árangri í ræktum ýmis konar ávaxta í gróðurskálum hér á landi og við skoðum fíkju- og kívíplöntur í garðskálum Grasagarðsins. Eva Þorvaldsdóttir, forstöðumaður Grasagarðsins í Reykjavík. En fyrst er það spurning dagsins og við höldum í Húnavatnssýslu og spyrjum: Hvað hét landnámsmaðurinn sem þar settist að? Hvar byggði hann sér bæ og hvernig á hann þátt í nafnagift sýslunnar? Út um græna grundu 20. sept. 2008 (endurflutt 24. sept. 2008) Umsjón: Steinunn Harðardóttir Umhverfishljóð, íslensk ber, suðurfirðir Nýja-Sjálands og Teigsskógur Við beinum athyglinni að hljóðum í umhverfi okkar nú og í næstu þáttum. Jósep Gíslason, nýr liðsmaður, ætlar að vinna litlar hljóðmyndir fyrir þáttinn og draga fram hversdagsleg hljóð úr umhverfi okkar, þyt í trjám, skvampi í vatni, geitajarm, marr í göngustaf og sitt hvað fleira sem tengist umfjöllunarefni og hljóðheimi þáttarins. Teigsskógur hefur verið nokkuð í umræðunni því það stendur til að leggja um hann veg og er áætlað að það landsvæði sem mun fara undir vegagerðina, jafngildi um 80 fótboltavöllum. Þetta er stærsti óraskaði skógur á Vestfjörðum en slíkum svæði fer fækkandi á Íslandi og reyndar í heiminum öllum. Birkiskógar eru verndaðir á Íslandi og því ber að forðast að raska þeim enn frekar en orðið er. Við heyrum meira af því. Rætt við Björgólf Thorsteinsson, formann Landverndar. Við höldum síðan til Nýja Sjálands. Þar eru stórir og djúpir firðir sem minna á firði Noregs. Svæðið er svo mikið sótt, að þar er kvóti á fjölda ferðamanna á ári og vilji menn fara í nokkra daga gönguferð þarf að panta það með allt að árs fyrirvara. Í skoðunarferðum um þrönga dalina er ekið í langferðabílum með gluggum á þakinu. Þarna eru 200 rigningadagar á ári og á rigningardögum eru fossar um allt og vatnið flæðir niður fjöllin. Kristbjörn Egilsson, grasafræðingur segir frá. Berjasprettan á landinu hefur verið með eindæmum góð þetta árið og margir eflaust búnir að byrgja sig upp með sultu og saft til margra ára. Þó tegundarfjöldinn hér á landi sé ekki mikill, þá getur magnið bætt það upp. Nú í haust týndi undirrituð um líter af hrútaberjum á litlum bletti í Búrfellshrauninu eða Hraunsholtshrauni, eins og sá hluti hraunsins heitir sem íbúar neðst á flötunum í Garðabæ horfa á út um gluggann sinn. Við fjöllum um íslensk ber og ávaxtarækt en margir hafa náð góðum árangri í ræktum ýmis konar ávaxta í gróðurskálum hér á landi og við skoðum fíkju- og kívíplöntur í garðskálum Grasagarðsins. Eva Þorvaldsdóttir, forstöðumaður Grasagarðsins í Reykjavík. En fyrst er það spurning dagsins og við höldum í Húnavatnssýslu og spyrjum: Hvað hét landnámsmaðurinn sem þar settist að? Hvar byggði hann sér bæ og hvernig á hann þátt í nafnagift sýslunnar? http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.09.20.mp3 Sat, 20 Sep 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.09.13.mp3 Sat, 13 Sep 2008 00:00:00 +0000 0:00 Út um græna grundu 06. sept. 2008 (endurfl. 10.09.2008) Umsjón: Steinunn Harðardóttir Jökulsárgljúfur, þyrstlar og randagras, Aorakiþjóðgarðurinn á nýja Sjálandi og haustverkin í garðinum er efni þáttarins í dag Við fræðumst um nýútkomna bók um jökulsárgljúfur þar er víðtækur fróðleikur landsvæði umhverfis gljúfrið. Sagt er frá gönguleiðum víða meðfram gljúfrinu og ýmsu fleiru. Rætt við höfundinn Sigrúnu Helgadóttur. Hraunsholtslækur í Garðabæ býr yfir ýmsum leyndardómum þar er gróskumikill gróður svo sem þyrstlar, randagras og axhnoðapuntur. Rætt við Gróu Valgerði Ingimundardóttur grasafræðing. Þá liggur leiðin til Nýja Sjálands og þar í Aoraki þjóðgarinn sem er á suður eyju Nýjasjálands en þarna var það sem Hillary æfði sig áður en hann fór á Everest. Kristbjörn Egilsson segir frá. Við hugum að haustverkunum í Garðinum en fólk er hvatt til að fara ekki með neitt úr garðinum, urða allt lífrænt og þá koma dagblöðin sem hlaðast upp hjá fólki vel að notum. Það er Ásta Sól Kristjánsdóttir sem ræðir við Auði ottesen garðyrkjufræðing. En fyrst er það spurning dagsins við spyrjum um þorp sem nú tilheyra Ísafjarðarbæ við hvaða firði standa þau. í hverju þeirra var rekin hvalveiðistöð hvar er kirkja teiknuð af Rögnvaldi Ólafssyni hvar er minnisvarði um skáldið frá Þröm og hvar er neðsti kaupstaður. Út um græna grundu 06. sept. 2008 (endurfl. 10.09.2008) Umsjón: Steinunn Harðardóttir Jökulsárgljúfur, þyrstlar og randagras, Aorakiþjóðgarðurinn á nýja Sjálandi og haustverkin í garðinum er efni þáttarins í dag Við fræðumst um nýútkomna bók um jökulsárgljúfur þar er víðtækur fróðleikur landsvæði umhverfis gljúfrið. Sagt er frá gönguleiðum víða meðfram gljúfrinu og ýmsu fleiru. Rætt við höfundinn Sigrúnu Helgadóttur. Hraunsholtslækur í Garðabæ býr yfir ýmsum leyndardómum þar er gróskumikill gróður svo sem þyrstlar, randagras og axhnoðapuntur. Rætt við Gróu Valgerði Ingimundardóttur grasafræðing. Þá liggur leiðin til Nýja Sjálands og þar í Aoraki þjóðgarinn sem er á suður eyju Nýjasjálands en þarna var það sem Hillary æfði sig áður en hann fór á Everest. Kristbjörn Egilsson segir frá. Við hugum að haustverkunum í Garðinum en fólk er hvatt til að fara ekki með neitt úr garðinum, urða allt lífrænt og þá koma dagblöðin sem hlaðast upp hjá fólki vel að notum. Það er Ásta Sól Kristjánsdóttir sem ræðir við Auði ottesen garðyrkjufræðing. En fyrst er það spurning dagsins við spyrjum um þorp sem nú tilheyra Ísafjarðarbæ við hvaða firði standa þau. í hverju þeirra var rekin hvalveiðistöð hvar er kirkja teiknuð af Rögnvaldi Ólafssyni hvar er minnisvarði um skáldið frá Þröm og hvar er neðsti kaupstaður. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.09.06.mp3 Sat, 6 Sep 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.08.23.mp3 Sat, 23 Aug 2008 00:00:00 +0000 0:00 Ávaxtarækt, Risakvönn.Kaíró og Móhálsadalur í garði við sjóinn norðanmegin á Akranesi má finna þroskaðar perur,epli, kirsuber plómur, ertur, baunir og fleira og fleira ætilegt. Undir gróðurhlífum er jafnvel ræktað á fleiri en einni hæð, við förum í heimsókn á Akranes en hugum síðan að varhugaverðum plöntum, fræðumst um ertandi áhrif risahvannar og eyturefni í blómum hinnar vinsælu garðaplöntu Venusarvags . í Kairo er miki fólksmegð, klikkuð umferð ,hávaði og manngert umhverfi hvert sem litið er en skammt undan er spennandi eyðimörk og pyramídarnir. Það má tjalda hvar sem er í Reykjanesfólkvangi og í Krókamýri er tjaldstæði með rennandi vatni og klósetti. Við Djúpavatn er veiðiskáli sem er yfirleitt vel bókaður og þegar við áttum leið þar um var verið að landa fiski. Ávaxtarækt, Risakvönn.Kaíró og Móhálsadalur í garði við sjóinn norðanmegin á Akranesi má finna þroskaðar perur,epli, kirsuber plómur, ertur, baunir og fleira og fleira ætilegt. Undir gróðurhlífum er jafnvel ræktað á fleiri en einni hæð, við förum í heimsókn á Akranes en hugum síðan að varhugaverðum plöntum, fræðumst um ertandi áhrif risahvannar og eyturefni í blómum hinnar vinsælu garðaplöntu Venusarvags . í Kairo er miki fólksmegð, klikkuð umferð ,hávaði og manngert umhverfi hvert sem litið er en skammt undan er spennandi eyðimörk og pyramídarnir. Það má tjalda hvar sem er í Reykjanesfólkvangi og í Krókamýri er tjaldstæði með rennandi vatni og klósetti. Við Djúpavatn er veiðiskáli sem er yfirleitt vel bókaður og þegar við áttum leið þar um var verið að landa fiski. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.08.16.mp3 Sat, 16 Aug 2008 00:00:00 +0000 0:00 Refir,austurlandafræði, Sveifluháls og Surtsey Komið þið sælir hlustendur góðir þá höldum við enn Út um græna grundu og förum vítt að vanda. Við byrjum í Reykjanesfólkvangi ökum eftir Móhálsadal milli Sveifluháls og Núpshlíðarháls og fræðumst um ýmsar áhugaverðar gönguleiðir. Þá er haldið til Surtseyjar sem var nýlega samþykkt á heimsminjaskrá UNESCO. Við fræðumst um undirbúnig að tilnefningunni og hvaða þýðingu hún hefur. þá hittum við hressar systur sem eru við nám í islam og austurlandafræðum í Árósum.Margir hafa furðað sig á þessu námsvali en þær eru hæst ánægðar. Að lokum heyrum við af rannsóknum sem gerðar hafa verið á refnum og atferli hans. Það er til dæmis áhugavert að vita að ein læða verður oft eftir hjá foreldrunum og aðstoðar við uppeldi næsta yrðlingahóps. Refir,austurlandafræði, Sveifluháls og Surtsey Komið þið sælir hlustendur góðir þá höldum við enn Út um græna grundu og förum vítt að vanda. Við byrjum í Reykjanesfólkvangi ökum eftir Móhálsadal milli Sveifluháls og Núpshlíðarháls og fræðumst um ýmsar áhugaverðar gönguleiðir. Þá er haldið til Surtseyjar sem var nýlega samþykkt á heimsminjaskrá UNESCO. Við fræðumst um undirbúnig að tilnefningunni og hvaða þýðingu hún hefur. þá hittum við hressar systur sem eru við nám í islam og austurlandafræðum í Árósum.Margir hafa furðað sig á þessu námsvali en þær eru hæst ánægðar. Að lokum heyrum við af rannsóknum sem gerðar hafa verið á refnum og atferli hans. Það er til dæmis áhugavert að vita að ein læða verður oft eftir hjá foreldrunum og aðstoðar við uppeldi næsta yrðlingahóps. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.08.09.mp3 Sat, 9 Aug 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.06.21.mp3 Sat, 21 Jun 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.06.14.mp3 Sat, 14 Jun 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.06.07.mp3 Sat, 7 Jun 2008 00:00:00 +0000 0:00 Lyngrósir,landnám Árnessýslu,fuglaskoðunarferðir og vistænt eldsneyti Við heimsækjum grasagarðinn í Reykjavík og forvitnumst um Lyngrósir sem eru bæði blómríkar og litskrúðugar. Sumar blómstra snemma vors og hafa þegar skartað sínu fegursta, aðrar eru seinni á ferðinni og eiga eftir að sýna blónskrúð sína. Þjórsárdalur er bæði sögustaður og náttúruperla, þar er Gjáin með litla hella, fossa og uppsprettur, rústir bæjarins Stöng og þjóðveldisbærinn sem stendur skamt frá . Hér á Íslandi gætu rafmagnsbílar orðið handhæg lausn varðandi umhverfisvæn farartæki. Þar sem það er yfirfall á raforkunni á nóttunni væri hægt a bjóða þá ódýrara rafmagn og nýta orkuna betur en ella. Sumir ferðast um heiminn til að hlaupa maraþon aðrir til að skoða menningarminjar og enn aðrir til að skoða fugla . Við heyrum af íslenskum hópi sem hefur farið til nokkurra landa með fuglaskoðun að meginmarkmiði . Lyngrósir,landnám Árnessýslu,fuglaskoðunarferðir og vistænt eldsneyti Við heimsækjum grasagarðinn í Reykjavík og forvitnumst um Lyngrósir sem eru bæði blómríkar og litskrúðugar. Sumar blómstra snemma vors og hafa þegar skartað sínu fegursta, aðrar eru seinni á ferðinni og eiga eftir að sýna blónskrúð sína. Þjórsárdalur er bæði sögustaður og náttúruperla, þar er Gjáin með litla hella, fossa og uppsprettur, rústir bæjarins Stöng og þjóðveldisbærinn sem stendur skamt frá . Hér á Íslandi gætu rafmagnsbílar orðið handhæg lausn varðandi umhverfisvæn farartæki. Þar sem það er yfirfall á raforkunni á nóttunni væri hægt a bjóða þá ódýrara rafmagn og nýta orkuna betur en ella. Sumir ferðast um heiminn til að hlaupa maraþon aðrir til að skoða menningarminjar og enn aðrir til að skoða fugla . Við heyrum af íslenskum hópi sem hefur farið til nokkurra landa með fuglaskoðun að meginmarkmiði . http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.05.31.mp3 Sat, 31 May 2008 00:00:00 +0000 0:00 Grindavík,Lónsöræfi,Óman,og jarðvarmaorka Við lítum í viðburðardagatal Grindavíkurbæjar en þar er mikið um að vera allt árið. Listsýningar, söngskemtanir, réttir og jónsmessu ganga svo nokkuð sé nefnt auk þess sem geitabóndi kynnir starfsemi sína. Væntanlega hafa Grindvíkar stundað slíkan búskap áður fyrr því það er geithafur í skjaldamerki bæjarins. Leiðin úr Eyjabökkum í Lónsöræfum þykir einstaklega falleg og skemmtileg en til að njóta hennar sem best er mikilvægt að taka af og til á sig krók, fara niður í Vesturdal til að sjá upptök Jökulsár Llóni og fossinn Hroll og það er líka gaman að ganga upp á Geldingafjöllin til að staðsetja sig njóta útsýnisins. Við heyrum af spennandi gönguferð á þessar slóðir. Það er alstaðar hægt að skoða fugla hvort heldur sem er á Íslandi eða í Óman eins og hópur íslenskra fuglaskoðara gerði nú í nóvember. Aðal erindið var að skoða fugla meðal annas farfugla á farleiðinni milli meginlands Asíu og Afríku og áhugaverða votlendisfugla en menn létu þó ekki þá létu menn ekki hjá líða að skoða sig svolítið um í þessu spennandi landi við heyrum af því. Það er mikið talað um sjálfbæra þróun og hreina orkugjafa hér á landi, og þá sérstaklega jarðvarmavirkjanir sem óneitanlega eru mikið hreinni frá umhverfislegiu sjónarmiði en olían. Ekki er þó allt sem sýnist þegar rætt er um sjálfbæra þróun í samhengi við jarðvarmavirkjanir . Upphaflega var þessi orka notuð til húshitunnar en nú hefur rafmagnsframeiðsla tekið við og þá er aðeins 10-12% orkunnar nýtt. Ef vel ætti að vera þyrfti að nota hverja holu mjög vel, koma á fót fiskeldi, ylrækt eða einhverju slíku á sama stað . Við heyrum hugleiðingar á þessum nótum en fyrst er það spurning dagsins og við höldum til Grímseyjar og spyrjum hvar á landinu er hún hve langt frá landi og hvað er sérstakt með staðsetningu hennar Grindavík,Lónsöræfi,Óman,og jarðvarmaorka Við lítum í viðburðardagatal Grindavíkurbæjar en þar er mikið um að vera allt árið. Listsýningar, söngskemtanir, réttir og jónsmessu ganga svo nokkuð sé nefnt auk þess sem geitabóndi kynnir starfsemi sína. Væntanlega hafa Grindvíkar stundað slíkan búskap áður fyrr því það er geithafur í skjaldamerki bæjarins. Leiðin úr Eyjabökkum í Lónsöræfum þykir einstaklega falleg og skemmtileg en til að njóta hennar sem best er mikilvægt að taka af og til á sig krók, fara niður í Vesturdal til að sjá upptök Jökulsár Llóni og fossinn Hroll og það er líka gaman að ganga upp á Geldingafjöllin til að staðsetja sig njóta útsýnisins. Við heyrum af spennandi gönguferð á þessar slóðir. Það er alstaðar hægt að skoða fugla hvort heldur sem er á Íslandi eða í Óman eins og hópur íslenskra fuglaskoðara gerði nú í nóvember. Aðal erindið var að skoða fugla meðal annas farfugla á farleiðinni milli meginlands Asíu og Afríku og áhugaverða votlendisfugla en menn létu þó ekki þá létu menn ekki hjá líða að skoða sig svolítið um í þessu spennandi landi við heyrum af því. Það er mikið talað um sjálfbæra þróun og hreina orkugjafa hér á landi, og þá sérstaklega jarðvarmavirkjanir sem óneitanlega eru mikið hreinni frá umhverfislegiu sjónarmiði en olían. Ekki er þó allt sem sýnist þegar rætt er um sjálfbæra þróun í samhengi við jarðvarmavirkjanir . Upphaflega var þessi orka notuð til húshitunnar en nú hefur rafmagnsframeiðsla tekið við og þá er aðeins 10-12% orkunnar nýtt. Ef vel ætti að vera þyrfti að nota hverja holu mjög vel, koma á fót fiskeldi, ylrækt eða einhverju slíku á sama stað . Við heyrum hugleiðingar á þessum nótum en fyrst er það spurning dagsins og við höldum til Grímseyjar og spyrjum hvar á landinu er hún hve langt frá landi og hvað er sérstakt með staðsetningu hennar http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.05.24.asf Sat, 24 May 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.05.17.mp3 Sat, 17 May 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.05.10.mp3 Sat, 10 May 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.05.03.mp3 Sat, 3 May 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Farfuglar á Álftanesi, gengið á Reykjanes, Þjóðhildarkirkja og ferðaþjónusta er efni þáttarins í dag. Það er vor í lofti og farfuglarnir koma nú í æ stærri hópum. Fyrstu svanirnir og gæsirnar komu fyrir nokkru og þessa dagana bætast æ fleiri tegundir í hópinn. Haldið er út á Álftanes til að reyna að sjá margæsir og fleiri spennandi fugla, í fylgd með Hrafni Svavarssyni fuglaáhugamanni og starfsmanni Gavia travel, en næstu vikurnar munum við í þættinum fylgjast grannt með komu vorboðanna. Reykjanesið býr yfir spennandi sögu, fjölbreyttum og skemmtilegum gönguleiðum og einstakri jarðfræði. Rætt við Sigrúnu Jónsdóttur Franklín kennara og leiðsögumann um svæðið og gönguferðir sem hún býður upp á á vordögum. Brattahlíð á Grænlandi hefur verið reist endurgerð af miðaldaskála og kirkju. Þangað koma um 300-400 þúsund gestir yfir sumartímann og fyrir mörgum er þetta heilagur staður, segir Ingibjörg Gísladóttir félagsráðgjafi sem vinnur þar sem leiðsögumaður á sumrin. Spurning dagsins er um Mosfellsbæ. Farfuglar á Álftanesi, gengið á Reykjanes, Þjóðhildarkirkja og ferðaþjónusta er efni þáttarins í dag. Það er vor í lofti og farfuglarnir koma nú í æ stærri hópum. Fyrstu svanirnir og gæsirnar komu fyrir nokkru og þessa dagana bætast æ fleiri tegundir í hópinn. Haldið er út á Álftanes til að reyna að sjá margæsir og fleiri spennandi fugla, í fylgd með Hrafni Svavarssyni fuglaáhugamanni og starfsmanni Gavia travel, en næstu vikurnar munum við í þættinum fylgjast grannt með komu vorboðanna. Reykjanesið býr yfir spennandi sögu, fjölbreyttum og skemmtilegum gönguleiðum og einstakri jarðfræði. Rætt við Sigrúnu Jónsdóttur Franklín kennara og leiðsögumann um svæðið og gönguferðir sem hún býður upp á á vordögum. Brattahlíð á Grænlandi hefur verið reist endurgerð af miðaldaskála og kirkju. Þangað koma um 300-400 þúsund gestir yfir sumartímann og fyrir mörgum er þetta heilagur staður, segir Ingibjörg Gísladóttir félagsráðgjafi sem vinnur þar sem leiðsögumaður á sumrin. Spurning dagsins er um Mosfellsbæ. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.04.26.mp3 Sat, 26 Apr 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.04.19.mp3 Sat, 19 Apr 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.04.12.mp3 Sat, 12 Apr 2008 00:00:00 +0000 0:00 http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.08.30.mp3 Sun, 30 Mar 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Faldar perlur. Önundur tréfótur, Söguferðir og teppi Hvað er á bak við fjöllin. Íslands býr yfir fjölmörgum leynistöðum sem eru lítt þekktir, aðgengi erfitt og þjónusta í nágrenninu engin. Við heyrum af námskeiði sem auðveldar uppgötvun slíkra staða. Önundur tréfótur Ófeigsson kom frá Noregi til Íslands og settist að á Ströndum. Honum þótti léleg skifti að láta Akra í Noregi en fá Kaldbak í staðinn. Við heyrum af honum og afkomendum hans. Þar á meðal var Grettir sterki. Þeir eru æ fleiri sem vilja fræðast á ferðum sínum um heiminn. Við heyrum af söguferðum á sérstæðar slóðir svo sem í spor Páls postula, á slóðir Dostojevski og spennandi ferð til Albaníu. Að lokum beinum við athyglinni að persneskum teppum og fólkinu sem gerir þau, víða eru þau unnin af ungum konum áður en þær gifta sig eða gömlum mönnum sem vinna við vefnað í ellinni. Faldar perlur. Önundur tréfótur, Söguferðir og teppi Hvað er á bak við fjöllin. Íslands býr yfir fjölmörgum leynistöðum sem eru lítt þekktir, aðgengi erfitt og þjónusta í nágrenninu engin. Við heyrum af námskeiði sem auðveldar uppgötvun slíkra staða. Önundur tréfótur Ófeigsson kom frá Noregi til Íslands og settist að á Ströndum. Honum þótti léleg skifti að láta Akra í Noregi en fá Kaldbak í staðinn. Við heyrum af honum og afkomendum hans. Þar á meðal var Grettir sterki. Þeir eru æ fleiri sem vilja fræðast á ferðum sínum um heiminn. Við heyrum af söguferðum á sérstæðar slóðir svo sem í spor Páls postula, á slóðir Dostojevski og spennandi ferð til Albaníu. Að lokum beinum við athyglinni að persneskum teppum og fólkinu sem gerir þau, víða eru þau unnin af ungum konum áður en þær gifta sig eða gömlum mönnum sem vinna við vefnað í ellinni. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.03.29.mp3 Sat, 29 Mar 2008 14:20:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.03.22.mp3 Sat, 22 Mar 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.03.15.mp3 Sat, 15 Mar 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Viðmælendur Einar Bergmundur Arnbjörnsson tækniþróunarstjóri,Guðrún Arndís Tryggvadóttir framkvæmdastjóri,Þorleifur Einarsson sagnfræðingur,Guðrún Helga Guðbjörnsdóttir Garðyrkjutæknifræðingur og Guðmundur A. Guðmundsson fuglafræðingur. Grænar síður, lífræn matvæli, örþjóðir og túndrur norðursins er efni þáttarins í dag. 1. Á síðasta ári opnaði áhugaverður vefur sem heitir náttúran.is . Upplýsingunum er skipt í 4 flokka að eru: náttúrmarkaður, fréttir sem tengjast umhverfismálum, sitthvað um húsið og umhverfið og svo grænar síður en það eru gagnvirkar upplýsingar sem tengjast í allar áttir og miðla fróðleik um þá aðila sem eru að gera eitthvað náttúruvænt hér á landi við heyrum meira um það í þættinum. 2. Lífræn ræktun hefur verið stunduð hér á landi um nokkuð langan tíma en hefur þó ekki enn tekist að festa sig fyllilega í sessi. Öfugt við nágrannalönd okkar þar sem þessi tegund landbúnaðar blómstrar þá fækkar þeim sem stunda lífrænan landbúnað hér á landi. Í dag eru þeir milli 20-20 og segja þeir sem til þekkja að yfirvöld hafi ekki stutt nægilega vel við bakið á þeim sem völdu þessa braut. Það er svo fast í okkar vitund að við búum í svo hreinu landi og hér sé allt svo lífrænt en það er ekki tilfelli. 3. Hér á íslandi höfum við lengst af verið ein þjóð í einu landi en víða um heiminn og ekki síst í Evrópu má finna margar smáar eða örþjóðir innan sömu landamæranna og aðrar dreifast um alla álfuna eins og til dæmis sígaunar auk þess má nefna Kasjubara,setufólkið, Liva, Pomakara og Sorbara við heyrum af þessu fólki. 4. Það land sem blasir við þeim sem sigla um norður íshafið er mjög fjölbreytt. Túndrur norðu Rússlands eru mikil flatneskja og mýrarflákar sem ná fram að ströndinni. Þar eru umfangsmikil óshólmasvæði og víðáttur af votlendi en samt grunnt á ís því það er sífreri í jörðu. Á Jamar og Taimír skögunum eru fjöll og hæðir inn til landsins sem eru í raun gróðurvana eyðimörk. Í Kanada er landslag fjölbreyttara en þar sem úrkoma er lítil er gróður víða mjög takmarkaður vegna þurrka. Viðmælendur Einar Bergmundur Arnbjörnsson tækniþróunarstjóri,Guðrún Arndís Tryggvadóttir framkvæmdastjóri,Þorleifur Einarsson sagnfræðingur,Guðrún Helga Guðbjörnsdóttir Garðyrkjutæknifræðingur og Guðmundur A. Guðmundsson fuglafræðingur. Grænar síður, lífræn matvæli, örþjóðir og túndrur norðursins er efni þáttarins í dag. 1. Á síðasta ári opnaði áhugaverður vefur sem heitir náttúran.is . Upplýsingunum er skipt í 4 flokka að eru: náttúrmarkaður, fréttir sem tengjast umhverfismálum, sitthvað um húsið og umhverfið og svo grænar síður en það eru gagnvirkar upplýsingar sem tengjast í allar áttir og miðla fróðleik um þá aðila sem eru að gera eitthvað náttúruvænt hér á landi við heyrum meira um það í þættinum. 2. Lífræn ræktun hefur verið stunduð hér á landi um nokkuð langan tíma en hefur þó ekki enn tekist að festa sig fyllilega í sessi. Öfugt við nágrannalönd okkar þar sem þessi tegund landbúnaðar blómstrar þá fækkar þeim sem stunda lífrænan landbúnað hér á landi. Í dag eru þeir milli 20-20 og segja þeir sem til þekkja að yfirvöld hafi ekki stutt nægilega vel við bakið á þeim sem völdu þessa braut. Það er svo fast í okkar vitund að við búum í svo hreinu landi og hér sé allt svo lífrænt en það er ekki tilfelli. 3. Hér á íslandi höfum við lengst af verið ein þjóð í einu landi en víða um heiminn og ekki síst í Evrópu má finna margar smáar eða örþjóðir innan sömu landamæranna og aðrar dreifast um alla álfuna eins og til dæmis sígaunar auk þess má nefna Kasjubara,setufólkið, Liva, Pomakara og Sorbara við heyrum af þessu fólki. 4. Það land sem blasir við þeim sem sigla um norður íshafið er mjög fjölbreytt. Túndrur norðu Rússlands eru mikil flatneskja og mýrarflákar sem ná fram að ströndinni. Þar eru umfangsmikil óshólmasvæði og víðáttur af votlendi en samt grunnt á ís því það er sífreri í jörðu. Á Jamar og Taimír skögunum eru fjöll og hæðir inn til landsins sem eru í raun gróðurvana eyðimörk. Í Kanada er landslag fjölbreyttara en þar sem úrkoma er lítil er gróður víða mjög takmarkaður vegna þurrka. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.03.08.mp3 Sat, 8 Mar 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Skógrækt, sjálfbær þróun, Norðurpóll og æðarfugl Að Reykjum í Ölfusi eru stórir og vel skipulagðir garðar með hávöxnum 20 -30 ára trjágróðri. Við göngum þar um og fræðumst um skógræktarmenntun fyrir bændur. Hugtök eins og sjálfbær þróun og staðardagskrá 21 eru flókin og því mikilvægt að fræða fólk um hvað í þeim felst. Við heyrum af því og sjálfbærri þróun sem og af rannsókn íslensks fræðimanns sem dvaldi um borð í ísbrjót í tvo mánuði, leitaði af farfuglum með ratsjá og staðfesti að farfuglar hafa enga ástæðu til að stytta sér leið yfir pólinn. Æðarfuglinn er áberandi fugl með ströndum landsins og mikilvægur nytjafugl. Ísland sér heimsbyggðinni fyrir nánast öllum þeim æðadún sem notaður er í sængur,úlpur og fleira. við heyrum af rannsók á þessum fallega fugli. Skógrækt, sjálfbær þróun, Norðurpóll og æðarfugl Að Reykjum í Ölfusi eru stórir og vel skipulagðir garðar með hávöxnum 20 -30 ára trjágróðri. Við göngum þar um og fræðumst um skógræktarmenntun fyrir bændur. Hugtök eins og sjálfbær þróun og staðardagskrá 21 eru flókin og því mikilvægt að fræða fólk um hvað í þeim felst. Við heyrum af því og sjálfbærri þróun sem og af rannsókn íslensks fræðimanns sem dvaldi um borð í ísbrjót í tvo mánuði, leitaði af farfuglum með ratsjá og staðfesti að farfuglar hafa enga ástæðu til að stytta sér leið yfir pólinn. Æðarfuglinn er áberandi fugl með ströndum landsins og mikilvægur nytjafugl. Ísland sér heimsbyggðinni fyrir nánast öllum þeim æðadún sem notaður er í sængur,úlpur og fleira. við heyrum af rannsók á þessum fallega fugli. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.03.01.mp3 Sat, 1 Mar 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Appelsínur og fíkjur,ydisgróður,norðurhöf og átthagastofa. Flutt 23.2.2008 Í gróðurhúsunum að Reykjum í Ölfusi er fjölbreyttur gróður, mikið af banönum en einnig fíkjur, kaffi, sítrjónur og appelsínur svo nokkuð sé nefnt. Við litumst þar um. Hér á landi hafa verið gerðar tilraunir með gróður víða að úr heiminum, sumt hefur dafnað vel annað síður. Verkefnið yndisgróður byggist á að skrá tré og runna sem henta vel hér á landi. Íslendingar taka virkan þátt í rannsóknum víða um heiminn. Þar á meðal eru ratsjárrannsóknir á ferðum fugla um borð í ísbrjót fyrir norðan heimskautsbaug. Við heyrum af því og hugum svo að sjálfsmynd samfélaga. Einstaklingar sem lenda í hrakningum eru oft brotnir á eftir það sama á við um samfélög. Við heyrum áhugaverðar hugmyndir um uppbyggingu slíkra samfélaga. Appelsínur og fíkjur,ydisgróður,norðurhöf og átthagastofa. Flutt 23.2.2008 Í gróðurhúsunum að Reykjum í Ölfusi er fjölbreyttur gróður, mikið af banönum en einnig fíkjur, kaffi, sítrjónur og appelsínur svo nokkuð sé nefnt. Við litumst þar um. Hér á landi hafa verið gerðar tilraunir með gróður víða að úr heiminum, sumt hefur dafnað vel annað síður. Verkefnið yndisgróður byggist á að skrá tré og runna sem henta vel hér á landi. Íslendingar taka virkan þátt í rannsóknum víða um heiminn. Þar á meðal eru ratsjárrannsóknir á ferðum fugla um borð í ísbrjót fyrir norðan heimskautsbaug. Við heyrum af því og hugum svo að sjálfsmynd samfélaga. Einstaklingar sem lenda í hrakningum eru oft brotnir á eftir það sama á við um samfélög. Við heyrum áhugaverðar hugmyndir um uppbyggingu slíkra samfélaga. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.02.23.mp3 Sat, 23 Feb 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir 1. Garðyrkjunám, bananarækt, búskmenn og Skjálfandafljót Árið 1939 var Garðyrkjuskóli ríkisins stofnaður á fyrrum stórbýlinu Reykjum í Ölfusi. Þar fer nú fram starfsmenntanám í blómaskreytingum, garðplöntuframleiðslu, skógrækt, skrúðgarðyrkju, umhverfisfræði og ylrækt. Starfsemin heyrir nú undir Landbúnaðarháskóla Íslands. Guðríður Helgadóttir segir frá námi á garðyrkjubrautum í Landbúnaðarháskóla Íslands. 2. Ólafur Ingólfsson jarðfræðingur Ólafur stundaði rannsóknir í Kalahari eyðimörkinni í suður Afríku og fékk tækifæri til að skoða sig um í suður Afríku sem hann lýsir sem sannkölluðum aldingarði sem bíði þess að verða uppgötvaður. 3. Ósk Vilhjálmsdóttir hefur verið ötul við að bjóða landsmönnum upp á ferðir á þau svæði sem gætu raskast eða horfið vegna virkjanaframkvæmda og lagði því í könnunarleiðangur meðfram Skjálfandafljóti en á landinu eru einstaklega fallegir og fáfarnir staðir og svæði sem fáir þekkja. 4. Spurning dagsins 1. Garðyrkjunám, bananarækt, búskmenn og Skjálfandafljót Árið 1939 var Garðyrkjuskóli ríkisins stofnaður á fyrrum stórbýlinu Reykjum í Ölfusi. Þar fer nú fram starfsmenntanám í blómaskreytingum, garðplöntuframleiðslu, skógrækt, skrúðgarðyrkju, umhverfisfræði og ylrækt. Starfsemin heyrir nú undir Landbúnaðarháskóla Íslands. Guðríður Helgadóttir segir frá námi á garðyrkjubrautum í Landbúnaðarháskóla Íslands. 2. Ólafur Ingólfsson jarðfræðingur Ólafur stundaði rannsóknir í Kalahari eyðimörkinni í suður Afríku og fékk tækifæri til að skoða sig um í suður Afríku sem hann lýsir sem sannkölluðum aldingarði sem bíði þess að verða uppgötvaður. 3. Ósk Vilhjálmsdóttir hefur verið ötul við að bjóða landsmönnum upp á ferðir á þau svæði sem gætu raskast eða horfið vegna virkjanaframkvæmda og lagði því í könnunarleiðangur meðfram Skjálfandafljóti en á landinu eru einstaklega fallegir og fáfarnir staðir og svæði sem fáir þekkja. 4. Spurning dagsins http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.02.16.mp3 Sat, 16 Feb 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir 1. Inga Rósa Þórðardóttir segir frá sögu frystihússins í Garðinum. 12,19 mín. 2. Salvör Gissurardóttir lektor í tölvu og upplýsingafræði segir frá skrifum um Íslenska náttúru á Wikipedia. 12,09 mín. 3. Ólafur Ingólfsson jarðfræðingur starfaði við jarðfræðirannsóknir í Kalahareeyðimörkinni. 12,56 mín. 4. Lesið úr gestabókinni að Valahnjúkum fyrir ofan Kaldársel. 5. Spurning dagsins er um eyjar og dranga utan við Reykjanes. 1. Inga Rósa Þórðardóttir segir frá sögu frystihússins í Garðinum. 12,19 mín. 2. Salvör Gissurardóttir lektor í tölvu og upplýsingafræði segir frá skrifum um Íslenska náttúru á Wikipedia. 12,09 mín. 3. Ólafur Ingólfsson jarðfræðingur starfaði við jarðfræðirannsóknir í Kalahareeyðimörkinni. 12,56 mín. 4. Lesið úr gestabókinni að Valahnjúkum fyrir ofan Kaldársel. 5. Spurning dagsins er um eyjar og dranga utan við Reykjanes. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.02.09.mp3 Sat, 9 Feb 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Atla Ingvarsson um skátamót á Hellisheiðinni. 2. Þorbjörg Hilbertsdóttir segir frá Gönguklúbbnum Vegmóði sem er orðinn 40 ára. 3. Halla Björg Baldursdóttir segir frá klæðskerum og nuddurum í Sjanghæ. 4. Ester Sveinbjarnardóttir talar um fjölbreytileg tákn í persneskum teppum. 5. Spurning dagsins er um sögufræga staði í Skagafirði. 1. Rætt við Atla Ingvarsson um skátamót á Hellisheiðinni. 2. Þorbjörg Hilbertsdóttir segir frá Gönguklúbbnum Vegmóði sem er orðinn 40 ára. 3. Halla Björg Baldursdóttir segir frá klæðskerum og nuddurum í Sjanghæ. 4. Ester Sveinbjarnardóttir talar um fjölbreytileg tákn í persneskum teppum. 5. Spurning dagsins er um sögufræga staði í Skagafirði. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.02.02.mp3 Sat, 2 Feb 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Persnesk teppi voru upphaflega gerð til að leggja á jörðina og vernda gegn hita og kulda. Hvert og eitt þeirra segir spennandi sögu sem við fáum innsýn í. Landgrunnið geymir upplýsingar um fornveður og loftslag þúsundir ára aftur í tímann. Kúfskekin getur lifað í hundruðir ára og myndar kalklög fyrir hvert ár sem geyma ómetanlegar upplýsingar. Íþróttasamband Fatlaðra gerðist aðili að Special Olympics samtökunum árið 1989. Þann 2. Október s.l. fóru 32 fatlaðir íþróttamenn frá Íslandi til Sjanghæ í kína til að keppa í 8 greinum. við heyrum upplifun aðstandanda sem var á staðnum. Að lokum, hugleiðingar um landnýtingu og útivistarsvæði. Svæðaskipting hefur víða verið notuð erlendis en menn hafa verið ragir við að beita henni hér til að koma í veg fyrir árekstra ólíkra hagsmunahópa í fólkvöngum. Persnesk teppi voru upphaflega gerð til að leggja á jörðina og vernda gegn hita og kulda. Hvert og eitt þeirra segir spennandi sögu sem við fáum innsýn í. Landgrunnið geymir upplýsingar um fornveður og loftslag þúsundir ára aftur í tímann. Kúfskekin getur lifað í hundruðir ára og myndar kalklög fyrir hvert ár sem geyma ómetanlegar upplýsingar. Íþróttasamband Fatlaðra gerðist aðili að Special Olympics samtökunum árið 1989. Þann 2. Október s.l. fóru 32 fatlaðir íþróttamenn frá Íslandi til Sjanghæ í kína til að keppa í 8 greinum. við heyrum upplifun aðstandanda sem var á staðnum. Að lokum, hugleiðingar um landnýtingu og útivistarsvæði. Svæðaskipting hefur víða verið notuð erlendis en menn hafa verið ragir við að beita henni hér til að koma í veg fyrir árekstra ólíkra hagsmunahópa í fólkvöngum. Persnesk teppi, kúfskeljar, Kína og friðun sem landnýting http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.01.26.mp3 Sat, 26 Jan 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Á Hellisheiði og Reykjanesinu eru flekaskil á þurru landi. þetta fágæta landslag myndar kraga umhverfis höfuðborgarsvæðið og býður upp á fjölbreytt og spennandi tækifæri. við hugleiðum það sem og jarðfræði og jarðsögu, jörðin er afurð jarðfræðilegra ferla svo sem: myndanir og uppbrot á risameginlöndum og myndun fellingafjalla. Í haust voru haldnir sérstakir ólimpíuleikar í Kína sem nefnast "special Olympics". Héðan fór hópur íslenskra ungmenna sem og foreldrar og aðstandendur sem fylgdust með sínum börnum of skoðuðu sig um í kína. Árið 1921 kom Kristján 10 til Íslands ásamt konu sinni Alexandrínu drottningu. Að því tilefni gáfu íslenskar konur drottningu skautbúning og möttulað gjöf. Við heyrum í tveimur konum sem fóru til Kaupmannahafnar til að skoða gripinn. Á Hellisheiði og Reykjanesinu eru flekaskil á þurru landi. þetta fágæta landslag myndar kraga umhverfis höfuðborgarsvæðið og býður upp á fjölbreytt og spennandi tækifæri. við hugleiðum það sem og jarðfræði og jarðsögu, jörðin er afurð jarðfræðilegra ferla svo sem: myndanir og uppbrot á risameginlöndum og myndun fellingafjalla. Í haust voru haldnir sérstakir ólimpíuleikar í Kína sem nefnast "special Olympics". Héðan fór hópur íslenskra ungmenna sem og foreldrar og aðstandendur sem fylgdust með sínum börnum of skoðuðu sig um í kína. Árið 1921 kom Kristján 10 til Íslands ásamt konu sinni Alexandrínu drottningu. Að því tilefni gáfu íslenskar konur drottningu skautbúning og möttulað gjöf. Við heyrum í tveimur konum sem fóru til Kaupmannahafnar til að skoða gripinn. Útivistarsvæði, jarðsaga, Kínaferð og gull og baldering http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.01.19.mp3 Sat, 19 Jan 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir Þátturinn hefst á umfjöllun um skautbúning sem íslenskar konur gáfu Alexandrínu drottningu þegar hún heimsótti landið árið 1921. Á síðasta ári opnaði áhugaverður vefur sem nefnist náttúra.is. Þar er lögð áhersla á sitthvað er tengist náttúrunni og náttúruvernd og hægt er að finna og kaupa þar náttúruvæna vöru. Við forvitnumst um bakgrunninn og höldum síðan til Kína þar hafa Íslendingar aðstoðað við nýtingu jarðvarma mörg undanfarin ár. Að lokum heyrum við af áhugaverðum ferðum út í náttúruna þar sem áhersla er lögð á að njóta en ekki að þjóta og að leita ekki langt yfir skammt. Fjölmörg ungmenni hafa ferðast um allan heiminn en hafa varla gengið á Þingvöllum. Þátturinn hefst á umfjöllun um skautbúning sem íslenskar konur gáfu Alexandrínu drottningu þegar hún heimsótti landið árið 1921. Á síðasta ári opnaði áhugaverður vefur sem nefnist náttúra.is. Þar er lögð áhersla á sitthvað er tengist náttúrunni og náttúruvernd og hægt er að finna og kaupa þar náttúruvæna vöru. Við forvitnumst um bakgrunninn og höldum síðan til Kína þar hafa Íslendingar aðstoðað við nýtingu jarðvarma mörg undanfarin ár. Að lokum heyrum við af áhugaverðum ferðum út í náttúruna þar sem áhersla er lögð á að njóta en ekki að þjóta og að leita ekki langt yfir skammt. Fjölmörg ungmenni hafa ferðast um allan heiminn en hafa varla gengið á Þingvöllum. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.01.12.mp3 Sat, 12 Jan 2008 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2008.01.05.mp3 Sat, 5 Jan 2008 00:00:00 +0000 50:58 Steinunn Harðardóttir 1. Hellisheiðin eða Hengilssvæði er eitt stærsta háhitasvæði landsins og jafnframt mjög nærri byggð. Það er einnig einstakt útivistasvæði með fjölbreytt landslag. Við fræðumst um sérkenni svæðisins og heyrum síðan í tveimur gömlum skátum segja frá ævintýrum úr jóla- og vetrarferðum á Hellisheiði. Annar sögumanna tók að sér að aka fótbrotunum félaga upp í skála en vegna mikilla snjóa þurfti nánast að bera bílinn til baka. Þá kom það fyrir í útilegu að skálinn Glaðheimar brann. 2. Síðan liggur leiðin til Rómar þar fræðumst við um hinn einstaka og vinsæla brunn Trevi sem ber nafn sitt af því að á torginu sem hann er á mætast þrír vegir Tre via. 1. Hellisheiðin eða Hengilssvæði er eitt stærsta háhitasvæði landsins og jafnframt mjög nærri byggð. Það er einnig einstakt útivistasvæði með fjölbreytt landslag. Við fræðumst um sérkenni svæðisins og heyrum síðan í tveimur gömlum skátum segja frá ævintýrum úr jóla- og vetrarferðum á Hellisheiði. Annar sögumanna tók að sér að aka fótbrotunum félaga upp í skála en vegna mikilla snjóa þurfti nánast að bera bílinn til baka. Þá kom það fyrir í útilegu að skálinn Glaðheimar brann. 2. Síðan liggur leiðin til Rómar þar fræðumst við um hinn einstaka og vinsæla brunn Trevi sem ber nafn sitt af því að á torginu sem hann er á mætast þrír vegir Tre via. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.12.29.mp3 Sat, 29 Dec 2007 00:00:00 +0000 47:43 Steinunn Harðardóttir 1. Lesið úr gestabók í hellinum Valabóli meðal annars um jól í helli. 2. Valgerður Bjarnadóttir segir frá Maríu Mey og meyfæðingum. 3. Leifur Hauksson (4,30 mín.) og Bergljót Haraldsdóttir (2,30 mín.) lesa texta um jól í austurlöndum. 4. Ósk Vilhjálmsdóttir segir frá ferðum og náttúruskoðun á Reykjanesi með börnum. 5. Spurning dagsins er um Helgafell og Kaldársel. 1. Lesið úr gestabók í hellinum Valabóli meðal annars um jól í helli. 2. Valgerður Bjarnadóttir segir frá Maríu Mey og meyfæðingum. 3. Leifur Hauksson (4,30 mín.) og Bergljót Haraldsdóttir (2,30 mín.) lesa texta um jól í austurlöndum. 4. Ósk Vilhjálmsdóttir segir frá ferðum og náttúruskoðun á Reykjanesi með börnum. 5. Spurning dagsins er um Helgafell og Kaldársel. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.12.22.mp3 Sat, 22 Dec 2007 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.12.15.mp3 Sat, 15 Dec 2007 00:00:00 +0000 48:14 Steinunn Harðardóttir 1. Pétur Halldórsson talar um strandmenningu og sitthvað sem við getum lært af nágrannaþjóðum til að halda henni á. 2. Ingvar Birgir Friðleifsson, skólastjóri Jarðhitaskóla Íslands segir frá stofnum og rekstri skólans. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá ævintýralegri ferð um Indland, að þessu sinni er hún stödd í helli í Himalajafjöllum. 4. Bogi Hansen, færeyskur fræðimaður í hafstraumum segir frá mikilvægi þess að breyta lífsháttum vegna loftslagsbreytinga. 5. Spurning dagsins er um Hellisheiðarvirkjun. 1. Pétur Halldórsson talar um strandmenningu og sitthvað sem við getum lært af nágrannaþjóðum til að halda henni á. 2. Ingvar Birgir Friðleifsson, skólastjóri Jarðhitaskóla Íslands segir frá stofnum og rekstri skólans. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá ævintýralegri ferð um Indland, að þessu sinni er hún stödd í helli í Himalajafjöllum. 4. Bogi Hansen, færeyskur fræðimaður í hafstraumum segir frá mikilvægi þess að breyta lífsháttum vegna loftslagsbreytinga. 5. Spurning dagsins er um Hellisheiðarvirkjun. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.12.08.mp3 Sat, 8 Dec 2007 00:00:00 +0000 50:30 Steinunn Harðardóttir 1. Ingibjörg Pétursdóttir segir frá Flatey og hóteli þar. 2. Auður Ottesen talar um matjurtarrækt og bókina Matjurtir sem gefin var út af Sumarhúsinu og garðinum. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá ferðum sínum í Indlandi, Himalajafjöllum og borg Dali Lama. 4. Snorri Baldursson segir frá drögum og stefnumótun að viðhaldi líffræðilegrar fjölbreytni. 5. Spurning dagsins er um Vestmannaeyjar. 1. Ingibjörg Pétursdóttir segir frá Flatey og hóteli þar. 2. Auður Ottesen talar um matjurtarrækt og bókina Matjurtir sem gefin var út af Sumarhúsinu og garðinum. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá ferðum sínum í Indlandi, Himalajafjöllum og borg Dali Lama. 4. Snorri Baldursson segir frá drögum og stefnumótun að viðhaldi líffræðilegrar fjölbreytni. 5. Spurning dagsins er um Vestmannaeyjar. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.11.24.mp3 Sat, 24 Nov 2007 00:00:00 +0000 50:30 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Magnús Skúlason hjá húsafriðunarnefnd sem segir frá vitum og sögu þeirra. 2. Dorothea Lubeski, menningarfulltrúi á Suðurlandi segir frá nýju starfi sínu og hlutverki menningarfulltrúa. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá heilögum mönnum í Varanasi á Indlandi. 4. Tómas J. Knútsson segir frá Bláa hernum sem leggur áherslu á að hreinsa strendur og lásævi landsins. 5. Spurning dagsins er um þjóðhátíðir á Þingvöllum. 1. Rætt við Magnús Skúlason hjá húsafriðunarnefnd sem segir frá vitum og sögu þeirra. 2. Dorothea Lubeski, menningarfulltrúi á Suðurlandi segir frá nýju starfi sínu og hlutverki menningarfulltrúa. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá heilögum mönnum í Varanasi á Indlandi. 4. Tómas J. Knútsson segir frá Bláa hernum sem leggur áherslu á að hreinsa strendur og lásævi landsins. 5. Spurning dagsins er um þjóðhátíðir á Þingvöllum. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.11.17.mp3 Sat, 17 Nov 2007 00:00:00 +0000 50:50 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Gunnar Guðjonsson, torfhleðslumeistara sem var að hlaða upp gamlan kartöflukofa í Grasagarðinum. 2. Fræðst um Hrafnaþing, fræðsluerindaröð Náttúrustofnunar Íslands, hjá Lovísu Ásbjörnsdóttur. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá spennandi ferðalagi á Indlandi og komunni til Varanasi. 4. Litast um á Seltjarnarnesi með Heimi Þorleifssyni, sagnfræðingi. 5. Spurning dagsins er um þinghald á Þingvöllum. 1. Rætt við Gunnar Guðjonsson, torfhleðslumeistara sem var að hlaða upp gamlan kartöflukofa í Grasagarðinum. 2. Fræðst um Hrafnaþing, fræðsluerindaröð Náttúrustofnunar Íslands, hjá Lovísu Ásbjörnsdóttur. 3. Lilja Jónsdóttir segir frá spennandi ferðalagi á Indlandi og komunni til Varanasi. 4. Litast um á Seltjarnarnesi með Heimi Þorleifssyni, sagnfræðingi. 5. Spurning dagsins er um þinghald á Þingvöllum. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.11.10.mp3 Sat, 10 Nov 2007 00:00:00 +0000 50:53 Steinunn Harðardóttir 1. Farið í heimsókn í grasagarðinn og fylgst með börnum sem eru í náttúruskóla Reykjavíkur. Rætt við leiðbeinendur í garðinum og kennarann Auði Óskarsdóttur og Ingibjörgu og Helenu. 2. Magnús Jónsson segir frá Krumskeldu í Borgarfirði og lesið er úr kaflanum Dauði Skalla Gríms í Egilssögu. 3. Rætti við Lilju Jónsdóttur og komu hennar til Bombey á Indlandi. 4. Heimir Þorleifsson sagnfræðingur segir frá byggð á Seltjarnarnesi fyrr og nú. 1. Farið í heimsókn í grasagarðinn og fylgst með börnum sem eru í náttúruskóla Reykjavíkur. Rætt við leiðbeinendur í garðinum og kennarann Auði Óskarsdóttur og Ingibjörgu og Helenu. 2. Magnús Jónsson segir frá Krumskeldu í Borgarfirði og lesið er úr kaflanum Dauði Skalla Gríms í Egilssögu. 3. Rætti við Lilju Jónsdóttur og komu hennar til Bombey á Indlandi. 4. Heimir Þorleifsson sagnfræðingur segir frá byggð á Seltjarnarnesi fyrr og nú. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.11.03.mp3 Sat, 3 Nov 2007 00:00:00 +0000 0:00 Steinunn Harðardóttir 1. Fræðst um Nesstofu á Seltjarnarnesi hjá Heimi Þorleifssyni sagnfræðingi. 2. Halla Hauksdóttir segir frá dýrindis kræsingum á fjöllum og spennandi ferðalagi um Öskju og á Jökuldalsheiði. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir segir frá munum sem sýndir eru í fjársjóðsherbergi á sýningunni "Einn heimur, 1000 munir" á Moesgårdssafninu á Árósum. 4. Lesið úr bókum Inu von Grumbkow Ísafold : Ferðamyndir frá Íslandi, frá 1908 og Íslandsferðin eftir John Coles frá 1881. Skoðað hvernig Reykjavík kom þeim fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Þjórsá. 1. Fræðst um Nesstofu á Seltjarnarnesi hjá Heimi Þorleifssyni sagnfræðingi. 2. Halla Hauksdóttir segir frá dýrindis kræsingum á fjöllum og spennandi ferðalagi um Öskju og á Jökuldalsheiði. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir segir frá munum sem sýndir eru í fjársjóðsherbergi á sýningunni "Einn heimur, 1000 munir" á Moesgårdssafninu á Árósum. 4. Lesið úr bókum Inu von Grumbkow Ísafold : Ferðamyndir frá Íslandi, frá 1908 og Íslandsferðin eftir John Coles frá 1881. Skoðað hvernig Reykjavík kom þeim fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Þjórsá. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.10.27.mp3 Sat, 27 Oct 2007 00:00:00 +0000 51:06 Steinunn Harðardóttir 1. Heimir Þorleifsson sagnfræðingur segir frá Gróttu. 2. Heimsókn í Hellisheiðarvirkjun með Auði Björgu Sigurjónsdóttur. Risaskjár skoðaður og gengið um bygginguna. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir segir frá sýningu um Goraní indíána og réttindabaráttu þeirra, sýningin er á Moesgårdsafninu í Árósum. 4. Rætt við Brynjúlf Brynjólfsson fuglamann um fuglaathugunarstöð sem starfrækt er á Höfn í Hornafirði. 5. Spurning dagsins er um Jónas Hallgrímsson og Hóla í Hjaltadal. 1. Heimir Þorleifsson sagnfræðingur segir frá Gróttu. 2. Heimsókn í Hellisheiðarvirkjun með Auði Björgu Sigurjónsdóttur. Risaskjár skoðaður og gengið um bygginguna. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir segir frá sýningu um Goraní indíána og réttindabaráttu þeirra, sýningin er á Moesgårdsafninu í Árósum. 4. Rætt við Brynjúlf Brynjólfsson fuglamann um fuglaathugunarstöð sem starfrækt er á Höfn í Hornafirði. 5. Spurning dagsins er um Jónas Hallgrímsson og Hóla í Hjaltadal. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.10.20.mp3 Sat, 20 Oct 2007 00:00:00 +0000 50:42 Steinunn Harðardóttir 1. Heimsókn í Hellisheiðarvirkjun og talað við Auði Björg, kynningarfulltrúa. 2. Haraldur Rafn Ingason segir frá Spánarsnigli og sniglafánu Íslands. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir safnvörður Moesgårdsafnsins í Árósum segir frá sýningu á munum víða úr heiminum. 4. Lesið úr bók William Hooker um Íslandsferð 1809 og hvernig Reykjavík kom honum fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Viðey. 1. Heimsókn í Hellisheiðarvirkjun og talað við Auði Björg, kynningarfulltrúa. 2. Haraldur Rafn Ingason segir frá Spánarsnigli og sniglafánu Íslands. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir safnvörður Moesgårdsafnsins í Árósum segir frá sýningu á munum víða úr heiminum. 4. Lesið úr bók William Hooker um Íslandsferð 1809 og hvernig Reykjavík kom honum fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Viðey. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.10.13.mp3 Sat, 13 Oct 2007 00:00:00 +0000 49:27 Steinunn Harðardóttir 1. Pétur Guðmundsson í Ófeigsfirði segir frá hlunnindabúskap fyrr og nú. 2. Þór Jakobsson talar um mögulega siglingu um Íshafið til Kína. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir safnvörður Moesgårdsafnsins í Árósum segir frá sýningu. Sýndir eru ýmsir munir safnsins, meðal annars skósafn sem hefur að geyma íslenska skó. 4. Lesið úr bók William Hooker um Íslandsferð 1809 og hvernig Reykjavík kom honum fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Stykkishólm. 1. Pétur Guðmundsson í Ófeigsfirði segir frá hlunnindabúskap fyrr og nú. 2. Þór Jakobsson talar um mögulega siglingu um Íshafið til Kína. 3. Sigurbjörg Einarsdóttir safnvörður Moesgårdsafnsins í Árósum segir frá sýningu. Sýndir eru ýmsir munir safnsins, meðal annars skósafn sem hefur að geyma íslenska skó. 4. Lesið úr bók William Hooker um Íslandsferð 1809 og hvernig Reykjavík kom honum fyrir sjónir. 5. Spurning dagsins er um Stykkishólm. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.10.06.mp3 Sat, 6 Oct 2007 00:00:00 +0000 49:27 Steinunn Harðardóttir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.09.29.mp3 Sat, 29 Sep 2007 00:00:00 +0000 50:36 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Pétur Guðmundsson hlunnindabónda í Ófeigsfirði um hafís og samgöngur. 2. Forvitnast um uppstoppaða garðfugla á Selfossi hjá Erni Óskarssyni. 3. Hafdís Hanna Ægisdóttir segir frá mannlífi og ævintýrum á Galapagoseyjum. 4. Eva Þorvaldsdóttir, forstöðumaður Grasagarðsins í Reykjavík fræðir gesti um kartöflukofa, hlóðagerð og fleira. 5. Gluggað í bókina Íslandsferðin 1907 sem fjallar um komu Friðriks áttunda til landsins. 6. Spurning dagsins er um Djúpavog. 1. Rætt við Pétur Guðmundsson hlunnindabónda í Ófeigsfirði um hafís og samgöngur. 2. Forvitnast um uppstoppaða garðfugla á Selfossi hjá Erni Óskarssyni. 3. Hafdís Hanna Ægisdóttir segir frá mannlífi og ævintýrum á Galapagoseyjum. 4. Eva Þorvaldsdóttir, forstöðumaður Grasagarðsins í Reykjavík fræðir gesti um kartöflukofa, hlóðagerð og fleira. 5. Gluggað í bókina Íslandsferðin 1907 sem fjallar um komu Friðriks áttunda til landsins. 6. Spurning dagsins er um Djúpavog. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.09.22.mp3 Sat, 22 Sep 2007 00:00:00 +0000 50:15 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Pétur Guðmundsson hlunnindabónda að Ófeigsfirði á Ströndum. 2. Magnús Jónsson segir frá Jóni lærða sem fæddist í Ófeigsfirði, en hann gerði orðabók um Baskamál. 3. Grasafræðingurinn Hafdís Hanna Ægisdóttir dvaldi vikum saman við rannsóknir á Galapagoseyjum. Hún segir gróðurinn ekki síður sérstæðan en dýralífið. 4. Jóhanna Þormar segir frá lækningajurtum á uppskeruhátíð í Grasagarðinum í Laugardal. 5. Spurning dagsins er um Jón Sigurðsson og Hrafnseyri. 1. Rætt við Pétur Guðmundsson hlunnindabónda að Ófeigsfirði á Ströndum. 2. Magnús Jónsson segir frá Jóni lærða sem fæddist í Ófeigsfirði, en hann gerði orðabók um Baskamál. 3. Grasafræðingurinn Hafdís Hanna Ægisdóttir dvaldi vikum saman við rannsóknir á Galapagoseyjum. Hún segir gróðurinn ekki síður sérstæðan en dýralífið. 4. Jóhanna Þormar segir frá lækningajurtum á uppskeruhátíð í Grasagarðinum í Laugardal. 5. Spurning dagsins er um Jón Sigurðsson og Hrafnseyri. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.09.15.mp3 Sat, 15 Sep 2007 00:00:00 +0000 49:30 Steinunn Harðardóttir 1. Farið í heimsókn á uppskeruhátíð í Grasagarðinum í Reykjavík og rætt við Auði Óskarsdóttur. 2. Fræðst um nýtt hlutverk neyðarskýla hjá Sigrúnu A. Þorsteinsdóttur hjá Slysavarnarfélaginu Landsbjörg. 3. Grasafræðingurinn Hafdís Hanna Ægisdóttir dvaldi vikum saman við rannsóknir á Galapagoseyjum. 4. Þór Jakobsson talar um veðurklúbbinn á Hellu og fleira varðandi veðrið. 5. Spurning dagsis er um Hóla í Hjaltadal. 1. Farið í heimsókn á uppskeruhátíð í Grasagarðinum í Reykjavík og rætt við Auði Óskarsdóttur. 2. Fræðst um nýtt hlutverk neyðarskýla hjá Sigrúnu A. Þorsteinsdóttur hjá Slysavarnarfélaginu Landsbjörg. 3. Grasafræðingurinn Hafdís Hanna Ægisdóttir dvaldi vikum saman við rannsóknir á Galapagoseyjum. 4. Þór Jakobsson talar um veðurklúbbinn á Hellu og fleira varðandi veðrið. 5. Spurning dagsis er um Hóla í Hjaltadal. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.09.08.mp3 Sat, 8 Sep 2007 00:00:00 +0000 51:04 Steinunn Harðardóttir 1. Magnús Jónsson segir ferðalöngum frá galdrabrennum í Kistugjá í Trékyllisvík. 2. Friðrik Baldursson, garðyrkjustjóri Kópavogs, fer með okkur að Þinghól í Kópavogi. 3. Jón Baldur Þorbjörnsson segir frá steingerðum skógi, málaðri eyðimörk ig loftsteinagýg í Bandaríkjunum. 4. Þór Jakobsson, veðurfræðingur, talar um veður, ljóð o.fl. 5. Spurning dagsins er um Hóla í Hjaltadal. 1. Magnús Jónsson segir ferðalöngum frá galdrabrennum í Kistugjá í Trékyllisvík. 2. Friðrik Baldursson, garðyrkjustjóri Kópavogs, fer með okkur að Þinghól í Kópavogi. 3. Jón Baldur Þorbjörnsson segir frá steingerðum skógi, málaðri eyðimörk ig loftsteinagýg í Bandaríkjunum. 4. Þór Jakobsson, veðurfræðingur, talar um veður, ljóð o.fl. 5. Spurning dagsins er um Hóla í Hjaltadal. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.09.01.mp3 Sat, 1 Sep 2007 00:00:00 +0000 51:04 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Áslaugu Höllu Guðmundsdóttur skálavörð að Valgeirsstöðum í Norðurfirði. 2. Friðrik Baldursson garðyrkjustjóri í Kópavogi sýnir okkur og segir frá Hlíðargarði í Kópavogi. 3. Rætt við Jón Baldur Þorbjörnsson um tilurð vegarins Route 66 í Bandaríkjunum. 4. Ólafur Örn Haraldsson fjallar um Konungsveginn sem lagður var í tilefni konungskomunnar 1907. 5. Spurning dagsins er um þorp og eyju í Strandasýslu. 1. Rætt við Áslaugu Höllu Guðmundsdóttur skálavörð að Valgeirsstöðum í Norðurfirði. 2. Friðrik Baldursson garðyrkjustjóri í Kópavogi sýnir okkur og segir frá Hlíðargarði í Kópavogi. 3. Rætt við Jón Baldur Þorbjörnsson um tilurð vegarins Route 66 í Bandaríkjunum. 4. Ólafur Örn Haraldsson fjallar um Konungsveginn sem lagður var í tilefni konungskomunnar 1907. 5. Spurning dagsins er um þorp og eyju í Strandasýslu. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.08.25.mp3 Sat, 25 Aug 2007 00:00:00 +0000 51:17 Steinunn Harðardóttir 1. Þór Jakobsson, veðurfræðingur, fjallar um veðurfarslýsingar. 2. Sagt frá gönguleið um Ásaveg. 3. Rætt er við Jón Baldur Þorbjörnsson, um ferð til Bandaríkjanna, hann segir frá San Andrea misgenginu og Vindmylluskógi í Siera Nevada og leið inn á Route 66. 4. Ævar Petersen segir frá tilurð íslenskra fuglaheita.. 5. Spurning dagsins er um Öræfasveit. 1. Þór Jakobsson, veðurfræðingur, fjallar um veðurfarslýsingar. 2. Sagt frá gönguleið um Ásaveg. 3. Rætt er við Jón Baldur Þorbjörnsson, um ferð til Bandaríkjanna, hann segir frá San Andrea misgenginu og Vindmylluskógi í Siera Nevada og leið inn á Route 66. 4. Ævar Petersen segir frá tilurð íslenskra fuglaheita.. 5. Spurning dagsins er um Öræfasveit. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.08.18.mp3 Sat, 18 Aug 2007 00:00:00 +0000 49:14 Steinunn Harðardóttir 1. Eggert Þór Bernharðsson og Sveinbjörn Guðbjarnarson segja okkur sögu Landsbankans og þjóðarinnar. 2. Sagt er frá bók Inu von Grumkow "Ísafold : ferðamyndir frá Íslandi" og leit hennar á skýringu á hvarfi unnusta hennar í Ösju 1907. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð Skóræktarfélagsins til Rússlands á slóðir "rússalerkisins". 4. Ólafur Engilbertsson segir frá Snæfjallaströnd og lífinu þar áður en sveitin fór í eyði. 5. Sagt frá lifnaðarháttum húsanda. 6. Spurning dagsins er um Mývatn. 1. Eggert Þór Bernharðsson og Sveinbjörn Guðbjarnarson segja okkur sögu Landsbankans og þjóðarinnar. 2. Sagt er frá bók Inu von Grumkow "Ísafold : ferðamyndir frá Íslandi" og leit hennar á skýringu á hvarfi unnusta hennar í Ösju 1907. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð Skóræktarfélagsins til Rússlands á slóðir "rússalerkisins". 4. Ólafur Engilbertsson segir frá Snæfjallaströnd og lífinu þar áður en sveitin fór í eyði. 5. Sagt frá lifnaðarháttum húsanda. 6. Spurning dagsins er um Mývatn. Undirtitill http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.03.17.mp3 Fri, 17 Aug 2007 12:35:00 +0000 51:23 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt er við Ástu Arnardóttur um Langasjó. 2. Sagt frá gönguleið að inntaki Flóaáveitu. 3. Rætt er við Jón Baldur Þorbjörnsson, um ferð til Bandaríkjanna, byrjað er á vesturströndinni. 4. Hreiðar Þór Valtýsson, forstöðumaður Hafró Akureyri segir frá lífríki Eyjafjarðar. 5. Spurning dagsins er um Hrafna-Flóka. 1. Rætt er við Ástu Arnardóttur um Langasjó. 2. Sagt frá gönguleið að inntaki Flóaáveitu. 3. Rætt er við Jón Baldur Þorbjörnsson, um ferð til Bandaríkjanna, byrjað er á vesturströndinni. 4. Hreiðar Þór Valtýsson, forstöðumaður Hafró Akureyri segir frá lífríki Eyjafjarðar. 5. Spurning dagsins er um Hrafna-Flóka. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.08.11.mp3 Sat, 11 Aug 2007 00:00:00 +0000 50:02 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Hreiðar Þór Valtýsson, hjá Hafró Akureyri og Háskólanum á Akureyri, um hverastrýtur í Eyjafirði. 2. Hildur Hákonardóttir fjallar um smára og villtan gróður til manneldis. 3. Einar Harðarson segir frá mismunandi hugsunarhætti Úgandamanna og Evrópubúa til vinnu. 4. Rætt við Borgþór Magnússon um sögu sinuelda á Íslandi. 5. Spurning dagsins er um Eyjafjallajökul og fossa undir Eyjafjöllum. 1. Rætt við Hreiðar Þór Valtýsson, hjá Hafró Akureyri og Háskólanum á Akureyri, um hverastrýtur í Eyjafirði. 2. Hildur Hákonardóttir fjallar um smára og villtan gróður til manneldis. 3. Einar Harðarson segir frá mismunandi hugsunarhætti Úgandamanna og Evrópubúa til vinnu. 4. Rætt við Borgþór Magnússon um sögu sinuelda á Íslandi. 5. Spurning dagsins er um Eyjafjallajökul og fossa undir Eyjafjöllum. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.08.04.mp3 Sat, 4 Aug 2007 00:00:00 +0000 51:08 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Pétur Blöndal Gíslason, sem rekur fjölskyldu og útilífsmiðstöð að Hvammsvík í Hvalfirði. Þar er meðal annars hægt að bregða sér á kajak. 2. Rætt er við þær Sigurborgu Hilmarsdóttur og Sigrúnu Dungal, um landnámsskálann í Aðalstræti og þá einstöku sýningu sem þar hefur verið sett upp. 3. Rætt er við Dean Livesly, leiðsögumann í bænum Kas í Tyrklandi, hann segir frá því helsta sem heillaði hann við Tyrkland og varð til þess að hann settist þar að. 4. Örn Óskarsson, líffræðingur, segir frá himbrimanum og himbrimavöktun sem félagið Fuglavernd stendur fyrir. 5. Spurning dagsins er um Vík í Mýrdal og örnefni þar í nágrenninu. 1. Rætt við Pétur Blöndal Gíslason, sem rekur fjölskyldu og útilífsmiðstöð að Hvammsvík í Hvalfirði. Þar er meðal annars hægt að bregða sér á kajak. 2. Rætt er við þær Sigurborgu Hilmarsdóttur og Sigrúnu Dungal, um landnámsskálann í Aðalstræti og þá einstöku sýningu sem þar hefur verið sett upp. 3. Rætt er við Dean Livesly, leiðsögumann í bænum Kas í Tyrklandi, hann segir frá því helsta sem heillaði hann við Tyrkland og varð til þess að hann settist þar að. 4. Örn Óskarsson, líffræðingur, segir frá himbrimanum og himbrimavöktun sem félagið Fuglavernd stendur fyrir. 5. Spurning dagsins er um Vík í Mýrdal og örnefni þar í nágrenninu. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.06.09.mp3 Sat, 9 Jun 2007 00:00:00 +0000 51:15 Steinunn Harðardóttir 1. Gengið um Kópavogsdal með Friðriki Baldurssyni garðyrkjustjóra, staðnæmst við stíflutjörn við Hafnarfjarðarveg. 2. Ágústa Þorkelsdóttir á Refstað segir frá safninu að Burstafelli og ömmu og börnunum í bænum sem taka á móti gestum í sumar. 3. Sigríður Kristinsdóttir líffræðinemi segir frá heimsókn í sjávarþjóðgarðinn Rifið mikla í Ástralíu. 4. Oddur Sigurðsson jarðfræðingur segir frá sambandi á milli úrkomu og bráðnunar jökla. 5. Surning dagsins fjallar um Saurbæ og Hallgrím Pétursson. 1. Gengið um Kópavogsdal með Friðriki Baldurssyni garðyrkjustjóra, staðnæmst við stíflutjörn við Hafnarfjarðarveg. 2. Ágústa Þorkelsdóttir á Refstað segir frá safninu að Burstafelli og ömmu og börnunum í bænum sem taka á móti gestum í sumar. 3. Sigríður Kristinsdóttir líffræðinemi segir frá heimsókn í sjávarþjóðgarðinn Rifið mikla í Ástralíu. 4. Oddur Sigurðsson jarðfræðingur segir frá sambandi á milli úrkomu og bráðnunar jökla. 5. Surning dagsins fjallar um Saurbæ og Hallgrím Pétursson. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.06.02.mp3 Sat, 2 Jun 2007 00:00:00 +0000 49:06 Steinunn Harðardóttir 1. Trjágróður og sumarbústaðalönd í Kópavogsdal eru skoðuð í fylgd Friðriks Baldurssonar, garðyrkjustjóra. 2. Rætt við Hörð Sigurbjarnarson á Húsavík, um áhuga ferðamanna fyrir vitum og nýtt hlutverk þeirra. 3. Einar Harðarson segir frá landsháttum og þjóðflokkum í Úganda sem hann líkir við paradís á jörð hvað varðar veður og gróðurfar. 4. Rætt við Ævar Pedersen um fuglanöfn fyrr og nú. 5. Spurning dagsins er um háskóla og fjöll í Borgarfirði. 1. Trjágróður og sumarbústaðalönd í Kópavogsdal eru skoðuð í fylgd Friðriks Baldurssonar, garðyrkjustjóra. 2. Rætt við Hörð Sigurbjarnarson á Húsavík, um áhuga ferðamanna fyrir vitum og nýtt hlutverk þeirra. 3. Einar Harðarson segir frá landsháttum og þjóðflokkum í Úganda sem hann líkir við paradís á jörð hvað varðar veður og gróðurfar. 4. Rætt við Ævar Pedersen um fuglanöfn fyrr og nú. 5. Spurning dagsins er um háskóla og fjöll í Borgarfirði. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.05.26.mp3 Sat, 26 May 2007 00:00:00 +0000 50:35 Steinunn Harðardóttir 1. Gengið með Kópavogslæknum með Friðriki Baldurssyni, garðyrkjustjóra. 2. Sigurbjörg Karlsdóttir sagnaþulur segir 2 sögur og segir frá sagnamennskunni. 3. Einar Harðarson segir frá Stjórnarfari í Úganda. 4. Tómas G. Gunnarsson forstöðumaður háskólaseturs Snæfellsness segir frá íslenskum mófuglum. 5. Spurning dagsins er um hæsta foss landsins og atburði úr Harðarsögu og Hólmverja. 1. Gengið með Kópavogslæknum með Friðriki Baldurssyni, garðyrkjustjóra. 2. Sigurbjörg Karlsdóttir sagnaþulur segir 2 sögur og segir frá sagnamennskunni. 3. Einar Harðarson segir frá Stjórnarfari í Úganda. 4. Tómas G. Gunnarsson forstöðumaður háskólaseturs Snæfellsness segir frá íslenskum mófuglum. 5. Spurning dagsins er um hæsta foss landsins og atburði úr Harðarsögu og Hólmverja. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.05.19.mp3 Sat, 19 May 2007 00:00:00 +0000 50:28 Steinunn Harðardóttir 1. Farið í gönguferð um Kópavogsdalinn með Friðriki garðyrkjustjóra. 2. Ólafía Aðalsteinsdóttir segir frá ferð á landsbyggðinni á hjóli og hrósar heimamönnum og bílstjórum. 3. Garðar Björgvinsson segir frá fyrirhugaðri gönguferð um Jakobsveginn, 1000 km. 4. Þorbergur Hjalti Jónsson, skógfræðingur á Mógilsá, segir frá líklegum tengslum milli særoks og hæðar birkisins. 5. Spurning dagsins er um landnámsfólk í Reykjavík. 1. Farið í gönguferð um Kópavogsdalinn með Friðriki garðyrkjustjóra. 2. Ólafía Aðalsteinsdóttir segir frá ferð á landsbyggðinni á hjóli og hrósar heimamönnum og bílstjórum. 3. Garðar Björgvinsson segir frá fyrirhugaðri gönguferð um Jakobsveginn, 1000 km. 4. Þorbergur Hjalti Jónsson, skógfræðingur á Mógilsá, segir frá líklegum tengslum milli særoks og hæðar birkisins. 5. Spurning dagsins er um landnámsfólk í Reykjavík. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.05.12.mp3 Sat, 12 May 2007 00:00:00 +0000 50:44 Steinunn Harðardóttir 1. Ólafía Aðalsteinsdóttir segir frá ævintýralegri hjólaferð á hringvegi nr. 1. 2. Rætt við Tómas Grétar Gunnarsson um mófugla, varpsvæði þeirra og árekstra við mannfólkið. 3. Jónas Gíslason segir frá ævintýralegri heimsókn í regnskóga Ekvador. 4. Haukur Suska Garðarsson segir frá verkefni í Vatnsdal varðandi Vatnsdælasögu. 5. Spurning dagsins er um þorp og safn í Dalvíkurbyggð. 1. Ólafía Aðalsteinsdóttir segir frá ævintýralegri hjólaferð á hringvegi nr. 1. 2. Rætt við Tómas Grétar Gunnarsson um mófugla, varpsvæði þeirra og árekstra við mannfólkið. 3. Jónas Gíslason segir frá ævintýralegri heimsókn í regnskóga Ekvador. 4. Haukur Suska Garðarsson segir frá verkefni í Vatnsdal varðandi Vatnsdælasögu. 5. Spurning dagsins er um þorp og safn í Dalvíkurbyggð. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.05.05.mp3 Sat, 5 May 2007 00:00:00 +0000 50:56 Steinunn Harðardóttir 1. Magnús Jónsson segir frá landámi á Akranesi og Guðnýju Böðvarsdóttur konu Hvamms Sturu. 2. Rætt um rannsóknir á 15-16 milljón ára gömlum plöntusteingervingum. Rætt við Friðgeir Grímsson jarðfræðing og steingervingafræðing. 3. Jósep Gíslason segir frá mannlífi í Equador. 4. Eyrún Jónasdóttir segir frá Holtamannaafrétti, hestatamningum og mannlífi í Kálfholti í Ásahreppi. 5. Spurning dagsins er um sandgerði og Garðinn. 1. Magnús Jónsson segir frá landámi á Akranesi og Guðnýju Böðvarsdóttur konu Hvamms Sturu. 2. Rætt um rannsóknir á 15-16 milljón ára gömlum plöntusteingervingum. Rætt við Friðgeir Grímsson jarðfræðing og steingervingafræðing. 3. Jósep Gíslason segir frá mannlífi í Equador. 4. Eyrún Jónasdóttir segir frá Holtamannaafrétti, hestatamningum og mannlífi í Kálfholti í Ásahreppi. 5. Spurning dagsins er um sandgerði og Garðinn. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.04.21.mp3 Sat, 21 Apr 2007 00:00:00 +0000 50:00 Steinunn Harðardóttir 1. Rætt við Eyrúnu Jónasdóttur, um áhugaverðar hestaferðir á hálendi landsins m.a. um Búðarháls og Hvanngil. 2. Jón Gunnar Ottósson, forstjóri Náttúruverndar ríkisins, ræðir mikilvægi þess að skýr markmið séu um verndun svæða og víðtæka þekkingu á náttúrufari þess. 3. Jósep Gíslason segir frá spennandi fjallgöngu í Ekvador. 4. Guðmundur A. Guðmundsson segir frá fjölgun fugla á Mýrum eftir eldana þar. 5. Spurning dagsins er um staði í nágrenni Víkur í Mýrdal. 1. Rætt við Eyrúnu Jónasdóttur, um áhugaverðar hestaferðir á hálendi landsins m.a. um Búðarháls og Hvanngil. 2. Jón Gunnar Ottósson, forstjóri Náttúruverndar ríkisins, ræðir mikilvægi þess að skýr markmið séu um verndun svæða og víðtæka þekkingu á náttúrufari þess. 3. Jósep Gíslason segir frá spennandi fjallgöngu í Ekvador. 4. Guðmundur A. Guðmundsson segir frá fjölgun fugla á Mýrum eftir eldana þar. 5. Spurning dagsins er um staði í nágrenni Víkur í Mýrdal. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.04.14.mp3 Sat, 14 Apr 2007 00:00:00 +0000 51:23 Steinunn Harðardóttir 1. Hörður Sigurbjarnarson, hjá Norðursiglingu, segir frá fjölbreyttum möguleikum sem strandmenning landsins hefur fyrir ferðaþjónustu. 2. Guðmundur A. Guðmundsson, fuglafræðingur, segir frá rannsóknum á afleiðingum Mýrareldana frá því í 30. mars 2006. 3. Sagt er frá spennandi ferð til Frakklands. 4. Magnús Jónsson segir frá landnámi Íslands og landnámsmönnum. 5. Spurning dagsins er um Íslendingasögu sem gerist í Dalasýslu. 1. Hörður Sigurbjarnarson, hjá Norðursiglingu, segir frá fjölbreyttum möguleikum sem strandmenning landsins hefur fyrir ferðaþjónustu. 2. Guðmundur A. Guðmundsson, fuglafræðingur, segir frá rannsóknum á afleiðingum Mýrareldana frá því í 30. mars 2006. 3. Sagt er frá spennandi ferð til Frakklands. 4. Magnús Jónsson segir frá landnámi Íslands og landnámsmönnum. 5. Spurning dagsins er um Íslendingasögu sem gerist í Dalasýslu. http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.04.07.mp3 Sat, 7 Apr 2007 00:00:00 +0000 50:28 Steinunn Harðardóttir 1. Ævar Sigurdórsson og Una Lilja Einarsdóttir segja frá gistiaðstöðu í Látravík. 2. Rætt um þjóðgarða í sjó en Sigríður Kristinsdóttir er að ljúka mastersverkefni um þann möguleika. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð Skógræktarfélagsins til Rússland og St. Pétursborgar. 4. Eggert Þór Bernharðsson segir sögu Landsbankans og þjóðarinnar, fyrir og eftir síðari heimstyrjöldina. 5. Spurning dagsins er um Hrafna-Flóka og Vatnsfjörð. 1. Ævar Sigurdórsson og Una Lilja Einarsdóttir segja frá gistiaðstöðu í Látravík. 2. Rætt um þjóðgarða í sjó en Sigríður Kristinsdóttir er að ljúka mastersverkefni um þann möguleika. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð Skógræktarfélagsins til Rússland og St. Pétursborgar. 4. Eggert Þór Bernharðsson segir sögu Landsbankans og þjóðarinnar, fyrir og eftir síðari heimstyrjöldina. 5. Spurning dagsins er um Hrafna-Flóka og Vatnsfjörð. Undirtitill http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.03.31.mp3 Sat, 31 Mar 2007 00:00:00 +0000 51:11 Steinunn Harðardóttir 1. Eggert Þór Bernharðsson sagnfræðingur segir frá brunanum mikla í Reykjavík 1915. 2. Þorgils Jónasson segir frá Gullbornum í Vatnsmýri og upphafi hitaveitu Reykjavíkur. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð sinni til Arkangesk í Rússlandi. 4. Oddur Sigurðsson segir frá því hvernig lesa má hitastig og veðurfar úr borkjörnum jökla. 5. Lesið út grein á netinu eftir Hjalta J. Guðmundsson landfræðing frá Söguþingi 2002 sem nefnist "Var hnignun landsins hafin áður en búseta hófst". 1. Eggert Þór Bernharðsson sagnfræðingur segir frá brunanum mikla í Reykjavík 1915. 2. Þorgils Jónasson segir frá Gullbornum í Vatnsmýri og upphafi hitaveitu Reykjavíkur. 3. Jón Geir Pétursson segir frá ferð sinni til Arkangesk í Rússlandi. 4. Oddur Sigurðsson segir frá því hvernig lesa má hitastig og veðurfar úr borkjörnum jökla. 5. Lesið út grein á netinu eftir Hjalta J. Guðmundsson landfræðing frá Söguþingi 2002 sem nefnist "Var hnignun landsins hafin áður en búseta hófst". http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2007.03.24.mp3 Sat, 24 Mar 2007 00:00:00 +0000 50:56 þættinum er skógræktarstöðin Ölur heimsótt, þar er litið er inn í gróðurskemmu og forvitnast um örverusúpu sem bullar í. Þá liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem saga þekktasta fjöldamorðingja landsins Axlar Bjarnar er rifjuð upp. Frá Snæfellsnesi er haldið á annað nes í öðrum landshluta, Rauðanes í Þistilfirði sem er lítt þekkt náttúruperla með fuglabjörgum, hellum og gatklettum fyriri ströndu að lokum er forvitnast um ísbjarnakomur og ísbjarnaveiðar hér á landi. þættinum er skógræktarstöðin Ölur heimsótt, þar er litið er inn í gróðurskemmu og forvitnast um örverusúpu sem bullar í. Þá liggur leiðin út á Snæfellsnes þar sem saga þekktasta fjöldamorðingja landsins Axlar Bjarnar er rifjuð upp. Frá Snæfellsnesi er haldið á annað nes í öðrum landshluta, Rauðanes í Þistilfirði sem er lítt þekkt náttúruperla með fuglabjörgum, hellum og gatklettum fyriri ströndu að lokum er forvitnast um ísbjarnakomur og ísbjarnaveiðar hér á landi. Örverusúpa, Axlarbjörn, Rauðanes og hvítabirnir http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2009.07.04.mp3 sat, 04 júl 2009 50:00 þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins Cotwoldsway, lækningajurtir, hraun og víðerni http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.29.mp3 Sat, 29 Okt 2011 50:00 þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins Cotwoldsway, lækningajurtir, hraun og víðerni http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.29.mp3 Sat, 29 Okt 2011 50:00 þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins þættinum fræðumst við um nýja bók um lækningajurtir, heyrum af skemmtilegri og fallegri gönguleið í Bretlandi. Þá er haldið í jarðfræðileiðangur á Reykjanesi og fræðst um hin fjölbreyttu hraun sem ekið er yfir á leiðinni til Keflavíkur. Að lokum eru óspillt víðerni til umræðu en þau eru ekki eins Cotwoldsway, lækningajurtir, hraun og víðerni http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.10.29.mp3 Sat, 29 Okt 2011 50:25 í þættinum fræðumst við um geirfuglinn sem var mjög norrænn fugl og trjávespu sem líklega nemur hér land innan tíðar. Við heyrum af Höskuldi Dalakollssyni og Melkorku og heimsækjum Grasagarðinn í Reykjavík en þar eru um 90 afbrigði af páskaliljum í þættinum fræðumst við um geirfuglinn sem var mjög norrænn fugl og trjávespu sem líklega nemur hér land innan tíðar. Við heyrum af Höskuldi Dalakollssyni og Melkorku og heimsækjum Grasagarðinn í Reykjavík en þar eru um 90 afbrigði af páskaliljum Geirfugl, trjávespa, Melkorka og páskaliljur http://podcast.ruv.is/ut_um_graena_grundu/2011.05.28.mp3 Sat, 28 Mai 2011